Robot hình người: Tiềm năng lớn cùng nhiều thách thức
Thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch chú ý mạnh mẽ sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo vật lý (physical AI) và robot đa năng, đặc biệt là robot hình người (humanoid robotics). Khác với AI kỹ thuật số (digital AI), nơi mọi thứ được huấn luyện, xác minh và thử nghiệm bên trong máy tính, AI vật lý phải hoạt động trong môi trường vật lý với dữ liệu thực tế bị hạn chế.
Robot hình người được coi là có tiềm năng lớn vì AI vật lý cho phép hành động, không chỉ suy nghĩ mà còn có thể hành động và tương tác với con người, thực hiện nhiều nhiệm vụ có ý nghĩa. Tiềm năng kinh tế cho lĩnh vực AI vật lý và robot hình người là rất lớn. Mặc dù là một dự đoán, vốn hóa thị trường cho AI vật lý và robot hình người được dự đoán có thể tăng lên tới 10.000 tỷ USD trong 10 năm tới. Sự phát triển của robot hình người được kỳ vọng sẽ giải quyết được vấn đề thiếu hụt lao động đang diễn ra ở nhiều quốc gia khác nhau.
Giáo sư Tan Yap Peng- Hiệu trưởng Trường Đại học VinUni cho biết, Amazon đã đưa vào sử dụng hơn 1 triệu robot để vận chuyển hàng. “Dự kiến vào năm 2050, chúng ta có khoảng 1 tỷ con robot chung sống với loài người” và vào năm 2030, dự kiến khu vực Châu Á sẽ có tới 50% số robot phát triển ở toàn cầu. Robot sẽ tiếp tục được sử dụng nhiều hơn trong sản xuất. Robot hình người có tiềm năng vì chúng có thể làm việc trong môi trường của con người, bao gồm dịch vụ và giao hàng. Một vai trò rất quan trọng của hệ thống robot là chăm sóc người lớn tuổi, giúp giải quyết các vấn đề xã hội như xã hội lão hóa. Robot có thể hỗ trợ người lớn tuổi di chuyển, cho ăn và thực hiện các phương pháp điều trị y tế. Ngoài ra, robot hỗ trợ có thể giúp con người sống lâu hơn bằng cách giúp họ leo nhanh hơn hoặc đi bộ nhanh hơn. Thậm chí, công nghệ micro nano robot có thể được tiêm vào cơ thể để điều trị các vấn đề sức khỏe như tế bào ung thư hoặc khối u.
TS Nguyễn Trung Quân, trợ lý Giáo sư Kỹ thuật Hàng không và Vũ trụ tại Đại học Nam California (USC) và là Giám đốc Khoa học (CSO) của VinMotion, công ty tiên phong về người máy đa năng thành lập bởi VinGroup cho hay, Robot truyền thống và robot sử dụng AI vật lý sẽ được sử dụng nhiều trong những năm tới đây trong các ngành công nghiệp. Với phần cứng trong phạm vi chi phí vừa phải, việc sản xuất robot hình người là rất có khả năng.
Robot hình người và dữ liệu như vấn đề “ Còn gà và quả trứng”
Mặc dù cơ hội là rất lớn, nhưng thách thức cũng vô cùng lớn. Một trong những thách thức cốt lõi là sự khác biệt giữa AI kỹ thuật số và AI vật lý.
TS Nguyễn Trung Quân chỉ ra rằng, mặc dù cơ hội là rất lớn, nhưng thách thức cũng không nhỏ. Một trong những thách thức cốt lõi là sự khác biệt giữa AI kỹ thuật số và AI vật lý. Thách thức chính của AI vật lý là cần dữ liệu thế giới thực (real-world data) để trở nên hữu ích, thực tế và chính xác. Tuy nhiên, để có dữ liệu thế giới thực, cần phải có robot thực tế được triển khai trong các ứng dụng thực tế. Ngược lại, để robot có thể thực hiện các nhiệm vụ hữu ích, cần phải có AI vật lý đáng tin cậy. Đây là một vòng lặp vô hạn hoặc một vấn đề cần phải được giải quyết để bắt đầu như câu chuyện “con gà và quả trứng”.
GS Ho Young Kim, Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc), thành viên của Hiệp hội Vật lý Hoa Kỳ từ năm 2017 và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc từ năm 2025 chia sẻ thêm: Robot hình người còn lo ngại, còn nhiều tranh luận. Song cũng cần đưa ra một giải pháp cuối cùng. Những tác hại về mặt vật lý trong quá trình vận hành.
“Tôi nghĩ chúng ta có vật liệu mềm sẽ phát huy hiệu quả, ví như robot làm việc nhà, giúp người bệnh…hoặc chế tạo ra vật liệu mới thay thế vật liệu cứng như kim loại. Như thế sẽ giảm thiểu rủi ro tác động đến con người, khi robot va đập”.
Bổ sung thêm từ góc độ khoa học vật liệu, GS Kurt Kremer, Giám đốc danh dự tại Viện nghiên cứu Polymer Max Planck tại Mainz, Đức cho rằng, về mặt vật lý chúng ta không thể khắc phục tuyệt đối. Robot cần đảm bảo an toàn vật lý khi tương tác và hoạt động. Để giảm thiểu rủi ro chấn thương vật lý, đặc biệt khi robot tương tác với người cao tuổi, trẻ em hoặc trong môi trường gia đình, cần phải sử dụng robot mềm (soft robotics) hoặc vật liệu mềm để che phủ các bộ phận cứng của robot.
Các diễn giả cũng nhắc đến lo ngại về mặt an toàn dữ liệu, trong tương lai, khi có nhiều robot tiên tiến di chuyển xung quanh, vấn đề bảo mật dữ liệu sẽ trở nên rất quan trọng. Mặc dù robot có thể giúp tự động hóa nhiều nhiệm vụ, nhưng cũng có những tranh luận liên tục về nguy cơ mất việc làm. Ngoài ra, vấn đề tái chế robot, đặc biệt là pin, là một thách thức lớn. Một cách để giảm thiểu tác động môi trường là giảm kích thước pin, điều này yêu cầu robot phải nhẹ và rất hiệu quả năng lượng. Để giải quyết những thách thức này, một số cách tiếp cận độc đáo đã được đề xuất và thực hiện, chẳng hạn như vận hành vòng lặp có sự tham gia của con người (human-in-the-loop operation). Mục tiêu là đưa robot ra môi trường thực tế để thu thập dữ liệu và liên tục cải thiện theo thời gian.
Hệ thống vận hành có sự tham gia của con người này cung cấp nền tảng vững chắc để triển khai robot hình người nhanh chóng, đáng tin cậy và giúp mở rộng quy mô triển khai một cách hiệu quả. Tuy nhiên, thách thức về cách lập trình bên trong robot để chúng có thể thể hiện hành vi và biểu cảm vẫn còn là một chặng đường dài.
Vingroup hỗ trợ thêm 500 tỷ cứu trợ miền trung, nâng tổng số tiền hỗ trợ lên 1.000 tỷ đồng 
