Ngày cầm bút đầu tiên của những “học sinh” ở tuổi xế chiều

Học viết ở tuổi xế chiều

Lớp học chữ ở các Cơ sở cai nghiện có những học viên mới ngoài ba mươi, nhưng cũng có người đã bước sang tuổi gần 60. Điểm chung của họ không chỉ là đang trong thời gian cai nghiện ma tuý, mà còn là lần đầu tiên trong đời được cầm bút, tập viết những con chữ vỡ lòng. Sau hơn 4 tháng triển khai lớp học xoá mù chữ cho học viên cai nghiện ma tuý tại Cơ sở cai nghiện số 1, đến nay, nhiều học viên đã có thể đọc thông, viết thạo những văn bản đơn giản.

Đó là kết quả của sự nỗ lực bền bỉ, sự kiên trì không mệt mỏi của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo dục và ý chí vươn lên của chính các học viên. Quan trọng hơn, thành quả ấy cho thấy tính nhân văn sâu sắc trong chủ trương đổi mới công tác quản lý, giáo dục người nghiện ma tuý của Bộ Công an khi các cơ sở cai nghiện được chuyển giao về lực lượng Công an trực tiếp quản lý.

Trung tá Nguyễn Tuấn Ngọc, Trưởng Cơ sở cai nghiện số 1 gửi cho chúng tôi những bức ảnh chụp lại các lá thư đầu tay của học viên lớp xoá mù chữ gửi về cho gia đình. Những câu chữ còn chưa tròn trịa, nét bút còn run run, câu văn đôi chỗ ngắt quãng, nhưng đằng sau đó là cả một quá trình khổ luyện, là niềm xúc động khó diễn tả thành lời của những con người lần đầu tiên làm chủ được con chữ. “Khi các học viên đã tự tay viết được những bức thư ấy, niềm vui của họ cũng chính là niềm vui của chúng tôi”, Trung tá Nguyễn Tuấn Ngọc chia sẻ. “Chúng tôi cảm thấy mình đã làm được một việc thực sự ý nghĩa, nhân văn, giúp đời, giúp người, góp phần kéo họ trở lại với cuộc sống bình thường”.

Là “thầy giáo bất đắc dĩ” của lớp học xoá mù chữ tại Cơ sở cai nghiện số 1, Thiếu tá Nguyễn Quang Long thẳng thắn thừa nhận: Đây là lớp học với những học sinh vô cùng đặc biệt. Có học viên tuổi đời còn trẻ, nhưng cũng có người đã gần 60 tuổi. Với độ tuổi ấy, ngay cả những giáo viên chuyên nghiệp, dày dạn kinh nghiệm cũng gặp không ít khó khăn, huống hồ là những cán bộ Công an chưa từng đứng lớp, chưa từng soạn giáo án hay được đào tạo bài bản về nghiệp vụ sư phạm. “Cái khó không chỉ nằm ở tuổi tác, mà còn bởi phần lớn học viên từng sử dụng ma tuý trong thời gian dài, nên khả năng ghi nhớ, tư duy bị ảnh hưởng đáng kể. Chúng tôi lại là những giáo viên "tay ngang", vừa làm, vừa học, vừa rút kinh nghiệm”, Thiếu tá Nguyễn Quang Long nói.

Tuy nhiên, với quyết tâm của lãnh đạo Công an tỉnh, sự chỉ đạo sát sao của Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý, những khó khăn ban đầu từng bước được tháo gỡ. Cơ sở đã chủ động liên hệ với Trường Tiểu học Hoàng Giang, xã Trung Chính, nhờ hỗ trợ về chuyên môn. Nhà trường đã tạo điều kiện tối đa, cử giáo viên có kinh nghiệm vào phụ đạo, cung cấp giáo án, chương trình dạy học phù hợp. Hàng tháng, giáo viên của trường trực tiếp vào cơ sở kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên, kịp thời điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Ngoài các buổi học chính khoá, cán bộ quản lý còn tổ chức phụ đạo thêm cho học viên bằng hình thức “bạn kèm bạn”. Mỗi học viên đã biết chữ sẽ hướng dẫn, chỉ bảo những người chưa biết chữ vào các giờ nghỉ, ngày nghỉ. Cách làm linh hoạt, sát thực tế này giúp nhiều học viên tiến bộ nhanh chóng, có người chỉ sau vài tháng đã có thể đọc báo, viết thư thành thạo.

Khi con chữ mở cánh cửa cuộc đời

Trung tá Trần Văn Tiên, Phó Trưởng Cơ sở cai nghiện số 1 cho biết: Hiện nay, cơ sở đang quản lý gần 550 học viên. Lớp xoá mù chữ được mở từ tháng 9/2025, ban đầu có 18 học viên tham gia, đến nay còn 14 học viên do một số người đã hoàn thành thời gian cai nghiện và trở về địa phương. Theo kế hoạch ban đầu, lớp học kéo dài trong 10 tháng, mỗi tuần học 3 buổi. Tuy nhiên, để phù hợp với đặc thù sinh hoạt, lao động và điều trị của học viên, cơ sở đã chủ động điều chỉnh tiến độ, rút ngắn thời gian học xuống còn 6 tháng nhưng vẫn bảo đảm hoàn thành chương trình. Song song với đó, việc kèm cặp tại các khu nhà ở được triển khai thường xuyên, giúp học viên củng cố kiến thức, tiến bộ đều hơn.

Ở tuổi ngoài 50, anh Hoàng Bá M. (SN 1973, trú tại xã Hoằng Lộc) đã là ông của nhiều cháu nhỏ trong gia đình. Thế nhưng, điều khiến chính anh cũng không ngờ là ở độ tuổi này, anh mới bắt đầu làm quen với mặt chữ. Sinh ra trong gia đình nghèo, đông anh em, việc học hành của anh dang dở từ thuở nhỏ. Không biết chữ khiến anh gặp vô vàn thiệt thòi trong cuộc sống, từ giao dịch hành chính đến ký kết giấy tờ đều phải điểm chỉ hoặc nhờ người khác ký thay. “Bây giờ biết đọc, biết viết, tôi thấy mình tự tin hơn rất nhiều”, anh M. xúc động nói. “Tôi đã tự tay viết thư về cho vợ con, các cháu đều mừng và bất ngờ. Lần đầu tiên trong đời tôi thấy con chữ gần gũi và quý giá đến thế”.

Lần thứ hai vào cai nghiện tại Cơ sở cai nghiện số 1, anh Nguyễn Hữu S. (SN 1990, trú tại xã Hoằng Tiến) cảm nhận rõ sự khác biệt giữa hai giai đoạn quản lý. Trước đây, khi cơ sở còn do Sở Lao động – Thương binh và Xã hội quản lý, anh chưa từng có cơ hội được học chữ. Lần trở lại này, dưới sự quản lý của Công an tỉnh, điều khiến anh phấn khởi nhất chính là được ngồi vào lớp học xoá mù chữ. “Bây giờ tôi đã biết viết tên mình, không phải nhờ người khác nữa. Cảm giác tự tay cầm bút, tự ký tên rất khó tả, như mình được tôn trọng và có thêm động lực làm lại cuộc đời”, anh S chia sẻ.

Trong số các học viên, trường hợp anh Hoàng Anh C. (SN 1988, trú tại huyện Thọ Xuân) để lại nhiều ấn tượng. Cùng thời điểm tham gia lớp xoá mù chữ, nhưng khả năng đọc viết của anh tiến bộ vượt bậc, chữ viết rõ ràng, đều và đẹp. Sinh ra trong gia đình đông con, hoàn cảnh khó khăn, anh phải bỏ học sớm để mưu sinh, rồi lập gia đình, cuốn theo vòng xoáy mưu sinh và tệ nạn. “Giờ biết chữ, tôi thấy mình không còn sợ bị lừa gạt, không còn phải nhờ người khác ký thay”, anh C. tâm sự.

Không chỉ tại Cơ sở cai nghiện số 1, mô hình lớp xoá mù chữ còn được triển khai hiệu quả tại Cơ sở cai nghiện số 2, đóng trên địa bàn xã Hồi Xuân, nơi chủ yếu tiếp nhận học viên là người dân các xã miền núi. Hiện nay, cơ sở này đang quản lý hơn 200 học viên, trong đó có 25 người tham gia lớp xoá mù chữ. Theo Thiếu tá Lê Đình Hoà, Trưởng Cơ sở cai nghiện số 2, đến thời điểm hiện tại, cơ bản các học viên đã biết đọc, biết viết, trong đó gần 10 học viên có thể viết thành thạo. Bên cạnh việc dạy chữ, cơ sở còn phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức nhiều lớp kỹ năng sống, tuyên truyền về tác hại của ma tuý, giúp học viên nhận thức sâu sắc hơn về hậu quả của việc sử dụng chất cấm, từ đó hình thành quyết tâm đoạn tuyệt với ma tuý khi tái hoà nhập cộng đồng.

Từ ngày 1/3/2025, các cơ sở cai nghiện trên toàn quốc được chuyển giao từ Sở Lao động – Thương binh và Xã hội về Công an các tỉnh trực tiếp quản lý, điều hành. Thực tiễn tại Thanh Hoá cho thấy, đây là chủ trương hoàn toàn đúng đắn, mang lại hiệu quả rõ rệt trong công tác cai nghiện, quản lý và giáo dục học viên. Theo Thượng tá Lê Khắc Minh, Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý, Công an tỉnh Thanh Hoá, việc giao lực lượng Công an trực tiếp quản lý các cơ sở cai nghiện không chỉ thuận lợi cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma tuý, mà còn giúp quản lý chặt chẽ người nghiện, hỗ trợ hiệu quả quá trình cai nghiện và tái hoà nhập cộng đồng.

Những lớp học xoá mù chữ tưởng chừng giản đơn ấy lại chính là minh chứng sinh động cho tinh thần “Vì nhân dân phục vụ” của lực lượng Công an. Bởi lẽ, giúp một con người biết đọc, biết viết không chỉ là dạy chữ, mà còn là trao cho họ cơ hội làm lại cuộc đời, mở ra cánh cửa hy vọng nơi tưởng chừng chỉ còn bế tắc. Trong những lá thư còn thơm mùi mực mới, trong từng nét chữ run run của những “học sinh tuổi xế chiều”, niềm tin vào sự cảm hoá, vào giá trị nhân văn của công tác quản lý, giáo dục tại các cơ sở cai nghiện đang được thắp lên bền bỉ, lặng lẽ nhưng đầy sức lan toả.