Hai năm đã qua là thời gian thế giới lâm vào khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế. Cuộc khủng hoảng tài chính tồi tệ "hàng trăm năm mới có một lần" như có nhà khoa học đã đánh giá, bùng phát tại Mỹ và lan rộng toàn cầu, kéo theo sự sụp đổ đồng loạt của nhiều định chế tài chính khổng lồ, thị trường chứng khoán chao đảo cùng với hậu quả thiên tai, đã ảnh hưởng ngày càng rõ rệt tới sự phát triển kinh tế nước ta. Trước tình hình đó, không ít người thấy bối rối và có phần lo lắng. Nhưng với những quyết sách kịp thời, cơ bản hợp lý và sự nỗ lực của toàn dân, toàn quân trong đó ghi nhận bản lĩnh của nhiều doanh nghiệp, nền kinh tế đất nước đã vượt qua thời kỳ khó khăn nhất, cơ bản thực hiện được mục tiêu ngăn chặn đà suy giảm kinh tế, duy trì tốc độ tăng trưởng hợp lý, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội…
Khó khăn còn rất nhiều, nền kinh tế phục hồi chưa bền vững, hiệu quả đầu tư ngày càng thấp qua chỉ số ICOR tăng cao, ô nhiễm môi trường tự nhiên, việc tụt hạng cạnh tranh trong khi tập trung nâng cao sức cạnh tranh trong quá trình hội nhập quốc tế là những vấn đề cần hết sức quan tâm… Tình hình sẽ còn nhiều khó khăn, phức tạp. Nhưng nhiều chuyên gia đã phân tích, trong các thách thức lại có những thời cơ để hướng về chất lượng, tái cấu trúc nền kinh tế, sản xuất và sản phẩm của doanh nghiệp. Tôi nghĩ rằng, trong các thời cơ xuất hiện phải chăng có cơ hội hiểu biết mới về con đường phát triển của đất nước.
Nhớ lại, sau khi Liên Xô tan rã, các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ, cách mạng xã hội chủ nghĩa lâm vào thoái trào, một số học giả tư bản hý hửng cho là "sự kết thúc của lịch sử", là thời điểm toàn thắng của chủ nghĩa tư bản thế giới.
Thế rồi, cuộc khủng hoảng tài chính nổ ra, bục ra ngay ở nước tư bản lớn nhất vẫn lên giọng dạy đời về sự ưu việt của công tác quản lý, sự minh bạch của nền kinh tế tự do, nhưng sau khi đổ bể đã phải ngậm ngùi nhận thấy sự quản lý tồi, nền tài chính còn nhiều mù mờ và có học giả kinh tế phương Tây cho rằng đã lộ ra trong thực tế "những khiếm khuyết chết người của chủ nghĩa tư bản", "sự phá sản của chủ nghĩa tư bản tự do mới" với quan điểm "phi điều tiết" và "tư hữu hoá" mà họ cho là mô hình hoàn chỉnh và bền vững của chủ nghĩa tư bản.
Nhà khoa học J.E.Stingtz, giải thưởng Nobel về kinh tế 2001 đã viết: "Có lẽ không có người thắng trong cuộc khủng hoảng hiện thời mà chỉ có người thua, và người thua đậm nhất là người chủ trương đường lối kinh tế tư bản chủ nghĩa kiểu Mỹ", ngọn cờ đầu thực hiện lý thuyết chủ nghĩa tư bản tự do mới. Tại Diễn đàn kinh tế Davos năm 2008, Bill Gates, thần tượng của lớp trẻ muốn vươn lên làm giàu, cũng phải thú nhận: "Chúng ta phải tìm cách vận hành lại nền kinh tế tư bản chỉ làm cho những người giàu, bây giờ phải làm giàu cho cả người nghèo".
Rồi trên Báo New States man (NSM) cho rằng, muốn cứu vãn chủ nghĩa tư bản thì "chủ nghĩa tư bản phải có tính nhân văn hơn", mặc dù đã nhiều lần điều chỉnh. Những ý kiến đó không có gì mới so với những gì chúng ta biết nhưng điều quan trọng là nó được các đại diện của nền kinh tế tư bản thú nhận bản chất bỏ rơi người nghèo và thiếu tính nhân văn của chủ nghĩa tư bản.
Chính lúc này, trong thời kỳ khủng hoảng lý thuyết tư bản chủ nghĩa, nhiều học giả trên thế giới lại tìm đến Mark; bộ sách kinh điển "Tư bản" của ông được tái bản nhiều lần và nhiều trí thức trẻ tìm đọc. Và chính tờ NSM nêu ở trên đã phải viết "Vào đầu thế kỷ XXI, nhiều ý kiến cho rằng sự trở lại của chủ nghĩa xã hội là xa xôi nhưng hiện nay ở khắp châu Âu, cờ đỏ lại tung bay".
Thực tiễn đang diễn ra và sự thú nhận thất bại của những người đang nêu ra những lý thuyết vận hành chủ nghĩa tư bản, với tôi là hiểu biết mới để thêm vững tin trên con đường Đất nước đang đi. Tất nhiên không phải là quay trở lại quan niệm và phương thức cũ mà là khẳng định mạnh mẽ phương hướng đổi mới, tiếp tục đổi mới, tìm ra cách đi thích hợp, đúng quy luật, hợp lòng dân.
Khi chúng ta từng bước hội nhập rồi chủ động tích cực và đã thực sự hội nhập vào nền kinh tế thế giới ngày càng sâu rộng thì đồng thời cũng đề ra chủ trương tích cực xây dựng nền kinh tế tự chủ và thực hiện các chiến lược an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh môi trường… và đặc biệt là an ninh kinh tế vĩ mô. Tuy đã trở thành Nghị quyết Đại hội Đảng nhưng vẫn có một số người băn khoăn cho rằng đề ra việc xây dựng nền kinh tế tự chủ là thái độ khép mình, thiếu dứt khoát trong hội nhập.
Trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới, chúng ta hiểu rằng đang hội nhập vào nền kinh tế tư bản. Tất nhiên ai cũng muốn nền kinh tế thế giới ổn định để phát triển, không muốn các bạn hàng lâm vào khủng hoảng ảnh hưởng tới xuất khẩu và đầu tư của nước ngoài cho phát triển. Nhưng cuộc khủng hoảng kinh tế lại xảy ra, khởi đầu ngay từ trung tâm kinh tế tư bản lớn nhất và lan toả rất nhanh. Do đó, chúng ta lại nhớ lại nhận định về sự khủng hoảng chu kỳ của chủ nghĩa tư bản mà những nhà lý thuyết của chủ nghĩa tư bản cho rằng với chủ nghĩa tư bản tự do sẽ giữ được sự ổn định của chủ nghĩa tư bản nhưng đã bị thực tế phủ nhận.
Chúng ta xây dựng nền kinh tế tự chủ, thực hiện các chiến lược an ninh kinh tế là để không bị hoàn toàn phụ thuộc trong quá trình hội nhập và giảm thiểu các chấn động khi nền kinh tế tư bản thế giới lâm vào khủng hoảng chu kỳ. Chính vì vậy, cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới đang diễn ra đã đem đến hiểu biết mới, giúp ta thêm tin tưởng vào phương hướng đề ra với nội lực là quyết định, ngoại lực là quan trọng trong quá trình đổi mới, hội nhập kinh tế thế giới; thêm tin vào việc nâng cao hiệu quả để phát huy vai trò điều tiết của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần, không hạn chế sự phát triển của các thành phần kinh tế khác như trước đây.
Tham gia Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) vào lúc kinh tế thế giới khủng hoảng, đặt ra nhiều vấn đề rất mới và rất khó. Có những chủ trương chưa hoàn toàn chính xác gây ra tổn thất cần rút kinh nghiệm thì cũng cần thông cảm coi như một thứ học phí. Rồi phải xử lý linh hoạt, đầu năm gò lưng vào chống lạm phát cao với các giải pháp tương ứng, giữa năm lại phải tập trung chống suy giảm kinh tế với các giải pháp không hoàn toàn giống đầu năm và bây giờ vừa chống suy giảm kinh tế vừa đề phòng lạm phát cao quay trở lại. Nghĩa là phải rất nhạy bén và linh hoạt.
Trước tình hình khó khăn, phức tạp đó mà đạt mức tăng trưởng hơn 5%, tuy chưa đạt mức kế hoạch nhưng là mức tăng trưởng cao nhất so với các nước trong khu vực như nhận xét của nhiều tổ chức tài chính thế giới và lạm phát một con số như yêu cầu đề ra là sự cố gắng rất lớn. Trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế thế giới, tăng trưởng kinh tế không được như trước đây nhưng giải quyết việc làm tuy không đạt mức kế hoạch nhưng vẫn tăng, số hộ nghèo tuy không đạt mức giảm nhưng vẫn giảm, chỉ số phát triển con người (HDI) tuy không tăng cao nhưng vẫn tăng… thể hiện bản chất vì dân, vì xã hội của Nhà nước ta.
Ghi lại tản mạn những hiểu biết mới trong một năm đầy biến động, khó khăn vì trong khó khăn và vươn lên trong khó khăn lại thêm vững niềm tin vào con đường đất nước đã chọn hướng theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
