Không biết có phải vì sự ám ảnh ấy mà trong những ngày chờ đợi cái chết đến, nhiều tử tù đã đưa ra những đòi hỏi rất… quái chiêu đôi khi chỉ để gây khó dễ cho cán bộ quản giáo mà thôi.
1. Có lẽ trong số những tử tù đang được tạm giam ở Trại giam Kế Công an tỉnh Bắc Giang thì Nguyễn Thị Ngọc là người luôn đưa ra những đòi hỏi oái oăm nhất. Ngọc là người đàn bà có nhan sắc nhưng lại quá truân chuyên. Người mà Ngọc lấy làm chồng lại là một kẻ nghiện rất nặng. Cái lần Ngọc đưa chồng đến Trung tâm Y tế huyện Phú Lương (Thái Nguyên) để cai nghiện, cô ta đã gặp bác sĩ Vũ Năng Sỹ. Cuộc gặp gỡ định mệnh giữa vợ một con nghiện và một bác sĩ chuyên khoa về cai nghiện đã khiến họ phải lòng nhau.
Biết chồng khó có thể cai nghiện, Ngọc bắt mối với Sỹ và rủ Sỹ buôn ma túy. Ngất ngư với men tình nên Vũ Năng Sỹ đã gật đầu đồng ý. Sau này khi đường dây buôn bán ma túy của Nguyễn Thị Ngọc và Vũ Năng Sỹ bị bắt thì cả hai đều bị xử tử hình. Mối tình ngoài luồng ấy đã đưa họ đến với kết cục bi thảm.
Ngót nghét gần 10 năm Nguyễn Thị Ngọc phải sống trong buồng biệt giam của Công an tỉnh Bắc Giang nên người đàn bà đẹp này trở nên lì lợm và đưa ra rất nhiều yêu sách. Quản giáo của trại giam Kế kể rằng những yêu sách của Ngọc đưa ra không hề to tát nhưng chủ yếu là để gây khó dễ với quản giáo.
Chẳng hạn như khi Ngọc nhờ cán bộ quản giáo mua cho gối thì chiếc gối đó nhất định phải có hoa văn là hình một bông hồng và nó nhất định không được dày quá cũng không được mỏng quá. Ngọc thích đọc báo nhưng phải là tờ "Đang yêu".
Sẽ là rất đơn giản nếu Ngọc chấp nhận đặt báo theo định kỳ, đằng này cô ta lại luôn ngẫu hứng, báo phát hành thứ 3 và thứ 6 hàng tuần nhưng đôi khi thứ 5 Ngọc mới nhờ mua. Và nếu cán bộ quản giáo hôm đó không thể lùng mua được báo cho Ngọc vì lý do báo hết thì cô ta sẽ gào khóc và nói rằng: "Cán bộ không quan tâm gì đến tôi. Hãy để cho tôi chết đi còn hơn".
Mua khăn tắm cho Ngọc cũng là một sự khó cho cán bộ quản giáo, mua khăn to cũng không được mà mua khăn nhỏ nhỏ một chút thì Ngọc sẽ vặn là "mua khăn mặt à?". Thậm chí chỉ là mua xúc xích về ăn thôi Ngọc cũng hành tỏi cán bộ quản giáo.
Nếu cán bộ quản giáo mua về cho Ngọc một vỉ xúc xích 5 cái là ngay lập tức cô ta có thể quẳng đi và bảo: "phải là vỉ 3 cái thôi". Cho dù khi ấy cán bộ quản giáo có ra sức giải thích rằng bây giờ người ta không sản xuất loại vỉ 3 chiếc nữa mà chỉ có loại 5 chiếc thôi cô ta cũng nhất mực không nghe.
Tử tù Vũ Năng Sỹ nhoài người để trò chuyện với chúng tôi.
Chưa dừng ở những yêu sách ấy mà thỉnh thoảng Ngọc còn đòi phải thay buồng giam, thay người quản giáo trực tiếp. Khi được hỏi lý do vì sao thì Ngọc thản nhiên trả lời: "Ở mãi một phòng lâu quá nên chán. Phải nhìn mãi một cán bộ cũng chán nên muốn thay đổi không khí tí thôi". Lý do của Ngọc đưa ra không được ban giám thị trại chấp nhận nên cô ta quyết định tuyệt thực trong một thời gian dài. Và đỉnh điểm Ngọc đã tích nước tiểu, xú uế lại chờ cán bộ đi qua để hắt vào người.
Sau hành vi ấy Ngọc đã bị kỷ luật bằng một tháng không được thăm gặp và tiếp tế từ người thân. Nhưng ngay cả khi được Ban giám thị trại linh hoạt cho gặp bố, Ngọc cũng nhất định không chịu ra gặp. Quản giáo Cường, người quản lý khu biệt giam của trại giam Kế chia sẻ: "Chỉ khổ thân ông cụ bố của Ngọc, lọ mọ lên thăm con từ sáng sớm mà đợi đến tối muộn Ngọc vẫn nhất định cáo ốm khước từ không chịu ra gặp. Cuối cùng cụ lại phải lầm lũi ra về".
Chúng tôi đến Trại giam Kế và gặp Ngọc vào một ngày nắng như đổ lửa. Cửa phòng biệt giam vừa mở, một mùi ẩm mốc xộc vào. Căn buồng Ngọc ở bé tí tẹo, tấm xi măng bên cạnh bỏ không. Nghe nói trước đó còn có một nữ phạm nhân khác nhưng giờ chị ta đã được ân xá giảm án xuống chung thân. Điều này càng khiến Ngọc bứt dứt và lo lắng cho số phận của mình.
Từ ngoài nắng nhìn vào buồng giam của Ngọc tối um. Ngọc ngồi thu lu một xó, một chân nằm gọn lỏn trong một cùm sắt to. Mọi hoạt động của Ngọc chỉ loanh quanh bán kính bằng với cơ thể của cô ta mà thôi. Khi chúng tôi đưa máy lên chụp, mặt Ngọc cúi xuống và lấy chiếc quạt giấy để che. Ngọc bảo: "Đằng nào cũng chết thì cho tôi được chết sớm ngày nào hay ngày ấy. Sống thế này nhục không bằng chết!".
Tử tù Nguyễn Thị Ngọc mệt mỏi sau nhiều năm dài trong buồng biệt giam.
2. Năm 1993, khi 3 đối tượng Đinh Văn Phác, Hoàng Văn Hải và Nguyễn Văn Thành công tác tại Ngân hàng phát triển nông thôn chi nhánh Điện Biên dùng xe ngân hàng chở 129 kg thuốc phiện về Hà Nội tiêu thụ bị bắt tại địa bàn huyện Phong Thổ dư luận đã xôn xao và thực sự choáng về số lượng ma tuý khủng đang ngày đêm thẩm lậu về xuôi.
Cả 3 đối tượng phải ra toà nhưng chỉ Nguyễn Văn Thành - kẻ cầm đầu đường dây ma tuý này bị kết án tử hình. Thành "nằm" hơn 2 năm ở Trại tạm giam Công an tỉnh Lai Châu (cũ) đến khi ra pháp trường.
Là cán bộ ngân hàng, từng tốt nghiệp đại học kinh tế nên Nguyễn Văn Thành có thái độ rất "văn hoá" chứ không quậy như mấy tên tội phạm giết người, cướp của nằm ở buồng giam bên cạnh. Nhưng trong vòng hai năm nghỉ dưỡng ở dãy buồng giam K1, các quản giáo ở đây cũng phải nhiều phen điêu đứng vì những yêu sách của Thành.
Hồi đó sách báo còn quý hiếm chứ không nhiều và dễ kiếm như bây giờ. Vậy mà đùng một cái Thành nói với cán bộ quản giáo là anh ta muốn hàng ngày đọc Báo ND để biết tình hình thời sự, chính trị của đất nước. Còn nhớ, thời gian đó cả trại mới được cấp phát một tờ báo ND. Và thế là Ban giám thị, cán bộ của trại phải tranh thủ chuyền tay nhau đọc để còn kịp đưa xuống cho Thành theo đúng yêu cầu của anh ta. Dù khó nhưng yêu cầu ấy vẫn nằm trong khả năng của Trại.
Thế nhưng khi anh này đưa ra yêu sách đòi đọc những cuốn sách kinh điển Mác - Ăng ghen, Lê nin về kinh tế chính trị thì Trại thực sự mướt mồ hôi. Chưa dừng ở đó, những cuốn sách kinh điển mà Thành yêu cầu lại phải là sách bìa cứng, nhà xuất bản ở Matxcơva!? Khi yêu sách không được đáp ứng, Thành quay sang chửi bới, dọa tuyệt thực, thậm chí dọa tự sát. Không thể đáp ứng được yêu cầu quá khó của Thành nên Ban giám thị trại đành phải tăng cường thêm quản giáo, cho thêm tử tù khác vào ở cùng phòng với anh ta đề phòng Thành tự tử thật.
Vốn tính sạch sẽ nên mỗi khi phục vụ buồng (thường là phạm nhân án thường) vào dọn dẹp chậm là anh ta làm ầm lên, đá cả bô vệ sinh về phía người phục vụ.
3. Bây giờ thì Quàng Văn Hơn (huyện Tuần Giáo, Điện Biên) đã nằm dưới 3 tấc đất nhưng yêu sách của Hơn thì vẫn được các cán bộ của Trại giam Công an tỉnh Điện Biên kể cho nhau nghe.
Hơn cùng với ba người nữa là Quàng Văn Hùng, Quàng Văn Nguynh và Quàng Văn Tó đi kéo lưới qua cánh rừng bản Ta Pao thì gặp cháu Lò Thị Viện, 13 tuổi đang chăn trâu. Thấy không gian vắng vẻ, bốn tên này đã rủ nhau hãm hiếp cháu Viện rồi sau đó giết luôn. Vì tội ác man rợ mà chúng gây ra, cả bốn tên trong vụ án hiếp giết này cùng bị xử tử hình.
Khu biệt giam tử tù của Trại giam Công an tỉnh Bắc Giang.
Nhưng vào trại không giống như những tử tù phạm trọng tội khác, Quàng Văn Hơn lại tỏ ra ăn năn, hối cải. Hắn biết tội của mình nên không gào thét kêu oan cũng không gây khó dễ gì cho cán bộ quản giáo. Điều đặc biệt duy nhất là Hơn nằng nặc đòi cán bộ tìm mua cho một chiếc khăn piêu (khăn bịt đầu của các cô gái Thái).
Tất nhiên với một đòi hỏi nhẹ nhàng và rất dễ đáp ứng như thế thì Ban giám thị trại không khó để mà chiều theo ý Hơn. Tuy nhiên suy đi tính lại thì cán bộ trại lại không thể làm theo nguyện vọng của Hơn vì rất có thể biết đâu chiếc khăn piêu lại chính là vật dụng để Hơn tự kết liễu đời mình.
Khi yêu cầu không được đáp ứng, Hơn bỏ ăn bỏ uống cho dù cán bộ động viên thế nào cũng không được. Cực chẳng đã Ban giám thị đành quyết định mua khăn piêu cho Hơn nhưng phải cử thêm một tử tù khác vào ở cùng phòng anh ta để anh ta không có cơ hội tự tử nếu có ý định.
Sau này khi Hơn bị đưa ra pháp trường xử bắn thì phạm nhân ở cùng buồng với anh ta có kể lại rằng từ khi có chiếc khăn piêu Hơn vui vẻ, hào hứng hẳn lên. Đêm đêm anh ta ôm ấp, hít hà chiếc khăn ấy. Thấy lạ phạm nhân cùng phòng mới hỏi Hơn lý do vì sao mà anh ta lại nằng nặc đòi có được chiếc khăn và sao lại quý nó như vậy thì được Hơn trả lời rằng: "Có khăn để cảm giác mẹ và vợ luôn ở bên. Hồi còn ở nhà mẹ và vợ hay quấn khăn này lắm. Giờ trong này phạm tội không được gặp hai người đó nhớ lắm. Thấy có lỗi với họ lắm!".
Một phạm nhân đã từng gây ra tội ác man rợ, trời không dung đất không tha nhưng trong sâu thẳm tâm hồn anh ta vẫn có những suy nghĩ rất con người!
Với những phạm nhân bị kết án tử hình thì thời gian sống của họ luôn chỉ được tính bằng ngày. Có thể ngày hôm nay còn sống nhưng chỉ sáng sớm mai thôi bọn họ đã bị đưa ra pháp trường để thi hành án. Thế nên những cán bộ quản giáo của những tử tù là người hiểu về điều đó hơn ai hết. Cũng bởi họ hiểu nên phần nào họ cảm thông và luôn cố gắng đáp ứng cao nhất có thể những nguyện vọng… không giống ai của tử tù.
Đó là cách hành xử nhân văn cuối cùng mà những người quản giáo dành cho họ. Để những kẻ phạm tội được cảm thấy thanh thản trước khi bước vào cõi vĩnh hằng, trả giá cho những tội ác mà bọn họ đã gây ra trong quá khứ
