Vi phạm ngày càng tinh vi
Theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, tính đến ngày 30/5, lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện 2.036 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT). Trong đó, 1.616 vụ đã bị xử lý hành chính với tổng số tiền xử phạt gần 17,9 tỷ đồng. Trị giá hàng hóa vi phạm bị xử lý lên tới hơn 115,5 tỷ đồng. Có trên 1.600 tổ chức, cá nhân bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Theo Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước, sau gần 1 tháng triển khai cao điểm, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra 4.701 vụ việc, xử lý 3.730 vụ vi phạm, chuyển cơ quan điều tra 37 vụ có dấu hiệu tội phạm. Riêng lĩnh vực SHTT ghi nhận 1.520 vụ vi phạm bị xử lý, tăng 370,6% so với cùng kỳ năm trước và vượt gần 4 lần mục tiêu Chính phủ giao.
Nhiều vụ việc quy mô lớn liên tiếp được phát hiện tại các địa phương, điển hình, lực lượng Quản lý thị trường đã thu giữ hơn 5.200 đôi giày giả mạo nhãn hiệu trị giá trên 3,7 tỷ đồng tại Ninh Bình; phát hiện hơn 280 sản phẩm trang sức giả mạo các nhãn hiệu Chanel, Hermès trị giá trên 3,1 tỷ đồng tại Bắc Ninh; thu giữ gần 6.000 sản phẩm quần áo giả mạo nhãn hiệu Nike, Adidas trị giá gần 1,1 tỷ đồng tại Hưng Yên; gần 1.100 sản phẩm giày dép giả mạo nhãn hiệu trị giá gần 2,9 tỷ đồng tại TP Hồ Chí Minh và gần 2.000 sản phẩm thời trang giả mạo các nhãn hiệu Gucci, Louis Vuitton trị giá trên 1,7 tỷ đồng tại Hà Nội.
Điều đáng nói, số lượng vụ việc không chỉ gia tăng mà công tác thực thi pháp luật cũng được nâng lên khi 24 vụ có dấu hiệu tội phạm đã được chuyển cơ quan điều tra, trong đó 5 vụ đã bị khởi tố.
Các vi phạm được phát hiện tập trung chủ yếu ở các nhóm hàng có nhu cầu tiêu dùng lớn như thời trang, phụ kiện, mỹ phẩm, điện tử tiêu dùng và phụ tùng xe máy, ô tô. Trong đó, riêng nhóm hàng thời trang, trang phục và phụ kiện chiếm tới 70,3% tổng số tang vật vi phạm bị thu giữ, tương đương gần 79.000 sản phẩm.
Song song với kiểm tra trên thị trường truyền thống, công tác kiểm soát vi phạm trên môi trường số cũng được đẩy mạnh. Trong thời gian cao điểm, hơn 9.130 sản phẩm vi phạm đã bị gỡ bỏ và trên 2.000 gian hàng bị chặn khỏi các nền tảng thương mại điện tử do có dấu hiệu kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc xâm phạm quyền SHTT.
Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh cho biết, công tác kiểm tra được mở rộng trên tất cả các kênh lưu thông hàng hóa, từ chợ truyền thống, trung tâm thương mại, siêu thị, kho hàng, cơ sở sản xuất kinh doanh cho đến các sàn thương mại điện tử và nền tảng số.
Theo ông Huy, khó khăn lớn nhất hiện nay là sự phát triển rất nhanh của hoạt động kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội. Các đối tượng vi phạm tận dụng tính ẩn danh của không gian mạng, sử dụng tài khoản ảo, địa chỉ giả, không có địa điểm kinh doanh cố định và thường xuyên thay đổi phương thức hoạt động để né tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng.
Đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi, có tổ chức, thậm chí bố trí người cảnh giới, sử dụng bộ đàm hoặc đóng cửa đối phó khi phát hiện lực lượng chức năng kiểm tra, gây áp lực rất lớn cho công tác đấu tranh.
Theo Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, lực lượng chức năng đã kiểm tra 342 vụ việc, phát hiện và xử lý 337 vụ vi phạm. Thời gian tới, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội vẫn tiếp tục duy trì công tác kiểm tra, giám sát thường xuyên với tinh thần kiên quyết xử lý các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền SHTT, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh trên địa bàn Thủ đô.
Cần sự phối hợp đồng bộ
Ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP) cho rằng, thực thi quyền SHTT không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách để bảo vệ doanh nghiệp, người tiêu dùng và uy tín hàng Việt.
Theo ông Sinh, thực trạng xâm phạm SHTT tập trung chủ yếu vào những ngành hàng có sức tiêu thụ lớn và các thương hiệu đã khẳng định được vị thế trên thị trường. Hàng giả xuất hiện từ thời trang, mỹ phẩm đến các lĩnh vực đòi hỏi khắt khe về tiêu chuẩn như vật liệu xây dựng hay phụ tùng xe máy...
Những vi phạm không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp đến an toàn công trình và sức khỏe người tiêu dùng. Nguy hiểm hơn, vấn nạn này đã len lỏi vào cả nhóm thực phẩm, nông sản và hàng OCOP, làm xói mòn niềm tin vào chuỗi cung ứng đặc sản vùng miền của Việt Nam.
Để qua mặt các cơ quan chức năng, các đối tượng xâm phạm quyền SHTT chuyển sang những thủ đoạn hết sức tinh vi và có tổ chức. Đáng chú ý nhất là phương thức nhập khẩu hàng không nhãn mác, sau đó mới gia công dán tem giả tại các kho nội địa theo nhu cầu thị trường.
Những hành vi này ảnh hưởng tới môi trường kinh doanh và tiến trình hội nhập của quốc gia. Việc Hoa Kỳ tiếp tục đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi ưu tiên về SHTT là một hồi chuông cảnh báo.
Theo ông Sinh, hiện công tác kiểm tra, xử lý của các lực lượng chức năng vẫn mang tính thời điểm. Công tác kiểm tra chủ yếu tập trung vào các đợt cao điểm (lễ, Tết), tạo tâm lý đối phó cho đối tượng vi phạm thay vì duy trì áp lực răn đe thường xuyên. Cùng với đó, tâm lý "sính hàng hiệu giá rẻ", một bộ phận lớn người tiêu dùng sẵn sàng chi vài chục nghìn cho một chiếc áo nhái thay vì mua hàng thật giá triệu đồng. Có cầu ắt có cung.
Bên cạnh đó là nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp. Có một nghịch lý là khi phát hiện hàng giả, chính doanh nghiệp bị hại đôi khi lại đứng ra "xin" cho cơ sở vi phạm vì mối quan hệ người nhà hoặc đối tác lâu năm. Sự thiếu quyết liệt trong việc bảo vệ quyền lợi của chính mình vô hình trung đã tiếp tay cho các hành vi xâm phạm SHTT tiếp tục tồn tại và phát triển.
Do vậy, để công tác đấu tranh đạt hiệu quả, cần đồng bộ nhiều giải pháp quyết liệt, trong đó, ứng dụng công nghệ số (định danh mã số, QR code, AI), siết chặt quản lý (giám sát 24/7 tại địa bàn trọng điểm, liên thông dữ liệu giữa hải quan, quản lý thị trường, Công an), và gắn trách nhiệm người đứng đầu. Bên cạnh đó, Nhà nước cần hỗ trợ kinh phí kiểm định, giúp người dân làng nghề chuyển đổi ngành nghề kinh doanh chính ngạch; đồng thời bản thân doanh nghiệp phải chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu ngay từ đầu để tự bảo vệ mình.
Theo lực lượng chức năng, hiệu quả đấu tranh chống hàng giả chỉ có thể đạt được khi có sự phối hợp đồng bộ, thường xuyên giữa lực lượng quản lý thị trường với Công an, Hải quan, chính quyền địa phương và các chủ thể quyền SHTT. Việc chia sẻ thông tin kịp thời giúp nâng cao hiệu quả phát hiện, xác minh và xử lý các vụ việc phức tạp. Cần kết hợp giữa xử lý nghiêm vi phạm với công tác tuyên truyền, vận động và ký cam kết đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh. Thực tế cho thấy, việc tuyên truyền trực tiếp đã tạo chuyển biến tích cực về nhận thức, góp phần phòng ngừa vi phạm từ sớm.
