Ông chú lưu vong của Tổng thống Syria

Mặc dù ít xuất hiện trước công chúng, nhưng người chú ruột của Tổng thống Bashar al-Assad không phải xa lạ gì đối với cả người trong nước cũng như giới chức phương Tây. Rifaat trước đây từng là Phó tổng thống và chỉ huy lực lượng an ninh và quân đội Syria dưới thời Tổng thống Hafez al-Assad, cha của Tổng thống Assad. Do mâu thuẫn tranh giành quyền lực nội bộ gia đình mà Rifaat buộc phải sống lưu vong ở châu Âu hơn ¼ thế kỷ qua. Ông hiện có một khu điền trang ở Costa Del Sol (Tây Ban Nha), một ngôi biệt thự trên đại lộ Foche, Paris (Pháp), và một ngôi biệt thự trị giá 15 triệu USD ở quận Mayfair, London (Anh).

Năm nay 74 tuổi (sinh năm 1937), Rifaat al-Assad là em ruột của cố Tổng thống Syria Hafez al-Assad. Nói về triều đại lãnh đạo đất nước Syria của gia đình Assad thì công lao của Rifaat không hề nhỏ. Rifaat đóng vai trò chủ chốt trong cuộc Cách mạng Cải chính (Corrective Revolution) năm 1970 đưa ông Hafez lên nắm quyền. Nhờ công lao to lớn đó, Rifaat được anh mình giao cho nắm giữ binh quyền, kiểm soát các lực lượng an ninh và Các đơn vị quốc phòng (tức quân đội Syria ). Với địa vị này, Rifaat đóng vai trò trọng yếu nhất trong chính quyền của ông Hafez Assad suốt thập niên 70 và những năm đầu thập niên 80 thế kỷ XX, là cánh tay đắc lực giúp ông Hafez khống chế hoàn toàn các phái Hồi giáo Muslim Brotherhood và Salafi.

Trong cuộc nổi dậy của phái Muslim Brotherhood tháng 2/1982, chính Rifaat đã trực tiếp chỉ huy các lực lượng an ninh và quân đội chính phủ bao vây thành phố Hama - sào huyệt của Muslim Brotherhood. Rifaat đã ra lệnh nã pháo cấp tập vào thành phố làm chết hàng chục ngàn người.

Trong quyển sách xuất bản năm 1989 nhan đề "Từ Beirut đến Jerusalem" (From Beirut to Jerusalem), nhà báo Mỹ kỳ cựu Thomas Friedman đã trích dẫn lại câu mệnh lệnh nổi tiếng của Rifaat lúc đó: "Tôi không muốn thấy một ngôi nhà nào không bốc cháy". Kết quả của chiến dịch càn quét năm đó: 40.000 người đã chết (có tài liệu cho rằng khoảng 15.000-20.000 người).

“Công trạng” to như vậy nhưng Rifaat lại không được anh mình để mắt đến khi chọn người giao quyền điều hành đất nước. Khi ông Hafez bị đau tim phải nhập viện điều trị vào năm 1983, ông đã lập ra một ủy ban tạm nắm quyền điều hành đất nước gồm 6 người, nhưng trong đó không có tên của Rifaat, mà chỉ bao gồm toàn người Hồi giáo dòng Sunni nhưng thân cận với ông Hafez. Điều này khiến cho thành phần sĩ quan dòng Hồi giáo Alawi (trong đó có gia đình Assad) trong quân đội tức giận, và một số người đã tập hợp xung quanh Rifaat với mưu đồ làm binh biến lật đổ ông Hafez.

Với 55.000 quân được trang bị xe tăng, pháo cối và máy bay, lực lượng của Rifaat đã bắt đầu thực hiện kế hoạch binh biến, kiểm soát Damascus. Một chiến dịch vận động để Rifaat lên thay thế anh trai mình đã được phát động, và hình ảnh Rifaat xuất hiện trên áp-phích khắp nơi. Cuộc đảo chính đã thất bại vào đầu năm 1984, vì ông Hafez sau khi khỏi bệnh đã quay trở lại nắm quyền lãnh đạo đất nước, và phần lớn sĩ quan quân đội đã quay về với ông.

Để giải tỏa ngòi nổ xung đột, đồng thời khống chế em trai mình, ông Hafez đã thuyên chuyển Rifaat cho làm Phó tổng thống phụ trách an ninh - một chức vụ hữu danh vô thực. Quyền chỉ huy quân đội đã được chuyển giao cho một sĩ quan khác. Sau đó, Rifaat được cử đi "công tác nước ngoài" với "vé một chiều". Một năm sau, những người ủng hộ trung thành với ông còn ở lại đều đã bị loại ra khỏi quân đội và đảng Baath.

Sống lưu vong ở Pháp và Tây Ban Nha, phần lớn cơ nghiệp làm ăn của ông được giao cho con trai ông là Sumer al-Assad quản lý. Năm 1999, xung đột lại một lần nữa bùng phát giữa Rifaat và Hafez Assad, khi Rifaat tung ra chiến dịch lên thay Hafez. Người anh đã cho triệt hạ gần hết các cơ sở làm ăn của người em, đồng thời tìm mọi cách ngăn cản người em trở về tranh giành quyền kế vị của con trai mình, Bashar al-Assad.

Từ Pháp, Rifaat phản đối quyết liệt việc Hafez chuyển giao quyền lực cho con trai, cho rằng với cương vị Phó tổng thống, chỉ có mình mới là người thay thế hợp hiến. Nhưng, mọi nỗ lực của Rifaat chẳng thể thay đổi được gì. Bashar lên thay cha lãnh đạo đất nước vào năm 2000.

Bẵng đi hơn 10 năm, Rifaat lại xuất hiện và tính chuyện trở về Syria để hạ bệ đứa cháu ruột. Ông đã chuẩn bị khá kỹ cho việc này. Ngày 13/11/2011 vừa qua, Rifaat đã thành lập một đảng mới tại Paris , Pháp, lấy tên là Hội đồng Dân chủ Quốc gia Syria (SNDC). Mọi hoạt động chính trị của ông và đảng SNDC đều được sự hỗ trợ đắc lực của con trai ông, Sumer al-Assad, hiện đang sở hữu mạng truyền hình toàn Arập Arab News Network (ANN).

Trong những lời phát biểu mang tính "thăm dò" của mình thời gian gần đây, Rifaat muốn nhắn gửi nhiều điều tới người cháu ruột, trong đó ông nhấn mạnh tham vọng trở lại chiếc ghế Tổng thống Syria đã bị người cháu ruột nẫng mất cách đây hơn 10 năm, khi ông buộc phải sống lưu vong ở châu Âu. Trong mắt ông, đương kim Tổng thống Assad "chẳng nghĩa lý gì".

Khi báo chí đưa tin Liên Hiệp Quốc thống kê 3.500 người biểu tình đã chết trên các đường phố Syria, Rifaat đã "bĩu môi" mà rằng, "Bashar chẳng giống cha nó chút nào. Nếu Hafez mà còn sống thì số người chết bây giờ là 200.000 chứ không phải chừng ấy đâu". Rifaat cho biết, đã có nhiều người trong lực lượng an ninh than phiền với ông về Bashar, rằng "Bashar không có can đảm".

Rifaat đã "nổ" rất to về sự ủng hộ trong nước dành cho ông, về việc nhóm phiến quân FSA (Quân đội Syria tự do) đã cho người liên lạc để yêu cầu ông về nước lãnh đạo cuộc chiến chống Bashar al-Assad. Rifaat còn "nổ" thêm rằng, trước khi ông chuẩn bị về nước, ông đã nghe nhiều lãnh đạo phương Tây chộn rộn đi tìm người chống Assad đang lưu vong ở nước ngoài để xây dựng lực lượng và đã tìm cách liên lạc với ông. Thực tế, từ sau cuộc chiến Iraq, chính Rifaat đã tìm cách liên lạc với đại diện chính quyền Mỹ để bàn về việc thay thế lãnh đạo Syria, theo mô hình của Iraq lúc bấy giờ. Rifaat cũng đã tiếp xúc với giới chức Iraq và Arập Xêút để tìm sự giúp đỡ.

Mặc dù tìm cách hạ bệ đứa cháu ruột để giành lại quyền lực, Rifaat cũng nêu quan điểm rất rõ ràng là không chấp nhận một sự can thiệp của các nước phương Tây vào Syria; chỉ có tổ chức Liên đoàn Arập (AL) được chấp nhận để giải quyết khủng hoảng ở Syria