Nam Phi dọa rút khỏi ICC

Chính phủ Nam Phi vừa thông báo sẽ xem xét lại tư cách thành viên Tòa án Hình sự Quốc tế của mình - một động thái được xem là có thể dẫn đến việc nước này quyết định rút khỏi ICC. Nguyên nhân được cho là vụ việc ICC đòi bắt Tổng thống Sudan Omar Al-Bashir.

Cuộc tranh cãi giữa Nam Phi với ICC bắt đầu từ ngày 15/6, được châm ngòi bởi sự kiện Tòa án ở Pretoria xem xét bắt giữ Tổng thống Sudan Omar Al-Bashir theo yêu cầu của ICC. Ngày 15/6, Tổng thống Al-Bashir đến Nam Phi dự Hội nghị thượng đỉnh khối Liên minh châu Phi. Tại đây, Tòa án Pretoria của Nam Phi, ra trát lệnh cho ông Al-Bashir không được rời khỏi Nam Phi trong thời gian tòa xem xét lệnh bắt.

Tổng thống Sudan Al-Bashir hiện đang nằm trong danh sách truy nã quốc tế của ICC. Ông bị ICC cáo buộc 3 trọng tội là diệt chủng, tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người do vai trò, trách nhiệm của ông trong cuộc nội chiến đẫm máu ở vùng Dafur kéo dài từ năm 2003 đến nay, làm chết khoảng 300.000 người và 2 triệu người mất nhà cửa.

Vấn đề phát sinh khi Chính phủ Nam Phi quyết định chống lại lệnh tòa án, bí mật dàn xếp để ông Al-Bashir rời khỏi Nam Phi trên chuyến bay riêng. Cụ thể, ngày 28/5, khoảng 2 tuần trước khi ông Al-Bashir đến Nam Phi dự Hội nghị AU, ICC đã có văn bản chính thức nhắc nhở Nam Phi về trách nhiệm của nước này phải bắt giữ Tổng thống Sudan Al-Bashir, vì Nam Phi là thành viên đã phê chuẩn ICC.

Sáu ngày sau, Bộ trưởng Quan hệ Quốc tế Nam Phi Maite Nkoana-Mashabane ra thông báo rằng các đại biểu dự Hội nghị AU sẽ được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao đầy đủ, nghĩa là "không bị bắt giữ", theo công ước quốc tế về ngoại giao.

Ngày 12/6, Đại sứ Nam Phi tại Hà Lan Bruce Koloane đã gặp ICC để trình bày quan điểm của Nam Phi là nước này có trách nhiệm bảo vệ Al-Bashir. Ngày 13/6, ông Al-Bashir đáp máy bay đến Nam Phi dự Hội nghị AU. Ngay ngày hôm đó, ICC gửi văn bản nhắc lại yêu cầu bắt người. Nam Phi bắt đầu triển khai kế hoạch bảo vệ Al-Bashir.

Theo tờ Mail and Guardian (M&G) của Nam Phi, chuyến bay mang số hiệu Sudan01 của Tổng thống Al-Bashir đáp xuống sân bay quốc tế OR Tambo hôm 13/6. Ngày 14/6, Tòa án Pretoria phát lệnh lâm thời tạm cấm Al-Bashir rời khỏi Nam Phi. Tối 14/6, chiếc máy bay Sudan01 đã được điều đến Căn cứ Không quân Waterkloof nằm dưới sự kiểm soát của Lực lượng Quốc phòng Nam Phi, tức Quân đội Nam Phi, Tổng Tư lệnh là Tổng thống Jacob Zuma.

Ngày 15/6, Tổng thống Al-Bashir đã được Đội Bảo vệ yếu nhân của Nam Phi hộ tống từ nơi diễn ra Hội nghị AU đến Waterkloof để lên máy bay. Chuyến bay Sudan01 cất cánh vào khoảng giữa trưa ngày 15/6.

Tổng thống Nam Phi Jacob Zuma.
Tổng thống Nam Phi Jacob Zuma.

Cuộc "giải cứu" Tổng thống Al-Bashir được tờ M&G mô tả là một kế hoạch bí mật, chỉ một nhóm bộ trưởng thân cận của Tổng thống Zuma được biết và tham gia điều phối, thực hiện. Tại cuộc họp báo chiều ngày 15/6, sau khi kết thúc Hội nghị AU, Tổng thống Zimbabwe Robert Mugabe - Chủ tịch AU - nói với báo chí rằng Tổng thống Zuma đã triển khai một kế hoạch để bảo đảm Al-Bashir không bị bắt giữ.

Trung tâm Tố tụng Nam châu Phi đã gấp rút gửi đơn yêu cầu hủy bỏ quyết định trao quy chế miễn trừ ngoại giao của Chính phủ Nam Phi cho các đại biểu dự Hội nghị AU nhằm tháo bỏ lớp bảo vệ pháp lý đối với ông Al-Bashir nhưng không còn kịp nữa. Al-Bashir đã được bảo vệ rất nghiêm ngặt, và tất cả mọi người đều không ai được biết nơi ở của ông.

Ngay sau khi chuyến bay Sudan01 chở ông Al-Bashir cất cánh rời khỏi Căn cứ Không quân Waterkloof, Tòa án Pretoria đã mở phiên tham vấn để nghe các lập luận của Chính phủ Nam Phi và cơ quan tố tụng.

Các chuyên gia luật pháp quốc tế đưa ra dự báo Chính phủ Nam Phi có thể gặp một số rắc rối về mặt pháp lý và ngoại giao. Các hậu quả nghiêm trọng có thể xảy đến cho Nam Phi là nước này buộc phải báo cáo vụ việc lên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc xem xét xử lý, vốn bao gồm các thành viên không phải thành viên ICC, như Mỹ chẳng hạn. Tuy nhiên, Nam Phi sẽ ít gặp khó khăn hơn, vì 2 trong số 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an là Nga và Trung Quốc đều đang là "bạn thân" của Nam Phi.

Việc Chính phủ Nam Phi tuyên bố xem xét lại tư cách thành viên ICC phản ánh một xu hướng chung của các nước châu Phi là thành viên ICC. Zimbabwe, nước hiện là Chủ tịch AU, là một trong những quốc gia chủ trương rời khỏi ICC, và đã từng đưa ra khuyến nghị Nam Phi nên xem xét rời khỏi tòa án quốc tế này.

Ở Nam Phi, chính phủ đang chịu áp lực từ đảng cầm quyền Đại hội Dân tộc Phi (ANC) trong vấn đề ICC. ANC muốn Quốc hội Nam Phi, với ANC chiếm đa số ghế, xem xét bãi bỏ Quy chế áp dụng Công ước Rome về Luật ICC năm 2002. Vấn đề này cũng đã được đưa vào chương trình nghị sự Đại hội đồng toàn quốc ANC. Obed Bapela, Chủ tịch Tiểu ban Quan hệ quốc tế của ANC cho biết, tiểu ban của ông cũng đang soạn thảo một hồ sơ thảo luận về vấn đề ICC.

Trong cuộc tranh luận ở châu Phi về vấn đề ICC, chủ yếu người ta phản đối việc ICC thiếu công bằng, chèn ép các nước châu Phi, có xu hướng quá chú tâm vào việc xét xử các lãnh đạo châu Phi trong các vấn đề liên quan đến tội phạm chiến tranh, nội chiến, diệt chủng…

Tại một hội nghị AU ở Mangaung, Nam Phi, năm 2012, các quốc gia châu Phi đã bàn đến việc có nên tiếp tục là thành viên ICC nữa hay không. Vấn đề gây bức xúc nhất được lãnh đạo Nam Phi đưa ra tại Hội nghị Mangaung là trong khi lãnh đạo các nước châu Phi, như Tổng thống Kenya Uhuru Kenyatta bị ICC buộc vi phạm "tội ác chiến tranh" thì các lãnh đạo phương Tây vẫn ung dung chỉ đạo các cuộc chiến tranh làm chết hàng ngàn thường dân vô tội ở nhiều nơi trên thế giới mà không bị "sờ gáy", như trường hợp của Mỹ, bởi lý do đơn giản là vì Mỹ không ký kết thành viên ICC.

Từ đó, các lãnh đạo châu Phi cho rằng, đã đến lúc châu Phi có tòa án riêng, có tên gọi là Tòa án Nhân quyền và Các quyền Nhân dân (ACHPR) để xử lý các vụ việc của riêng châu Phi, không để các công cụ kiểu như ICC của phương Tây can thiệp nữa.

Nguyên Khang (tổng hợp)

Các tin khác

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử quốc hội đưa Balendra Shah - cựu rapper 35 tuổi - tiến gần tới vị trí thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal. Nhưng, phía sau làn sóng ủng hộ mạnh mẽ là những kỳ vọng khổng lồ và cả một núi thách thức quản trị phức tạp, đặt ra bài toán không dễ giải đối với một chính khách chưa trải qua nhiều kinh nghiệm.

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Giữa bối cảnh nước Pháp tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ngày 15 và 22/3 đang trở thành “chiếc nhiệt kế” rất quan trọng. Từ những làng quê nhỏ đến các thành phố lớn, lá phiếu của cử tri lần này không chỉ chọn ra các thị trưởng mà còn “cập nhật” tâm trạng chính trị của xã hội Pháp trước cuộc bầu cử lớn hơn vào năm sau.

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Với đặc thù là tỉnh biên giới, để đảm bảo an ninh, an toàn cho bầu cử, Công an tỉnh Tây Ninh đã triển khai cao điểm siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu. Qua phối hợp tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật…

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Năm 2025 khép lại, tình hình an ninh Đông Nam Á có những chuyển biến đáng lo ngại buộc các nhà lãnh đạo cảnh sát khu vực phải nâng cao hợp tác để vừa giải quyết triệt để các thách thức an ninh phi truyền thống mới nảy sinh, vừa bảo đảm tính tự chủ chiến lược của từng quốc gia trong bối cảnh mới đầy biến động.

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng thống Frank-Walter Steinmeier đang dần đi đến những trang cuối, mở ra một cuộc đua không chỉ đơn thuần là tìm người kế nhiệm vị trí nguyên thủ quốc gia Đức. Trong bối cảnh xã hội phân cực và chính trường nhiều biến động, những lời kêu gọi về một nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, hứa hẹn một sự thay đổi mang tính biểu tượng tại Đức.

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Cái chết của trùm ma túy khét tiếng El Mencho đẩy bang Jalisco rơi vào tình trạng hỗn loạn, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về công tác đảm bảo an ninh cho World Cup 2026 - giải đấu mà Mexico trong vai trò quốc gia đồng chủ nhà.

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Cuộc bầu cử ở Nhật Bản diễn ra vào ngày 8/2, hơn nửa tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giải tán Quốc hội (ngày 23/1). Hầu hết các phân tích đều tập trung vào bối cảnh đây là lần đầu tiên trong 60 năm, Hạ viện Nhật Bản bị giải tán đúng vào ngày khai mạc kỳ họp thường kỳ của Quốc hội và thực hiện chiến dịch tranh cử ngắn ngủi bất thường chỉ vỏn vẹn có 16 ngày.

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn và tình trạng tham nhũng, cử tri Thái Lan coi cuộc bầu cử ngày 8/2 là cơ hội để vực dậy đất nước. Đó là chính sách nhằm thắp sáng thời kỳ hoàng kim của việc phát triển cơ sở hạ tầng và đưa Thái Lan trở thành trung tâm thương mại - đầu tư của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Việc chính phủ Albania ra mắt “bộ trưởng ảo” Diella nhằm mục đích minh bạch hóa bộ máy hành chính đang đối mặt với những nghi ngại lớn sau khi các quan chức đứng đầu cơ quan phát triển hệ thống này bị điều tra vì sai phạm kinh tế. Sự việc không chỉ đặt ra thách thức cho mục tiêu gia nhập EU của Albania mà còn mở ra suy ngẫm về những giới hạn của công nghệ trong quản trị quốc gia.

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Trong những ngày đầu năm 2026, nước Mỹ chứng kiến một làn sóng phản kháng chưa từng có nhắm vào Cơ quan Di trú và Hải quan (ICE). Cái chết của người mẹ 3 con ở Minneapolis đã trở thành ngòi nổ kéo theo các cuộc biểu tình khắp cả nước và đẩy đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump vào thế nguy hiểm chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng.

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Trong bối cảnh một châu Âu chao đảo, nước Đức dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz đã thoát khỏi hình ảnh "lưỡng lự" trong chính sách đối ngoại, khẳng định vị thế trụ cột không thể thiếu của EU và NATO. Tuy nhiên, phía sau ánh hào quang của những thành công trên trường quốc tế, một cuộc khủng hoảng nội tại đang âm ỉ đe dọa chính phủ của ông khi những cuộc bầu cử đang tới gần.

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Trung Quốc hiện là quốc gia xuất khẩu ô tô nhiều nhất thế giới tính theo đầu xe. Các hãng xe hơi Trung Quốc đang phải chịu sức ép cạnh tranh khủng khiếp trên thị trường nội địa. Nhiều nhà sản xuất xe vì vậy coi thị trường nước ngoài như chiếc “van xả” giúp giảm bớt áp lực.

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Trước khi làm Tổng thống Syria, ông Bashar Al-Assad từng là một bác sĩ. Khi làm Tổng thống Syria, ông thường được gọi là “Bác sĩ” hơn là “Tổng thống”. Sau khi từ bỏ ghế Tổng thống Syria và sống lưu vong ở Moscow, ông được cho là đang quay lại với nghề y, tham gia các lớp học nhãn khoa.

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Đất nước Peru ở Nam Mỹ đang lập một kỷ lục hiếm có trong lịch sử chính trị thế giới đương đại, với việc có đến 7 đời tổng thống trong 7 năm , và đặc biệt là đã bỏ tù đến 6 cựu nguyên thủ quốc gia trong vòng 20 năm qua.

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Cựu Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro phải bắt đầu thụ án 27 năm tù vì tội âm mưu đảo chính bất thành, thẩm phán Tòa án Tối cao Alexandre de Moraes ra phán quyết hôm 25/11.

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng áp đảo của Liên minh Dân chủ Quốc gia (NDA) do đảng Nhân dân Ấn Độ (BJP) lãnh đạo tại bang Bihar là đòn bẩy quan trọng cho Thủ tướng Narendra Modi. Kết quả này không chỉ phản ánh sự đồng thuận của cử tri với các chính sách an sinh và phát triển địa phương mà còn mở ra dư địa chính trị để New Delhi cân bằng lợi ích trong quan hệ thương mại với Mỹ và giữ thế chủ động trước căng thẳng kéo dài với Pakistan.