Thẩm tra sơ bộ dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, qua gần 10 năm thực hiện, Luật Đất đai năm 2003 bộc lộ những bất hợp lý như quy định về quyền định đoạt của Nhà nước với vai trò là đại diện chủ sở hữu đất đai, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất còn chưa phù hợp... Chính sách tài chính đất đai, định giá đất chưa sát với thị trường, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế...
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục kế thừa quy định của pháp luật đất đai hiện hành là cho phép người sử dụng đất có một trong các loại giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất được thực hiện các giao dịch về quyền sử dụng đất, đảm bảo cho người sử dụng đất được thực hiện các quyền của mình. Trên thực tế, nhiều trường hợp chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà nguyên nhân là do cơ quan quản lý nhà nước về đất đai triển khai chậm.
Dự thảo tiếp tục khẳng định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu. Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu về đất đai như quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; mục đích sử dụng đất; hạn mức giao đất, hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất và thời hạn sử dụng đất; thu hồi đất, định giá đất… Nhà nước quyết định thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế; thu hồi đất do chủ sử dụng vi phạm pháp luật đất đai, hoặc chấm dứt sử dụng đất.
Thời hạn giao đất nông nghiệp cho gia đình, cá nhân sử dụng là 50 năm. Khi hết thời hạn, người sử dụng đất được Nhà nước tiếp tục giao đất nếu có nhu cầu tiếp tục sử dụng và phải chấp hành đúng pháp luật về đất đai trong quá trình sử dụng, đất đó phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt. Đối với đất bãi bồi ven sông, ven biển, dự thảo luật nêu rõ “Nhà nước khuyến khích tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân đầu tư đưa đất bãi bồi ven sông, ven biển vào sử dụng”.
Dự luật quy định “giá đất do Nhà nước quyết định, bảo đảm nguyên tắc phù hợp với giá thị trường” thay cho nguyên tắc “sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường” như hiện nay. UBND cấp tỉnh được giao trách nhiệm xây dựng giá các loại đất tại địa phương theo kỳ 5 năm một lần và công bố công khai vào ngày 1/1 của năm đầu kỳ; nhưng trong trường hợp giá đất trên thị trường tăng hoặc giảm 30% so với công bố thì phải xem xét điều chỉnh.
Thảo luận về vấn đề này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Văn Giàu cho biết, nhiều ý kiến đề nghị nguyên tắc xác định giá đất là “do Nhà nước xác định bảo đảm nguyên tắc phù hợp với cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước”. Việc xác định giá đất “sát với giá thị trường” như hiện hành là rất khó do thị trường luôn biến động, trong khi ở nước ta còn có những vùng, những loại đất chưa có thị trường.
Về mục đích xác định giá đất, có ý kiến cho rằng, giá đất vừa phục vụ mục đích tĩnh (tính thuế) vừa được dùng cho mục đích động (bồi thường) là không phù hợp. Đề nghị giá đất do Nhà nước quy định sử dụng cho mục đích tính thuế và các mục đích mang tính ổn định như xác định tiền giao đất, tiền thuê đất… Đối với xác định giá đất phục vụ công tác bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất nên xác định giá đất cụ thể theo quy định của Luật Giá với sự tham gia của các tổ chức định giá đất tại thời điểm thu hồi.
Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách Phùng Quốc Hiển cho rằng, giá đất chính là một trong những điểm nút quan trọng nhất cần tháo gỡ hiện nay song dự luật lần này lại đưa ra nguyên tắc không rõ. Như thế không những không cởi được nút thắt mà còn gây tranh cãi nhiều hơn.
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng lưu ý, quy định "giá đất do Nhà nước quyết định bảo đảm nguyên tắc phù hợp với giá thị trường” là chưa sát với thực tế, phải quy định cụ thể là thị trường nào, thị trường lúc định giá hay thị trường lúc thu hồi để từ đó làm căn cứ đền bù người dân theo giá mới hay giá cũ.
“Mục tiêu quan trọng của việc sửa đổi lần này là cố gắng giải quyết cao nhất hạn chế, tồn tại về giá, công tác đền bù, giải tỏa; việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giao đất của Nhà nước và các quyền lợi của người dân. Đồng thời, dự án luật phải cố gắng giải quyết việc khiếu nại tố cáo liên quan đến đất đai” - Chủ tịch Nguyễn Sinh Hùng phát biểu
