Phải tôn trọng và thực hiện nghiêm túc UNCLOS

Bởi từ đầu năm đến nay, đã có nhiều hội thảo xung quanh chủ đề Biển Đông được tổ chức tại nhiều quốc gia trên thế giới. Điều đó chứng tỏ Biển Đông tiếp tục là vấn đề được dư luận trong và ngoài khu vực quan tâm. Và nhiều học giả, giới ngoại giao cùng chính trị gia đã đồng tình với quan điểm của Việt Nam xung quanh chủ đề nhạy cảm này.

Mối quan tâm của dư luận

Từ 31/10 đến 2/11 tại Yogyakarta, Cơ quan Phát triển và Phân tích Chính sách thuộc Bộ Ngoại giao Indonesia và Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á đã phối hợp tổ chức Hội thảo lần thứ 23 về “Quản lý xung đột tiềm năng trên Biển Đông”. Hội thảo kể trên (với sự tham gia của đại diện đến từ Trung Quốc, Đài Loan và 10 nước Đông Nam Á) được tiến hành với 3 mục đích: quản lý xung đột thông qua hợp tác, phát triển các biện pháp gây dựng lòng tin để tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau, và thúc đẩy trao đổi quan điểm về các vấn đề thông qua đối thoại. Tuy không phải là quốc gia có tuyên bố chủ quyền tại Biển Đông, nhưng từ năm 1990 tới nay, Indonesia đã tổ chức nhiều hội thảo về cách quản lý xung đột tiềm năng trên Biển Đông.

Trước đó (19 và 20/9), tại Phnom Penh, Campuchia, Viện Hợp tác và Hòa bình Campuchia cùng với Quỹ Văn hóa và Nghệ thuật Quốc tế Nhật Bản đã tổ chức Hội thảo khu vực về ASEAN và Biển Đông: Thành tựu, Thách thức và Định hướng tương lai với sự tham dự của các học giả và chuyên gia ASEAN, Trung Quốc và các nước trong khu vực. Các đại biểu tham dự hội thảo đều nhấn mạnh tới tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình và ổn định lâu dài tại Biển Đông; đồng thời thẳng thắn thừa nhận, tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông đang đặt ra những thách thức lớn đối với quan hệ đối tác chiến lược ASEAN - Trung Quốc, tiềm ẩn những yếu tố gây mất ổn định và đe dọa hòa bình trong khu vực. Tuy nhiên, những thách thức này lại trở thành động lực giúp ASEAN và Trung Quốc nhận thức được tầm quan trọng của tiếp tục phát huy những thành tựu hợp tác thời gian qua, hướng tới một tương lai hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung.

Hơn 5 tháng trước (7/6), Trung tâm Nghiên cứu quốc tế và Chiến lược của Mỹ (CSIS) đã tổ chức Hội thảo với chủ đề Kiểm soát căng thẳng ở Biển Đông ở thủ đô Washington D.C (Mỹ). Giáo sư Peter Dutton, Giám đốc Viện Nghiên cứu hàng hải Trung Quốc thuộc Đại học Chiến tranh hải quân Mỹ cho rằng, trong giải quyết tranh chấp ở Biển Đông, Trung Quốc luôn từ chối vận dụng Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) bởi các tuyên bố chủ quyền của Bắc Kinh ở Biển Đông không được luật pháp quốc tế ủng hộ. Theo ông Peter Dutton, không phải lịch sử, không phải quyền lực, mà là luật pháp quốc tế phải được sử dụng để quyết định các vấn đề ở Biển Đông. Cùng quan điểm với Giáo sư Peter Dutton, ông Henry S. Bensurto, Tổng Thư ký Ủy ban Các vấn đề biển và đại dương thuộc Bộ Ngoại giao Philippines cũng cho rằng, bất kỳ cơ chế quản lý tranh chấp nào ở Biển Đông cũng phải dựa trên luật pháp quốc tế.

Ngày 27/5, tại thành phố Busan, Hàn Quốc, đã diễn ra Hội thảo khoa học về Biển Đông với chủ đề “Những dấu hiệu mang tính chính sách và tranh chấp đảo ở khu vực Đông Nam Á” để cung cấp những thông tin đầy đủ, chính xác và khách quan về thực trạng tranh chấp Biển Đông. Tại hội thảo, các đại biểu đã nêu rõ thực trạng tranh chấp Biển Đông thời gian gần đây giữa Trung Quốc với một số nước Đông Nam Á, cũng như tính phi lý trong yêu sách "đường lưỡi bò" của Bắc Kinh. Đây là cuộc hội thảo về Biển Đông lần đầu tiên được tổ chức tại khu vực miền Nam, Hàn Quốc do Trường Đại học Yongsan phối hợp với Viện Nghiên cứu hải dương và Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam tổ chức.

Trước đó (chiều 31/3), Hội thảo về Biển Đông với chủ đề "Lịch sử, kinh tế quân sự và truyền thông về Biển Đông" đã diễn ra tại Trung tâm Văn hóa Việt Nam ở Paris (Pháp) dưới sự chủ trì của nhóm "Biển Đông tại Pháp" phối hợp với Hội Khoa học & Chuyên gia Việt Nam (AVSE) và Hội Sinh viên Việt Nam (UEVF) tại Pháp. Các tham luận đã đề cập đến những tranh chấp và một số vấn đề liên quan đến an ninh và quốc phòng trên Biển Đông, đồng thời lên án luận điệu tuyên truyền bóp méo sự thật về chủ quyền của Việt Nam tại Biển Đông.

Phải thượng tôn pháp luật

Tại phiên điều trần ngày 30/10 (theo giờ địa phương), Chủ tịch Tiểu ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ Dana Rohrabacher cho rằng, tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông và biển Hoa Đông còn mơ hồ, gây ra nhiều lo ngại, do đó thế giới cần có phản ứng trước mưu đồ của Bắc Kinh để bảo đảm hòa bình trong khu vực. Trước đó (sáng 18/10), tại Moskva, Nga đã khai mạc Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ nhất “An ninh và Hợp tác ở khu vực Biển Đông” (do Viện Đông Phương học của Nga đăng cai tổ chức) với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học uy tín của Nga và nhiều nước trên thế giới nhằm tạo diễn đàn để các nhà chính trị, học giả và chuyên gia nghiên cứu quốc tế đưa ra ý kiến đánh giá đa chiều về vấn đề này dưới góc độ địa - chính trị, nguy cơ bất ổn và chạy đua vũ trang ở khu vực, bình diện pháp lý, lịch sử của các tranh chấp ở Biển Đông, khả năng giải quyết các vấn đề hiện nay. Ngoại trưởng Bỉ Didier Reynders từng tuyên bố, Liên minh châu Âu có "lợi ích cốt yếu" ở Biển Đông, đồng thời bày tỏ lo ngại về căng thẳng leo thang ở khu vực này.

Ngày 17/10, trên trang cá nhân của mình, học giả Trung Quốc Lý Lệnh Hoa, chuyên gia về UNCLOS đã có những bình luận đáng chú ý. Trong đó ông Lý Lệnh Hoa khuyến cáo, hiện có nhiều chuyên gia, học giả Trung Quốc thiếu kiến thức cơ bản, khái niệm cơ bản về lý luận phân giới trên các vùng biển quốc tế hiện đại cũng như cách xác định các điểm cơ sở, đường cơ sở lãnh hải, nhưng lại thích lên tivi, lên báo đài nói này nói nọ. Bên cạnh đó, nhiều hãng truyền thông nhà nước Trung Quốc vẫn chạy theo những lý luận cũ, khái niệm cũ của 30 năm trước khi tuyên truyền về công tác phân giới trên biển cũng như tuyên truyền về kỹ thuật phân giới trên biển khác xa so với thực tế hiện tại, điều này không ổn. Theo ông Lý Lệnh Hoa: một đường biên giới tốt mới có thể có láng giềng tốt.

Đại sứ Philippines tại Liên hợp quốc Libran Cabactulan từng lên tiếng về vụ Philippines khởi kiện Trung Quốc ứng dụng và giải thích sai UNCLOS. Ông Libran Cabactulan nhấn mạnh, việc đưa vấn đề Biển Đông ra các cơ quan tài phán quốc tế có lợi cho tất cả các bên liên quan, đồng thời có lợi cho khu vực và cộng đồng quốc tế khi tuyến hàng hải trọng yếu với kim ngạch thương mại 5,3 ngàn tỉ USD mỗi năm.

Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 23 ở Brunei, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry từng hối thúc ASEAN và Trung Quốc đẩy nhanh đàm phán về Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC), đồng thời khẳng định, tự do hàng hải và hàng không là một trụ cột của an ninh tại Thái Bình Dương. Ông John Kerry cũng cho rằng, các bên tranh chấp tại Biển Đông đều có quyền yêu cầu trọng tài quốc tế để giải quyết các tranh chấp về chủ quyền. Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe từng nhấn mạnh, Tokyo mong muốn COC sớm được hoàn tất và các vùng biển cần phải được cai quản bằng pháp luật chứ không phải bằng vũ lực. Tuy nhiên, Giáo sư Carlyle Thayer, chuyên gia về an ninh khu vực Đông Nam Á lại tỏ ra thận trọng khi cho rằng, các cuộc đàm phán và thảo luận để tiến tới ký COC giữa ASEAN và Trung Quốc sẽ kéo dài hơn so với kỳ vọng của các bên hữu quan.