Để chính sách này phát huy hiệu quả ngay từ cơ sở, cần chú trọng nâng cao kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ cán bộ địa phương và người có uy tín trong cộng đồng, những lực lượng có mối quan hệ gần gũi với nhân dân và giữ vai trò quan trọng trong công tác tuyên truyền, vận động.
TGPL là một trong những chính sách quan trọng của Nhà nước nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn và các đối tượng thuộc diện được TGPL theo quy định của pháp luật. Thực tế cho thấy, nhiều người thuộc diện được TGPL nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn hoặc người sinh sống tại vùng sâu, vùng xa chưa nhận thức đầy đủ về quyền được TGPL miễn phí. Trong các vụ việc liên quan đến ma túy, tâm lý mặc cảm, e ngại tiếp xúc với cơ quan nhà nước, cùng với hạn chế về ngôn ngữ, điều kiện đi lại và hiểu biết pháp luật đã làm giảm cơ hội tiếp cận dịch vụ TGPL của người dân.
Để khắc phục những khó khăn đó, việc nâng cao năng lực phối hợp và trang bị kiến thức về TGPL cho đội ngũ cán bộ cơ sở cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên.
Cụ thể, thông qua các lớp tập huấn, hội nghị bồi dưỡng và hoạt động trao đổi nghiệp vụ, cán bộ cơ sở và người có uy tín cần được cập nhật các quy định của pháp luật về TGPL, các quy định của pháp luật về phòng, chống ma túy và tố tụng hình sự có liên quan. Đồng thời, được hướng dẫn cách nhận diện người thuộc diện được TGPL, quy trình giới thiệu, chuyển gửi vụ việc đến Trung tâm TGPL nhà nước và kỹ năng phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng.
Việc đổi mới hình thức truyền thông cũng là yếu tố quan trọng. Ngoài các hội nghị tập huấn, cần tăng cường truyền thông thông qua các buổi sinh hoạt thôn, bản, các đợt TGPL ở cơ sở, hệ thống truyền thanh cơ sở, tài liệu tuyên truyền bằng hình ảnh, song ngữ (đối với nơi có nhu cầu), mạng xã hội và các nền tảng số phù hợp. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào quyền được TGPL, các trường hợp được TGPL miễn phí và địa chỉ liên hệ với Trung tâm TGPL nhà nước.
Bên cạnh việc trang bị kiến thức pháp luật, cần chú trọng bồi dưỡng kỹ năng truyền thông, tư vấn, hướng dẫn tiếp cận TGPL. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, người thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở cần biết cách tiếp cận phù hợp với đặc điểm văn hóa, phong tục, tập quán của từng cộng đồng; sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, lắng nghe và tôn trọng người dân, đồng thời phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ và người có uy tín trong việc tuyên truyền, vận động người dân tiếp cận dịch vụ TGPL.
Để các hoạt động bồi dưỡng mang lại hiệu quả thiết thực, cần tăng cường phương pháp đào tạo theo hình thức cùng tham gia, bài giảng có các tình huống, lấy các vụ việc thực tế liên quan đến ma túy làm ví dụ để học viên cùng phân tích, trao đổi và rút kinh nghiệm. Qua đó, cán bộ cơ sở và người có uy tín không chỉ nắm vững quy định của pháp luật mà còn nâng cao kỹ năng xử lý tình huống, kỹ năng phối hợp và kỹ năng hướng dẫn người dân trong thực tiễn.
Một giải pháp quan trọng khác là bảo đảm vận hành cơ chế phối hợp chặt chẽ, xuyên suốt, liên thông về TGPL trong các vụ việc về ma tuý giữa cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, cán bộ cấp xã và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan tới hoạt động TGPL. Thông qua cơ chế phối hợp, thông tin về người thuộc diện được TGPL trong các vụ việc liên quan đến ma túy được trao đổi kịp thời, tạo điều kiện để người dân được tiếp cận dịch vụ TGPL ngay từ giai đoạn đầu của quá trình giải quyết vụ việc.
Đồng thời, có thể hình thành mạng lưới đầu mối giới thiệu TGPL tại cơ sở với sự tham gia của công chức tư pháp cấp xã, trưởng thôn, trưởng bản, tổ trưởng tổ dân phố, già làng, người có uy tín, hội viên các đoàn thể và cộng tác viên pháp luật. Đây sẽ là lực lượng hỗ trợ tích cực trong việc phát hiện, giới thiệu và hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục yêu cầu TGPL, góp phần đưa chính sách trợ giúp pháp lý đến đúng đối tượng, đúng thời điểm.
Nâng cao năng lực phối hợp, hỗ trợ kiến thức về TGPL cho đội ngũ cán bộ cơ sở và người có uy tín không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động TGPL mà còn tăng cường hiệu quả phòng, chống ma túy từ cơ sở. Khi người dân được tiếp cận thông tin đầy đủ, được hướng dẫn đúng và được hỗ trợ kịp thời, quyền và lợi ích hợp pháp của họ sẽ được bảo đảm tốt hơn; đồng thời góp phần xây dựng cộng đồng an toàn, đoàn kết và thượng tôn pháp luật.
Đây là giải pháp quan trọng nhằm xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong công cuộc đấu tranh đẩy lùi tệ nạn ma túy, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển bền vững.
