Theo Bộ TT-TT, 6 năm Luật Xuất bản và các văn bản quy định chi tiết được thực thi đã tạo nhiều thuận lợi cho hoạt động xuất bản phát triển cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, cũng nảy sinh nhiều vấn đề. Đó là hoạt động liên kết trong xuất bản đang vượt khỏi tầm kiểm soát của chính các NXB cũng như các cơ quan quản lý nhà nước.
Rồi tình trạng nhiều NXB năng lực quản lý yếu dẫn tới việc buông lỏng quản lý, không tuân thủ đúng quy trình biên tập và đọc duyệt bản thảo, duyệt phát hành, không giám sát được đối tác liên kết, thậm chí, phó mặc sản phẩm liên kết cho đối tác, dẫn đến sai phạm.
Theo Bộ TT-TT thì đã có NXB có tới 9/10 xuất bản phẩm được thực hiện theo hình thức này. Việc NXB "bán" giấy phép cho đối tượng liên kết có khi chỉ có giá quá "bèo" là 300.000 đồng đã được ông Nguyễn Đức Hùng, đại diện NXB QĐND cho biết. Số tiền này thậm chí không thể để bù đắp được phần chi trả cho việc biên tập, chứ đừng nói các hoạt động liên quan khác.
Cũng chính sự tự hạ thấp mình của một số NXB, đã khiến đối tác liên kết trở nên lạm quyền, không nghiêm túc trong thực hiện cam kết trong hợp đồng, như tự tăng số lượng in, thay đổi tên và nội dung bản thảo, không nộp lưu chiểu.
Thực trạng này đòi hỏi cơ quan quản lý cũng phải sớm có phương thức linh hoạt trong hậu kiểm, lưu chiểu xuất bản phẩm cho phù hợp: một số loại xuất bản phẩm như truyện tranh, chuyên đề định kỳ, nên điều chỉnh thời hạn nộp lưu chiểu ngắn hơn (theo quy định là 10 ngày trước khi phát hành).
Việc sửa đổi Luật tới đây cũng cần quy định xử lý xuất bản phẩm lưu chiểu có sai phạm tại bất cứ thời điểm nào phát hiện được. Việc làm này không chỉ tạo điều kiện cho các đơn vị xuất bản kịp thời đưa ấn phẩm đến với người đọc, mà còn nâng cao ý thức tự kiểm duyệt của các NXB trước tình trạng nhân lực đọc kiểm tra nội dung thiếu trầm trọng, trong khi các đầu sách liên tục tăng hằng năm. Nhiều ý kiến cho rằng, tới đây, cần quy định rõ trách nhiệm đối tượng liên kết phải ngang bằng với NXB khi có xuất bản phẩm vi phạm.
Trước tình trạng thị trường sách đang có một cuộc chạy đua không lành mạnh về mức giá chiết khấu, nhiều ý kiến đề xuất phải quy định trần chiết khấu trong phát hành để ngăn chặn tình trạng "xóa sổ" dần hệ thống cửa hàng, hiệu sách cấp huyện, xã ở nhiều địa phương và bảo hộ hoạt động của các NXB.
Theo ông Nguyễn Đức Hùng thì trong khi các NXB, các đơn vị phát hành sách Nhà nước chỉ đưa ra mức chiết khấu cho người bán từ 22-26% giá bìa thì một số nhà sách tư nhân đã lũng đoạn thị trường bằng con số khủng 50-60%. Để có thể đưa ra mức hoa hồng lớn như vậy, thường đi liền hiện tượng lập lờ đánh lận con đen như tăng giá bìa để trừ chiết khấu cao, hay in nối bản, in lậu… gây thiệt hại cho người tiêu dùng và ảnh hưởng lớn tới hoạt động của các NXB. Việc xuất hiện hình thức xuất bản phẩm sử dụng công nghệ kỹ thuật số đòi hỏi có những hướng dẫn, quy định chi tiết, cụ thể để tránh xảy ra các hiện tượng biến tướng.
Về vấn đề này, ông Lưu Xuân Lý, Giám đốc NXB Văn hóa dân tộc cho rằng: Trong vòng 10 năm mà Luật Xuất bản đã bổ sung, sửa chữa đến 3 lần, chứng tỏ quá trình xây dựng Luật chưa có tầm nhìn bao quát, nên không theo kịp tốc độ phát triển của ngành Xuất bản và khiến các NXB luôn ở trong trạng thái "loay hoay".
Nhiều ý kiến về việc chỉnh sửa, bổ sung Luật Xuất bản được các đơn vị phát hành, in ấn đưa ra với mong muốn tạo được dấu ấn quan trọng, mở đường cho việc sửa đổi Luật trong thời gian tới, nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng, đáp ứng yêu cầu của công tác quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản trước xu thế hội nhập
