Trong khuôn khổ chuyến thăm hữu nghị chính thức nước Cộng hòa
Đây cũng là văn kiện quan trọng về mặt lý luận về chủ nghĩa tư bản (CNTB), CNXH, thời kỳ quá độ tiến lên CNXH, xu thế thời đại trên thế giới hiện nay, khẳng định tính tất yếu và xu thế ngày càng lớn mạnh trên thế giới hướng theo CNXH trên nền tảng tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin.
CNTB chưa bao giờ mang tính toàn cầu như ngày nay và cũng đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, nhất là trong lĩnh vực giải phóng và phát triển sức sản xuất, phát triển khoa học-công nghệ, không ít phúc lợi xã hội tiến bộ hơn so với trước nhưng các cuộc khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế bắt đầu từ năm 2008 ở nước Mỹ kéo dài đến ngày nay đã bộc lộ sự thật phản tiến bộ, phản nhân văn và không bền vững cả về kinh tế, xã hội và sinh thái của CNTB. Với bản chất, đặc trưng cốt yếu là lấy lợi nhuận là mục tiêu tối thượng; coi chiếm hữu của cải và tiêu dùng vật chất làm thước đo văn minh; lấy lợi ích cá nhân làm trụ cột của xã hội, CNTB không thể giải quyết được những khó khăn và mâu thuẫn từ trong bản chất của nó là một xã hội bất bình đẳng, mất dân chủ, duy trì chế độ bóc lột, chà đạp lên phẩm giá con người.
Ngược lại với CNTB, CNXH xây dựng một xã hội thực sự vì con người, phát triển về kinh tế luôn đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội hướng tới những giá trị tiến bộ, nhân văn, nhân ái, đoàn kết, tương trợ lẫn nhau, phát triển bền vững, hài hòa với thiên nhiên, quyền lực thực sự thuộc về nhân dân, do nhân dân và phục vụ lợi ích của nhân dân. Xã hội XHCN mà nhân dân Việt Nam đang phấn đấu xây dựng là một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, do nhân dân làm chủ, có nền kinh tế phát triển cao, dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất phù hợp; có nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp đỡ nhau cùng phát triển, có nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới.
Để thực hiện được mục tiêu đó, nhất thiết phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều bước đi, nhiều hình thức tổ chức kinh tế đan xen nhau. Nó bỏ qua chế độ áp bức, bất công, bóc lột TBCN, những thói hư tật xấu, những thiết chế, thể chế chính trị không phù hợp với chế độ XHCN, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những thành tựu, giá trị văn minh mà nhân loại đã đạt được trong thời kỳ phát triển TBCN.
Trong thời kỳ quá độ tiến lên CNXH, một vấn đề nổi lên cả về lý luận và thực tiễn là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đó là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN. Đó là một kiểu kinh tế thị trường mới trong lịch sử phát triển của kinh tế thị trường. Nó là một kiểu tổ chức kinh tế vừa tuân theo những quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên cơ sở và được dìu dắt, chi phối bởi những nguyên tắc và bản chất của CNXH, thể hiện trên cả 3 mặt sở hữu, tổ chức quản lý và phân phối. Nó không phải là nền kinh tế thị trường TBCN nhưng cũng chưa phải là nền kinh tế thị trường XHCN vì còn đang trong thời kỳ quá độ. Nó gắn với kinh tế xã hội, thống nhất với chính sách kinh tế và chính sách xã hội.
Trên cơ sở lý luận cơ bản đó, sau khi điểm qua những thành tựu to lớn, cơ bản, có ý nghĩa lịch sử mà nhân dân ta đã giành được sau 25 năm đổi mới và những tồn tại, thách thức trong quá trình phát triển trước mắt cũng như lâu dài, bài phát biểu nhấn mạnh đến điều kiện quan trọng hàng đầu và cơ bản bảo đảm thắng lợi cho công cuộc cách mạng là sự đồng thuận xã hội với cơ chế vận hành tổng quát là Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ, trong đó sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản là nhân tố quyết định của công cuộc đổi mới, bảo đảm cho sự phát triển đúng định hướng XHCN.
Bài phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Trường Đảng cao cấp Nicô Lôpết (Cuba) ngày 9/4/2012 không chỉ thắt chặt thêm tình hữu nghị truyền thống và hiểu biết lẫn nhau giữa hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân Việt Nam - Cuba anh em mà còn là một văn kiện quan trọng, cần thiết, kịp thời cả về nhận thức và hành động đối với toàn Đảng, toàn dân ta trong cuộc vận động thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 về “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay” đang được triển khai sâu rộng trong cả nước. Vững tin vào nền tảng của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối sáng suốt của Đảng, mỗi người Việt Nam chúng ta càng hăng hái, phấn khởi hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, kiên quyết phê bình và tự phê bình, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, thoái hóa biến chất, hoàn thành các mục tiêu của thời kỳ quá độ, xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh như mục tiêu đã đề ra
