Hôm nay, Quốc hội dành trọn ngày 8/11 để thảo luận vấn đề bảo hiểm y tế. Ủy ban Các vấn đề xã hội đã có báo cáo giám sát, cho biết sau 4 năm thực thi Luật Bảo hiểm y tế (BHYT) đã có thêm 8,6% dân số tham gia BHYT, tương đương 9,24 triệu người, bình quân tăng 2,8%/năm. Có 21 tỉnh có tỷ lệ dân số tham gia BHYT tăng trên 15%. Đa số các tỉnh đạt gần 100% dân số tham gia BHYT là do mở rộng số đối tượng được ngân sách cấp mua BHYT.
Nhóm làm công ăn lương, cán bộ công chức trong khu vực công, đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo, trẻ em dưới 6 tuổi, nhóm hưu trí, mất sức lao động, đối tượng bảo trợ xã hội do NSNN hoặc quỹ BHXH đóng tiền mua BHYT đều đạt ở mức rất cao (gần 100%). Tỷ lệ nhóm tự nguyện, hộ cận nghèo tham gia BHYT đã tăng dần từ việc điều chỉnh chính sách nhưng còn ở mức thấp. Báo cáo cho rằng, việc đạt được tỷ lệ gần 70% dân số tham gia BHYT là sự cố gắng lớn giúp cho nhiều người dân không bị rơi vào bẫy nghèo đói khi bị ốm đau, bệnh tật.
Tuy nhiên bức xúc trong khám, chữa bệnh theo BHYT rõ ràng đang khiến người đóng bảo hiểm hết sức lo ngại. Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội Trương Thị Mai thừa nhận, hiện đang tồn tại sự bất bình đẳng, phải nói là phản cảm giữa người khám chữa bệnh bằng túi tiền và khám chữa bệnh bằng thẻ BHYT.
Tại các bệnh viện công đã hình thành khu vực KCB theo yêu cầu, dành 5 - 10% số giường làm dịch vụ để thu phí cao, kết quả là tại cùng một khoa hình thành 2 chế độ: bệnh nhân BHYT ngủ kiểu “nêm cối” với 2 - 3 người/giường, thậm chí 4-5 người, trong khi bệnh nhân KCB theo yêu cầu lại thong dong 1 người/phòng có đầy đủ tiện nghi điều hòa, nóng lạnh, điểm tâm... “Sự tương phản này cùng với yêu cầu về y đức chưa được cải thiện, cũng góp phần làm cho BHYT gặp khó khăn trong việc mở rộng độ bao phủ” - bà Mai lo lắng.
Trong khi đó, tính công khai, minh bạch trong cung ứng dịch vụ y tế và quyền lợi của người tham gia BHYT còn hạn chế. Việc người bệnh có BHYT phải đóng thêm một số khoản chi ngoài quyền lợi hưởng BHYT hoặc phải lặp lại các xét nghiệm chẩn đoán khi chuyển tuyến điều trị vừa gây tốn kém cho bệnh nhân, vừa lãng phí quỹ BHYT.
Thảo luận tại hội trường, nhiều ý kiến khẳng định có tâm lý bác sĩ “ngán” bệnh nhân có thẻ BHYT vì biết cái túi kham khó của họ, trong khi bệnh nhân rủng rỉnh tiền túi thì vào viện tùy chọn khoa, bác sĩ theo ý thích. Đại biểu Phạm Thị Hải (Đồng Nai) cho rằng, những hạn chế về chuyên môn, tình trạng chậm cải thiện về y đức, thái độ phục vụ, tinh thần trách nhiệm và cách ứng xử của một số cán bộ, nhân viên y tế tại một số bệnh viện công, đặc biệt một số vụ việc nghiêm trọng xảy ra gần đây đã làm giảm sút lòng tin của người bệnh, gia tăng bức xúc trong dư luận xã hội.
Bà cũng chỉ rõ, đấu thầu thuốc còn biểu hiện trục lợi, giá cùng một loại thuốc có sự chênh lệch giữa các tỉnh, giữa các bệnh viện trong tỉnh và giữa các bệnh viện với thị trường bên ngoài. Việc áp dụng cơ chế đấu thầu mới cũng chỉ là đấu giá thuốc, chưa có chế tài đủ mạnh về tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng thuốc, một số loại thuốc giá rẻ nhưng chất lượng chưa cao đã trúng thầu.
Trong khi đó, đại biểu Bùi Văn Xuyền (Thái Bình) lo lắng bởi giá viện phí chênh lệch giữa các tuyến không nhiều, giao thông thuận lợi hơn cũng tạo điều kiện để người dân đến tuyến bệnh viện cao hơn, không muốn khám chữa bệnh tại “quê nhà”. Nhiều cơ sở y tế cơ sở chưa thực sự khuyến khích người dân tham gia BHYT, thủ tục rườm rà khiến người dân không mặn mà với BHYT...
Vấn đề y đức làm nóng phiên thảo luận khi chuyện phong bì lót tay, rồi nhân bản xét nghiệm... Đáng nói là trong giải pháp khắc phục lại chỉ thấy ... xin thêm ngân sách! Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho rằng, để khắc phục những hạn chế trong BHYT, cần tiếp tục tăng ngân sách để thực hiện các chính sách an sinh xã hội, trong đó có chăm sóc sức khỏe, xây dựng nền y tế công bằng, hiệu quả và phát triển; phân bổ ngân sách theo hướng chuyển từ chi ngân sách cho bệnh viện sang cấp ngân sách hỗ trợ nhân dân tham gia BHYT cùng với lộ trình tính đúng, tính đủ giá dịch vụ y tế nhằm tăng tỷ lệ tham gia BHYT và quyền lợi BHYT cho người dân...
Việc tăng ngân sách để chấn chỉnh y đức khiến không ít ý kiến quan ngại.
Thực tế, trong khi nhà nước hướng tới mục tiêu toàn dân tham gia BHYT thì lại có tình trạng người đã có thẻ BHYT lại không muốn dùng thẻ này để khám chữa bệnh. Vì bị gây khó dễ nên nhiều người dù có thẻ nhưng vẫn bỏ tiền túi ra để khám bệnh. Nhiều ý kiến đề nghị làm rõ hơn mô hình tổ chức của BHYT; hiện tượng lạm dụng quỹ BHYT, lạm dụng việc kê đơn, chỉ định chiếu chụp nhiều loại khiến BHYT tăng lên. Đặc biệt, các hình thức lạm dụng quỹ BHYT, nhất là tại các bệnh viện ngày càng tinh vi, khó kiểm soát và phát hiện, song chưa có công cụ và biện pháp hiệu quả kiểm soát vấn đề này; vẫn còn tồn tại tình trạng chênh lệch giá thuốc cùng loại giữa các bệnh viện trong tỉnh, giữa các tỉnh, giữa bệnh viện với thị trường, tình trạng không công bằng về chi trả quỹ BHYT cho mỗi ca bệnh ở các bệnh viện cùng hạng…
Theo đoàn giám sát, tính đến cuối năm 2012, vẫn còn 18 tỉnh có tỷ lệ tham gia BHYT dưới 60%. Một số nhóm đối tượng bắt buộc phải tham gia BHYT nhưng tỷ lệ đạt thấp, trong đó có thể kể đến nhóm người lao động tham gia BHYT chỉ đạt 50%, trong đó khu vực tư nhân chỉ đạt 20-30%; học sinh sinh viên (HSSV) mới đạt tỷ lệ 80%. Đặc biệt, người thuộc hộ cận nghèo được Nhà nước hỗ trợ 50% kinh phí mua BHYT (từ trước tháng 6/2012 và tăng lên 70% (từ tháng 6/2012) nhưng đến cuối năm 2012 chỉ có khoảng 20% số người thuộc hộ cận nghèo tham gia, có nơi tỷ lệ chỉ đạt từ 2-5%
