Khán giả cả nước hẳn không ai không xúc động, khi xem chương trình truyền hình trực tiếp Lễ kỷ niệm sự tích Truông Bồn, diễn ra một ngày tháng 6/2010 tại chính nơi 14 TNXP, thuộc Tổng đội TNXP Nghệ An anh dũng hy sinh khi san lấp hố bom, thông xe ra tiền tuyến 45 năm trước. Tại buổi lễ này, NSND Thu Hiền đã trình diễn ca khúc "Huyền thoại Truông Bồn". Âm hưởng lắng đọng hồn người của ca khúc thông qua thể hiện của NSND Thu Hiền đã gây xúc động hàng triệu con tim. Nhưng mấy ai biết được tác giả của ca khúc tuyệt vời ấy là của một người trồng rừng giản dị: Lê Duy Nguyên, nguyên đại biểu Quốc hội khóa X.
Ông là một hiện tượng lạ ở Nghệ An. Cái lạ của một người trồng rừng có tâm hồn nghệ sỹ. Ở ông hội đủ phẩm chất của một công chức ngành Giáo dục, một cán bộ hưu trí, một nông dân, một giám đốc doanh nghiệp và… một nghệ sỹ có năng lực sáng tác thơ và ca khúc mang âm hưởng trữ tình. Cái lạ ấy của Lê Duy Nguyên đã trở thành đề tài khai thác của báo giới, văn nghệ sỹ. Gần 20 năm qua đã có tới 70 bài báo, 50 bài thơ, 6 ca khúc, hàng chục bộ phim và phóng sự truyền hình TW, địa phương viết về ông.
Lê Duy Nguyên từng ấp ủ việc trồng rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc ở Quỳnh Lưu quê ông từ khi còn là nhân viên phòng thí nghiệm Trường chuyên Phan Bội Châu tỉnh Nghệ An. Năm 1990, ông xúc tiến lập doanh nghiệp trồng rừng và giao cho vợ làm giám đốc. Năm 1993, ông nghỉ hưu về trực tiếp thay vợ điều hành doanh nghiệp.
Cái khó và nỗi khổ của việc trồng rừng, bảo vệ rừng chắc ai cũng hiểu. Lê Duy Nguyên đã chọn cho mình cái việc khó khăn ấy và ông đã thành công. Sau hơn 20 năm gian truân, vất vả lấy ngắn nuôi dài, giờ đây ông là chủ nhân của hơn 1.000 ha rừng trồng bạt ngàn từ 5 đến 20 tuổi, với đủ các loại cây bản địa, cây nguyên liệu giấy, cây lấy nhựa… Trong đó có tới 450 ha rừng lim.
Lê Duy Nguyên có tình yêu thiên nhiên đến kỳ lạ. Với mong ước tạo nên thảm xanh vì môi trường ở quê hương, ông đã bỏ cuộc sống phồn hoa phố xá về quê (xã Quỳnh Lập, Quỳnh Lưu) nhận đất trồng rừng. Bên cạnh những cây kinh tế để "lấy ngắn nuôi dài", cơ cấu rừng trồng của ông thể hiện mục tiêu vì sự đa dạng sinh học và môi trường bền vững.
Bằng chứng là với 450ha rừng lim hơn 20 ngàn cây, 70 năm mới thu hoạch là để cho thế hệ mai sau, chứ không phải cho bản thân ông bây giờ. Điều này mang ý nghĩa sâu xa về sự bền vững môi trường và bảo tồn một loài cây lấy gỗ quý hiếm; 50.000 cây có quả các loại, như: Đa, sy, vả, bời lời, xoan dâu... không phải cho người ăn mà là để tạo thức ăn vẫy gọi các loài chim về cư ngụ và sinh sôi.
Vì sự đa dạng sinh học, ông trồng hàng ngàn khóm tre, trúc cho các loài chim về đậu. Năm 1996 - 1997 khi hươu sao "mất ngôi Hoàng đế", ông mua 50 con hươu thả vào rừng. Tiếp đó là thả tiếp 30kg rùa và năm 2010, khi rừng đã có những cây gần như cổ thụ, ông mua tận Cao Bằng 50 cặp tắc kè thả tiếp vào rừng xanh.
Ban Thường vụ Tỉnh đoàn và Hội Cựu TNXP Nghệ An viếng mộ tập thể nữ liệt sỹ TNXP tại Di tích lịch sử Truông Bồn (Ảnh chụp sáng 30/10/2010).
Tình yêu thiên nhiên và môi trường của Lê Duy Nguyên còn thể hiện ở chỗ ông chăm chú theo dõi kết quả các cuộc thi sáng tác về đề tài môi trường và thiên nhiên. Bất kỳ ai ở Nghệ An đoạt giải, ông đều đến tận nơi tặng quà, với mục đích khuyến khích tác giả tiếp tục viết về thiên nhiên và môi trường. Nhạc sỹ Quang Vượng, tác giả Vi Hợi… là những người đoạt giải ca khúc, và bút ký văn học (không phải viết về ông) đã được ông tặng quà như thế.
Khi ông lam lũ với việc trồng rừng, nhiều người bảo ông là kẻ điên, không biết hưởng thụ bởi tuổi đã xế chiều. Ông Nguyên nói: "Mình sẽ hưởng thụ nhiều hơn, cao hơn sự hưởng thụ bình thường". Và thực tế hiện nay, ông đã là người được hưởng thụ như thế. Đó là việc hằng ngày, ông được hít thở bầu không khí trong lành rừng xanh mang lại.
Đó là những ngày hè, khi bóng chiều đổ dài bởi những cánh rừng xanh ngắt, ông ngồi một mình với rừng xanh tĩnh lặng, nghe lá thở, đá nói, đất sinh sôi… Hay những chiều thu trời xanh tiếp nối với rừng xanh, ông mặc sức chiêm ngưỡng những bộ 3 con gà rừng chí chóe nhau bởi hai con trống giành nhau một con mái. Con trống thắng cuộc hãnh diện bên con mái, rồi chúng dắt nhau vào cuộc thỏa thuê tình ái...
Là người trồng rừng có tâm hồn nghệ sỹ, Lê Duy Nguyên khá nhạy cảm trước cuộc sống. Ông luôn sống trong cảm xúc và sáng tạo nghệ thuật. Ông là tác giả của hàng loạt bài thơ và ca khúc mang đậm chất trữ tình. Nhiều bài thơ ông được đăng rải rác trên báo TW và địa phương là do bạn bè, cánh nhà báo đọc bản thảo, thích thú, tự mang về đăng báo chứ ông không tự mình gửi thơ đăng báo bao giờ. Nhiều ca khúc của ông được nữ ca sỹ Anh Thơ, NSND Thu Hiền, nam ca sỹ Quang Lý chọn hát, thâu băng.
Với ca khúc "Huyền thoại Trương Bồn", ông tự viết trong cảm xúc dạt dào về những TNXP anh hùng ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, để đến bây giờ người đời tri ân và bâng khuâng đi tìm lại dáng xưa. Ca khúc này của ông được NSND Thu Hiền nhận thể hiện, thâu băng. Cảm xúc sáng tác của ông và tài thể hiện của NSND Thu Hiền đã làm thăng hoa cho tác phẩm, chinh phục người nghe và người xem.
Thật bất ngờ đối với ông và bè bạn, ca khúc "Huyền thoại Truông Bồn" ông khai bút và hoàn thành tháng 5/2010, tháng 6 cùng năm, được UBND tỉnh Nghệ An và Ban tổ chức Lễ kỷ niệm 45 năm chiến thắng Truông Bồn (Thiếu tướng, nhạc sĩ An Thuyên là Tổng đạo diễn), chọn làm ca khúc chính trong chương trình nghệ thuật của buổi lễ trang trọng ấy.
Mặc dù không muốn nhưng Lê Duy Nguyên đã trở thành người được công chúng biết và ngưỡng mộ về hiệu quả trồng rừng, về tình yêu môi trường thiên nhiên. Người ta biết đến ông còn bởi ông là tác giả của nhiều bài thơ, ca khúc giàu chất dân ca, trữ tình sâu lắng, lay động hồn người. Ca khúc "Huyền thoại Truông Bồn" là một điển hình, một thành công trong số những tác phẩm của ông
