Tổng mức đầu tư nhiều công trình tăng cao khủng khiếp
Theo báo cáo giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thực hiện vốn trái phiếu Chính phủ (TPCP) giai đoạn 2006 – 2012, nguồn vốn này được bố trí để thực hiện 2.682 dự án, với tổng mức đầu tư ban đầu là hơn 409,415 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, tính đến thời điểm giao kế hoạch năm 2012, các dự án nêu trên đã điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 684,794 nghìn tỷ đồng, tăng đến 67%. Việc phát sinh tăng đến hơn 275 nghìn tỷ đồng đã khiến chúng ta không thể cân đối đủ nguồn vốn đầu tư.
Hầu hết các dự án đều có phát sinh, phải điều chỉnh tổng mức đầu so với phê duyệt ban đầu. Có dự án điều chỉnh gấp nhiều lần, có những dự án không chỉ điều chỉnh về giá nhân công, vật liệu, giá đền bù, giải phóng mặt bằng, thiết kế kỹ thuật... mà còn điều chỉnh cả về quy mô của dự án, trong khi Nghị quyết UBTVQH không cho phép điều này.
Qua giám sát của Quốc hội cho thấy, tổng mức đầu tư tăng thêm do yếu tố trượt giá là hơn 74 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 14%, mặc dù thấp hơn so với CPI trong 3 năm (khoảng 37,14%), nhưng từng dự án cụ thể, có nhiều công trình, dự án điều chỉnh vượt xa so với tốc độ tăng CPI.
Thậm chí, có dự án điều chỉnh tăng giá lên nhiều lần là không hợp lý và thực chất là tăng quy mô của dự án. Tổng mức đầu tư tăng thêm do xử lý kỹ thuật là 28,845 nghìn tỷ đồng, nhiều dự án điều chỉnh tăng quá cao, có dự án điều chỉnh do xử lý kỹ thuật gần bằng với tổng mức đầu tư ban đầu. Đặc biệt, trong số này có việc điều chỉnh tăng 42,074 nghìn tỷ đồng do tăng quy mô dự án, trái với Nghị quyết của UBTVQH. Việc có đến hơn 800 trong số hơn 2.000 dự án chậm tiến độ cũng khiến cho chi phí đội lên, gây lãng phí lớn cho ngân sách.
Không chỉ tăng đầu tư quá lớn, việc phân bổ vốn TPCP còn dàn trải; bổ sung nhiều mục tiêu, số lượng dự án và tổng mức đầu tư tăng nhanh, dẫn đến thiếu vốn. Nhiều dự án đang triển khai phải cắt, giảm, giãn, hoãn tiến độ, chuyển đổi hình thức đầu tư, gây lãng phí nguồn lực.
Đặc biệt trong giai đoạn 2008 - 2009, các địa phương đua nhau “lập thành tích” giải ngân vốn TPCP. “Công nghệ” chuyển từ dự án bình thường sang cấp bách là rất nhanh. Dự án nào cũng cấp bách. Sau 2 năm giật mình nhìn lại, số dự án đã vượt quá cả khả năng phân bổ vốn của trung ương và địa phương.
Đến giai đoạn 2010 - 2012, Chính phủ đã rà soát, cắt, giảm, giãn, hoãn, chuyển đổi hình thức đầu tư 166 dự án với tổng mức đầu tư là 131,280 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, nhu cầu vốn để hoàn thành các dự án còn lại cũng vẫn ngoài khả năng đáp ứng. Công việc hiện nay đặt ra cho Quốc hội là xem xét có phát hành thêm TPCP để hoàn thành nốt các công trình dang dở hay không?
Nhiều sai phạm, nhưng không chỉ được ai
Mặc dù kể cả báo cáo giám sát của UBTVQH, cả kết quả giám sát của các đại biểu Quốc hội đều chỉ ra nhiều sai phạm, có biểu hiện thất thoát, lãng phí rõ ràng, “bộn bề những tồn tại, yếu kém”. Thậm chí cả một số dự án cụ thể, địa phương cụ thể cũng được điểm mặt chỉ tên; tuy nhiên, không hề có cá nhân, tập thể nào bị xử lý vi phạm. Đây là điều các đại biểu Quốc hội đều tỏ thái độ băn khoăn.
Đại biểu Nguyễn Thị Kim Bé (Kiên Giang) cho rằng, cơ chế quản lý vốn TPCP buông lỏng hơn so với các dự án sử dụng vốn ngân sách tập trung, sai phạm nhiều, nhưng không người đứng đầu nào bị xử lý, mà còn được tăng vốn, mở rộng quy mô: “Tính nghiêm minh của luật pháp còn chưa tốt. Luật cứ quy định, người cứ thực hiện và sai thì cứ sai”.
Đại biểu Võ Thị Dung (TP HCM) cũng cho rằng báo cáo giám sát còn chưa chỉ ra được cụ thể về mức độ vi phạm, mức độ lãng phí trong việc sử dụng tổng nguồn vốn thực hiện, có tham nhũng, có thất thoát không, bao nhiêu công trình được xây dựng, sử dụng không hiệu quả... Thậm chí đã dẫn cụ thể dự án sai sót, nhưng xử lý những người đứng đầu như thế nào thì báo cáo chưa nêu. Đại biểu Đồng Hữu Mạo (Thừa Thiên – Huế) cho rằng nói chung chung không giải quyết được vấn đề. Ai sai phạm phải chỉ rõ, kể cả những vị về hưu rồi cũng phải chỉ ra.
Kiến nghị tiếp tục phát hành TPCP cho các dự án cấp bách
Mặc dù chỉ ra nhiều tồn tại, tuy nhiên nhiều đại biểu đều kiến nghị tiếp tục sử dụng nguồn vốn TPCP để cấp vốn cho các công trình đang dang dở, tránh lãng phí. Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh cũng nêu kiến nghị: “Hiện vẫn còn một số dự án cần phải làm vẫn thiếu vốn, thậm chí cái đã bố trí vốn cũng vẫn còn thiếu. Việc này thuộc thẩm quyền của Quốc hội xem xét xem có bố trí thêm vốn TPCP không.
Quan điểm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư là trước hết các bộ, ngành và địa phương tập trung mọi nguồn lực cho các công trình đang dở dang đã. Nếu bố trí cũng phải rà soát từng công trình cấp thiết và số vốn cụ thể, được kiểm soát.
Một trong những giải pháp mà chúng tôi đề nghị nếu như tới đây chúng ta phát hành TPCP, để khắc phục bệnh bố trí dàn trải, xin cho, Chính phủ sẽ rà soát căn cứ theo mục tiêu như: công trình thủy lợi lớn hay giao thông lớn quan trọng của đất nước. Phải yêu cầu các bộ, ngành, địa phương lập dự án cụ thể, phê duyệt tổng mức đầu tư chính xác trình Chính phủ xem xét lựa chọn, trình ra Quốc hội từng công trình một để cân đối mức TPCP. Làm như thế, không ai phải xin cho, tổng mức được đi thẳng vào từng công trình, không có chuyện dàn trải, lại rất minh bạch, công khai”.
| Đại biểu Nguyễn Thành Tâm (Tây Ninh): Những rủi ro đã dự liệu để tránh, tại sao đều trở thành sự thật? Có thể nói, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã được cảnh báo từ sớm về những diễn biến xấu của tình hình, nhưng đã chưa cân nhắc, đánh giá thận trọng để có biện pháp xử lý kịp thời, hậu quả là dẫn đến dàn trải, mất khả năng cân đối, nguồn lực lãng phí, thất thoát và không có khả năng tiếp tục đầu tư, góp phần vào gây bất ổn kinh tế vĩ mô trong thời gian vừa qua. Đại biểu Lê Văn Học (Lâm Đồng): Nhiều dự án lại tăng đầu tư quá lớn Theo các số liệu và giải thích trong báo cáo giám sát điều chỉnh tăng mức đầu tư cho dự án vì lý do phải xử lý kỹ thuật thông thường của một số công trình giao thông theo chúng tôi thì không thể hiểu được thế nào là xử lý kỹ thuật thông thường mà lại tăng kinh phí đến mức khủng khiếp và mức đầu tư tăng trung bình của các dự án từ 40-100%, thậm chí có những dự án tăng hơn 100%, tôi lấy một ví dụ là đoạn quốc lộ 22B xử lý kỹ thuật tăng 399 tỷ, trong khi toàn bộ tiền dự án đầu vào được duyệt chỉ có 437 tỷ. Đối với các dự án thủy lợi có dự án tăng ở mức khủng khiếp như cải tạo vào khu vực sông Tích, TP Hà Nội, tổng mức đầu tư ban đầu được duyệt chỉ có 831 tỷ đến năm 2011 thi công tăng mức đầu tư lên 6.914 tỷ, tức là tăng lên 9 lần. Dự án nâng cấp đê hữu sông Hồng, sông Hoàng Long và sông Đáy kết hợp giao thông Bái Đính đi Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình tổng mức đầu tư ban đầu chỉ có 1.650 tỷ, nhưng sau đó điều chỉnh tăng lên 3.806 tỷ tức là tăng gấp 2,3 lần. Bộ trưởng Bộ KH & ĐT Bùi Quang Vinh: Phải thanh tra, kiểm tra từng dự án mới phát hiện được sai phạm Qua theo dõi, chúng tôi thấy các bộ, ngành quản lý tương đối tốt. Riêng 62 tỉnh, TP có vốn TPCP, do trình độ quản lý dự án khác nhau nên cũng xảy ra nhiều sai phạm. Cái lớn nhất chúng ta dễ thấy chính là tăng tổng mức đầu tư. Nhiều lần, chúng tôi đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương giải trình, nhưng các đại biểu đã nghe đấy, các Bộ trưởng, rồi nếu có các địa phương nữa thì đều giải trình rất có lý, không tìm được tại sao, chỉ có thanh tra, kiểm tra từng dự án chúng ta mới có thể phát hiện được. Ngay cả giám sát lần này cũng không chỉ ra được công trình nào sai phạm, thất thoát ở đâu mà chúng ta chỉ cảm nhận được như thế thôi. |
