Đội lốt hàng vô hại, xé nhỏ để né kiểm tra
Theo Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), Cảng hàng không quốc tế Nội Bài đứng đầu cả nước về lượng hàng hóa xuất nhập khẩu và thứ hai về lưu lượng hành khách, phương tiện xuất nhập cảnh bằng đường hàng không.
Quy mô giao thương lớn cũng khiến Nội Bài trở thành địa bàn các đường dây tội phạm lợi dụng để vận chuyển hàng cấm, hàng lậu, hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ và ma túy.
6 tháng đầu năm 2026, Hải quan làm thủ tục cho 48.177 chuyến bay qua Nội Bài, tăng 8,5% so với cùng kỳ; hơn 9,63 triệu lượt hành khách xuất nhập cảnh, tăng 13,6%, cùng khoảng 318.510 tấn hàng hóa xuất nhập khẩu.
Theo Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài Nguyễn Ngọc Minh, hàng buôn lậu qua đường hàng không thường nhỏ gọn, giá trị cao, dễ cất giấu, trà trộn. Các đối tượng thường xuyên thay đổi phương thức, từ khai sai tên hàng, mã HS, xuất xứ, số lượng, trị giá đến làm giả chứng từ; biến hàng thuộc diện quản lý chặt thành những sản phẩm thông thường.
Ma túy, động vật hoang dã và hàng cấm còn được giấu trong thực phẩm chức năng, rượu, mỹ phẩm hoặc trà trộn trong các kiện hàng thông thường. Một số đối tượng lợi dụng chính sách hàng quà biếu, quà tặng, hàng mẫu không kinh doanh để đưa hàng về Việt Nam rồi thu gom, tiêu thụ.
Đáng chú ý, loại hình chuyển phát nhanh bị lợi dụng để xé nhỏ hàng hóa, chia cho nhiều người đứng tên nhận, nhằm giảm sự chú ý của cơ quan chức năng. Một vận đơn có thể được sử dụng để mở nhiều tờ khai; khi một tờ khai bị phân luồng đỏ, đối tượng tìm cách hủy, thay đổi người nhận hoặc từ chối nhận hàng.
Theo ông Nguyễn Ngọc Minh, thủ đoạn này gây khó khăn cho xác minh, xử lý bởi người đứng tên vận đơn có thể phủ nhận việc mua hàng, cho rằng hàng gửi nhầm, thất lạc hoặc giao sai hợp đồng. Có trường hợp người nhận không tồn tại, không có ngành nghề liên quan đến hàng nhập khẩu hoặc sử dụng giấy tờ tùy thân, địa chỉ, số điện thoại của người khác.
Các đường dây vận chuyển hàng cấm còn lợi dụng phần tiêu chuẩn hành lý còn trống của hành khách để nhờ mang hộ, mang thuê hàng về Việt Nam. Đối tượng thường tiếp cận Việt kiều, du học sinh, người lao động, người đi công tác và giới thiệu hàng mang theo chỉ là quần áo, quà tặng hoặc đồ dùng cá nhân.
Phía sau những chiếc vali tưởng như vô hại có thể là hàng cấm, thậm chí ma túy. Một số đường dây còn lợi dụng thành viên tổ bay để vận chuyển hàng trái phép.
Với tội phạm ma túy, hành trình thường được thiết kế qua nhiều quốc gia nhằm che giấu nguồn hàng, đồng thời lựa chọn các tuyến bay, đối tượng vận chuyển ít gây chú ý.
Theo Chi cục Hải quan khu vực I, 69,02% lô hàng ma túy bị phát hiện có nguồn từ châu Âu, trong đó có Hà Lan, Đức, Bỉ, Pháp, Cộng hòa Séc... Đáng chú ý, 92,9% lô hàng ma túy được gửi dưới dạng hàng phi mậu dịch, quà biếu hoặc qua chuyển phát nhanh. Một phần khác được vận chuyển trong hành lý cá nhân của hành khách nhập cảnh vào Hà Nội rồi đưa đi các địa phương.
“Thủ đoạn của các đối tượng buôn lậu, đặc biệt là tội phạm ma túy ngày càng tinh vi, phức tạp và liên tục thay đổi phương thức nhằm qua mặt cơ quan Hải quan và các lực lượng chức năng”, ông Nguyễn Ngọc Minh nhận định.
Kiểm soát rủi ro, “lộ” hàng lậu
Trước diễn biến phức tạp của buôn lậu, vận chuyển hàng cấm qua đường hàng không, Chi cục Hải quan khu vực I triển khai đồng bộ các biện pháp từ thu thập thông tin, phân tích rủi ro, xác định tuyến, đối tượng trọng điểm đến soi chiếu, tuần tra, sử dụng chó nghiệp vụ và phối hợp liên ngành.
Đáng chú ý, đơn vị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ với “Phần mềm thông tin xuất nhập cảnh”, hỗ trợ phân tích, theo dõi đối tượng trọng điểm. Đến ngày 30/6/2026, qua sàng lọc thông tin hành khách, Hải quan đã đưa 357 đối tượng vào danh sách theo dõi tự động.
6 tháng đầu năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực I phát hiện, xử lý 622 vụ vi phạm liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua đường hàng không. Trong đó, 598 vụ bị xử phạt hành chính, số tiền phạt 81,5 tỷ đồng; 11 vụ được xử lý theo pháp luật hình sự, gồm 4 vụ khởi tố và 7 vụ chuyển cơ quan điều tra.
Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài tăng cường thu thập thông tin, xác định hành khách, chuyến bay trọng điểm; phối hợp các hãng hàng không rà soát hành khách đến từ những khu vực có nguy cơ cao về hàng cấm như châu Âu, châu Phi, Nam Mỹ, Hồng Kông, Đài Loan, Hàn Quốc...
Qua các vụ việc phát hiện cho thấy, ma túy thường được vận chuyển từ Đức, Cộng hòa Séc, châu Phi và Nam Mỹ; sừng tê giác, ngà voi và động vật thuộc danh mục CITES chủ yếu từ Nam Phi, Angola. Ngoại tệ, vàng và thiết bị điện tử đã qua sử dụng cũng được vận chuyển từ nhiều thị trường có nguy cơ cao.
Điển hình, ngày 3/3/2026, Hải quan Nội Bài phối hợp các lực lượng kiểm tra 4 hành khách nhập cảnh từ Đài Loan, phát hiện 31 miếng kim loại màu vàng, tổng trọng lượng khoảng 12,3 kg là vàng miếng.
Ngày 15/3/2026, lực lượng chức năng kiểm tra một hành khách quốc tịch Thái Lan trên chuyến bay từ Đông Phi đến Nội Bài, phát hiện khoảng 5 kg ma túy được nén thành viên hình con nhộng, giấu trong các ống nhựa và trà trộn vào bao bì bánh kẹo.
Riêng đấu tranh với tội phạm ma túy, đến ngày 30/6/2026, lực lượng Hải quan đã bắt giữ 11 vụ, thu 118,08 kg ma túy các loại, bắt 13 đối tượng và xác lập, triển khai 2 chuyên án.
Theo ông Nguyễn Ngọc Minh, kết quả này có được nhờ sự chỉ đạo sát sao, phối hợp chặt chẽ giữa Hải quan với Công an, Viện Kiểm sát và các lực lượng chức năng, cùng việc liên tục đổi mới phương thức đấu tranh.
Tuy nhiên, áp lực đối với lực lượng kiểm soát ngày càng lớn khi lượng hàng hóa, hành khách tăng nhanh trong khi quân số Hải quan tại Nội Bài giảm khoảng 10% sau quá trình tinh gọn tổ chức bộ máy.
Vì vậy, Chi cục Hải quan khu vực I xác định tiếp tục đẩy mạnh hiện đại hóa, khai thác hiệu quả trang thiết bị chuyên dụng, tăng cường chia sẻ dữ liệu về đối tượng, chuyến bay, tuyến đường, mặt hàng trọng điểm và nâng cao kỹ năng nhận diện phương thức cất giấu hàng cấm, ma túy.
Các hãng hàng không, doanh nghiệp phục vụ mặt đất và đơn vị hoạt động tại sân bay cũng được đề nghị tăng cường kiểm soát người, hàng hóa trong phạm vi quản lý, không để cán bộ, nhân viên tiếp tay cho buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển ma túy.
“Ma túy và hàng cấm có thể được giấu trong những hàng hóa rất thông thường, khó phát hiện bằng mắt thường. Người dân cần nâng cao cảnh giác, tuyệt đối không để mình trở thành mắt xích cho các đường dây tội phạm”, ông Nguyễn Ngọc Minh nhấn mạnh.
