Chia sẻ với PV Báo CAND, PGS.TS Nguyễn Thiện Nam, Chủ nhiệm Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt xúc động cho rằng, chừng ấy năm tháng, chừng ấy thời gian đã đủ dài, đủ trải nghiệm để họ cùng nhìn về một thời đầy ắp kỷ niệm và có quyền tự hào với những đóng góp của Khoa đối với sự nghiệp giữ gìn văn hóa chung của dân tộc, để từ đó có thể tự tin bước vào chặng đường mới.
Ngay từ năm 1956, tiếng Việt cho người nước ngoài đã được các giáo viên khoa Văn Sử giảng dạy tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Và đến ngày 18/12/1968, Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp đã ra quyết định về việc thành lập “Khoa dạy tiếng Việt Nam cho lưu học sinh nước ngoài” (gọi tắt là Khoa Tiếng Việt). Trải qua nhiều tên gọi khác nhau, hiện nay là Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt thì dù với tên gọi nào, đội ngũ cán bộ của Khoa vẫn tận tâm thực hiện tốt nhiệm vụ của một người thầy truyền thụ, giảng dạy văn hóa với tinh thần trách nhiệm cao nhất.
Hơn 8.000 người nước ngoài đã học tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam tại Khoa cũng như với các giáo viên của Khoa tại nhiều Trường Đại học, nhiều trung tâm Việt Nam học trên thế giới. Trong số đó, nhiều người trở thành những nhà ngoại giao kỳ cựu, những phiên dịch viên cao cấp; nhiều nhà Việt Nam học nổi tiếng trên thế giới đều đã có thời gian học tập, tu nghiệp tại Khoa. Nói cách khác là nơi đây đã tham gia đào tạo nguồn nhân lực phục vụ công tác ngoại giao cho nhiều nước. Nhiều phiên dịch viên, nhiều cán bộ ngoại giao cao cấp của các nước đều đã học chương trình đại học tại đây. Khoa cũng đã cử hàng trăm lượt giáo viên đi làm nghĩa vụ quốc tế, giảng dạy tiếng Việt tại Campuchia trong thời gian từ năm 1979 đến 1991.
Nhiều cán bộ cao cấp của chính phủ Campuchia, của chính phủ Lào đều đã được học tiếng Việt với các giáo viên của Khoa. Trong những năm 70-80, Khoa là cơ sở đào tạo duy nhất tại Việt Nam, nên có thể thấy là gần như người nước ngoài nào muốn học Tiếng Việt bài bản đều theo học tại đây. Nhu cầu học tập của người nước ngoài lúc đó cũng khá đa dạng. Sau này, có thêm nhiều cơ sở đào tạo tiếng Việt nữa song Khoa vẫn giữ vững vị trí hàng đầu của mình nhờ bề dày kinh nghiệm và uy tín được xác lập trước đó, cùng với sự nỗ lực không ngừng của toàn khoa.
Về nghiên cứu, các giảng viên của khoa đã hoàn thành hàng chục đề tài nghiên cứu cấp Bộ và cấp Đại học Quốc gia, cấp trường. Các bộ giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài do các giảng viên của khoa biên soạn đều hữu ích và có đóng góp mẫu mực cho việc biên soạn sách dạy tiếng phù hợp với nhu cầu của từng giai đoạn. Nhiều công trình khảo cứu, biên soạn của các giảng viên trong khoa có tầm ảnh hưởng lớn như: Hơn 70 cuốn sách của Phó Giáo sư Nguyễn Thạch Giang, công trình Từ điển Việt - Anh đồ sộ được trao giải thưởng Nhà nước về Khoa học và Công nghệ của cố Phó Giáo sư Bùi Phụng; các công trình về ngữ pháp, từ điển từ công cụ, hư từ của Phó Giáo sư Đỗ Thanh, Giáo sư Hoàng Trọng Phiến, Giáo sư Đinh Văn Đức, cố Phó Giáo sư Nguyễn Anh Quế…
Nhắc đến những kỷ niệm của một thời đầy mê say hoài bão, đầy khát khao trên con đường “gieo hạt kiến thức”, PGS.TS Nguyễn Thiện Nam kể rằng, mỗi lần giảng dạy văn hóa Việt Nam cho sinh viên nước ngoài, thấy âm vang tiếng Việt vang lên là lòng ông cảm thấy xốn xang vô cùng. Nhiệm vụ chính của Khoa không phải là đào tạo ra “Đại sứ” nhưng thật bất ngờ là nhiều cựu sinh viên của Khoa (kể cả tiền thân là Tổ Việt ngữ), lại trở thành các nhà ngoại giao cao cấp. Đặc biệt là cho đến nay, có hơn 10 cựu sinh viên đã trở thành Đại sứ của các nước tại Việt Nam.
Rồi ông nhớ lại, có lần ông nghe tiếng gõ cửa phòng làm việc, thấy một người đứng tuổi châu Á xuất hiện. Ông ta tự giới thiệu bằng tiếng Việt rằng mình là người Mông Cổ, sinh viên cũ của Khoa từ năm 1978 đến 1982, bây giờ là Đại sứ nước CHND Mông Cổ tại Việt Nam. Rồi lại có một sinh viên cũ - sinh viên đầu tiên trong cuộc đời dạy tiếng Việt cho người nước ngoài của PGS.TS Nguyễn Thiện Nam tên là Saadi Salama, người Palestine. 31 năm sau gặp lại nhau, ông Sadi đã là Đại sứ của Palestine tại Việt Nam. PGS. Nguyễn Thiện Nam vô cùng cảm động trước những cuộc gặp mặt bất ngờ và đáng quý như vậy. Ông cùng với đồng nghiệp của mình đã miệt mài trồng quả, gieo hạt và không ngờ sau này mình đã gặt hái những hạt vàng như vậy. Những sinh viên mà các thầy cô ở Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt từng dạy dỗ tận tâm, yêu quý, coi như những bạn bè, người thân của chính mình thì nay, họ đã mang tất cả những kiến thức và tình cảm ấy hỗ trợ, thúc đẩy sự phát triển quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Việt Nam và các nước.
Hiện nay, ngoài sở trường giảng dạy Việt Nam học và tiếng Việt cho người nước ngoài, Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt đã có thêm một nhiệm vụ chiến lược mới là đào tạo ngành Việt Nam học cho sinh viên Việt Nam. Mặc dù chỉ mới mở đến khóa thứ tư, nhưng triển vọng cho ngành học này của khoa đã rất khả quan. Từ chỗ khóa 55 là khóa đầu tiên, khoa còn tuyển chủ yếu là sinh viên nguyện vọng 2, đến năm học 2012 – 2013 và 2013 – 2014, điểm chuẩn đầu vào của Khoa đã đạt tốp 5/16 đơn vị đào tạo của trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn. Đặc biệt, từ năm học này trở đi, ngành Việt Nam học đã được công nhận là 1 trong 7 ngành khoa học cơ bản của trường, các em sinh viên Việt Nam được hỗ trợ học phí ở mức 300.000 đ/sinh viên/tháng.
Hiện khoa có 4 khóa sinh viên Việt Nam đang theo học tại trường với tổng số là 250 sinh viên. Số sinh viên nước ngoài tại khoa là gần 250 với hơn 20 quốc tịch, trong đó có 40 sinh viên cử nhân, 100 sinh viên hiệp định, hơn 100 sinh viên ngắn hạn. Tất cả những con số thuyết phục này sẽ đặt tiền đề vững chãi cho một tương lai gần: Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt sẽ sớm trở thành một cơ sở đào tạo và nghiên cứu có chất lượng hàng đầu về Việt Nam học…
