Giữa những hiện vật đang được lưu giữ tại Bảo tàng CAND, có nhiều kỷ vật không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn chất chứa ký ức về một thời đấu tranh oanh liệt của dân tộc, về những con người đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền cách mạng và cuộc sống bình yên của nhân dân. Khẩu súng ngắn mang nhãn hiệu Browning của đồng chí Trần Xuân Viên (Viễn Chi), nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, là một kỷ vật như thế.
Năm 2017, gia đình cố Thứ trưởng Viễn Chi đã trao tặng khẩu súng cho Bảo tàng CAND. Trong buổi lễ trao tặng, Đại tá Trần Nguyên Minh, con trai đồng chí Viễn Chi, xúc động chia sẻ, đây là khẩu súng cha ông sử dụng từ năm 1948, khi giữ cương vị Trưởng Ty Công an Nam Định. Sinh thời, đồng chí Viễn Chi luôn coi khẩu súng là vật bất ly thân trong suốt những năm tháng hoạt động cách mạng.
Chính Đại tá Trần Nguyên Minh là người được cha giao nhiệm vụ lau chùi, bảo quản khẩu súng. Mỗi lần cẩn trọng vệ sinh từng chi tiết của hiện vật cũng là một lần ông được người cha tận tình giảng giải về công dụng của vũ khí, kỹ năng tác chiến; đồng thời, kể lại những câu chuyện hào hùng, gian khổ của cuộc kháng chiến của dân tộc ta lúc bấy giờ. Những bài học ấy không chỉ truyền lại kiến thức quân sự mà còn vun đắp tinh thần yêu nước, lòng trung thành với Tổ quốc và trách nhiệm của người chiến sĩ CAND.
Khẩu súng Browning theo đồng chí Viễn Chi trong những năm tháng ác liệt nhất của hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, gắn liền với chặng đường hoạt động cách mạng đầy gian lao nhưng cũng vô cùng vẻ vang của ông.
Từ năm 1945 đến năm 1953, đồng chí Viễn Chi được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách quan trọng như Chủ tịch Ủy ban Hành chính kháng chiến huyện Kim Thành, kiêm Ủy viên Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương, Trưởng Ty Công an Nam Định, Phó Giám đốc Công an Liên khu Ba, phụ trách Công an khu Tả ngạn sông Hồng gồm các tỉnh: Thái Bình, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng, Kiến An.
Thứ trưởng Viễn Chi (người đứng thứ tư, hàng đầu, từ trái sang) dẫn đầu đoàn cán bộ Bộ Công an vào Đông Hà – Quảng Trị. Ảnh chụp tháng 3/1972 ( ảnh tư liệu).
Trong điều kiện chiến tranh vô cùng gian khổ, đồng chí luôn đã bám đất, bám dân trong vùng địch hậu, tập trung xây dựng lực lượng du kích, chống giặc càn quét, trừ gian, diệt ác, phá thế kìm kẹp của thực dân Pháp, phát hiện Việt gian phản quốc, làm trong sạch nội bộ, bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền và bảo vệ nhân dân ở Liên khu Ba.
Một trong những dấu ấn nổi bật là việc chỉ đạo lực lượng du kích tận dụng thuốc nổ từ những quả đạn đại bác hỏng để chế tạo mìn, bố trí dọc Quốc lộ 5 và đường xe lửa (huyết mạch giao thông chính) đánh phá nhiều xe ô tô, đoàn tàu chở quân, khí tài của thực dân Pháp.
Bước sang thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, từ năm 1953 đến năm 1975, đồng chí tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như: Trưởng phòng Phái khiển, Phó Vụ trưởng Vụ Bảo vệ chính trị, Thành ủy viên TP Hà Nội, Phó Giám đốc Sở Công an Hà Nội, Cục trưởng Cục Phái khiển, Cục trưởng Cục Phản gián, Thứ trưởng Bộ Công an.
Thời gian này Mỹ- ngụy đã tung nhiều toán gián điệp, biệt kích phá hoại miền Bắc. Với vai trò là Cục trưởng Cục Phái khiển, đồng chí đã chỉ đạo, tổ chức nhiều cán bộ tình báo ưu tú chui sâu vào nội bộ của địch, như: trực tiếp vào Nam qua giới tuyến; đi qua các nước Lào, Campuchia tạo dựng uy tín và chui sâu vào hàng ngũ ngụy quyền hoặc qua đường ngoại giao qua nước thứ ba...
Qua đó, nắm được các ý đồ, chiến lược của địch trong đánh phá cách mạng miền Nam, thả biệt kích phá hoại miền Bắc... để chủ động phòng ngừa, chủ động tấn công, giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội ở miền Bắc, thúc đẩy cách mạng miền Nam phát triển.
Khi được giao nhiệm vụ Cục trưởng Cục Phản gián, đồng chí đã chỉ đạo bắt gần 500 vụ gián điệp biệt kích của Mỹ - ngụy tung ra miền Bắc, góp phần đảm bảo an toàn về người và tài sản của Nhà nước, của Nhân dân, bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền cách mạng, tiêu biểu:
Vụ Ares, vụ án Trần Minh Châu (tức Cập) do Mỹ cài lại ở Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định... Bên cạnh đó, đồng chí còn chỉ đạo phá nhiều vụ án phản động, lợi dụng tôn giáo để chống phá cách mạng (vụ Lương Huy Hân, Giám đốc chủng viện Bùi Chu sau là linh mục xứ Ngưỡng Nhân, huyện Giao Thủy).
Thứ trưởng Viễn Chi trong chuyến thăm trại trẻ mồ côi ở Phnom Penh, Campuchia (tháng 3/1981). Ảnh tư liệu: Hoài Thanh.
Từ năm 1967, đồng chí là Thứ trưởng Bộ Công an phụ trách công tác nghiệp vụ của ngành, đã chỉ đạo phá nhiều vụ án hình sự đặc biệt nghiêm trọng, nhiều vụ án phản động, lợi dụng tôn giáo, vụ án về gián điệp biệt kích do Mỹ - ngụy đánh ra nhằm phá hoại miền Bắc xã hội chủ nghĩa, đảm bảo an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội của đất nước, điển hình như: vụ án giết nữ sinh viên Trường Đại học Kiến trúc ở phố Phạm Đình Hổ, vụ án giết hại gia đình nữ nghệ sỹ Thanh Nga.
Sau giải phóng miền Nam, đất nước thống nhất, đồng chí được cử làm Trưởng đoàn chuyên gia An ninh Bộ Công an giúp xây dựng hoàn chỉnh hệ thống lý luận cho ngành Công an Campuchia; xây dựng lực lượng Công an từ Trung ương đến cơ sở, đảm nhận được nhiệm vụ đảm bảo an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ Đảng nhân dân cách mạng, chính phủ Campuchia; tăng cường mối quan hệ giữa 2 nước, nhất là lĩnh vực an ninh, trật tự...
Chiến tranh đã lùi xa, khẩu súng ngắn của đồng chí Viễn Chi sử dụng từ năm 1948 đã trở thành kỷ vật lịch sử thiêng liêng không chỉ phản ánh cuộc đời hoạt động cách mạng vẻ vang của một vị lãnh đạo tiêu biểu của lực lượng CAND, mà còn là biểu tượng của lòng trung thành, bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần dũng cảm và những đóng góp to lớn của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ CAND đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Việc lưu giữ và phát huy giá trị của những kỷ vật lịch sử như khẩu súng Browning của đồng chí Viễn Chi chính là gìn giữ ký ức của lực lượng, để mỗi cán bộ, chiến sĩ hôm nay và mai sau thêm tự hào về truyền thống anh hùng, tiếp tục viết tiếp những trang sử vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân.
Khẩu súng ngắn mang nhãn hiệu Browning và cuộc đời hoạt động cách mạng vẻ vang của đồng chí Viễn Chi là một phần nội dung của cuốn sách “Dấu ấn những chiến công thầm lặng” được Lãnh đạo Bộ Công an chỉ đạo Cục Công tác chính trị biên soạn nhân dịp kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân (12/7/1946 -12/7/2026). Cuốn sách giới thiệu những kỷ vật, hiện vật gắn liền với những chiến công, thành tích của lực lượng An ninh nhân dân qua các thời kỳ lịch sử, là lời tri ân sâu sắc đối với những anh hùng, liệt sĩ, cán bộ, chiến sĩ an ninh đã cống hiến tuổi thanh xuân, trí tuệ và cả cuộc đời mình cho sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc. Dấu ấn những chiến công dù thầm lặng, song vẫn luôn là các giá trị tinh thần bền vững, được các thế hệ hôm nay và mai sau trân trọng, tiếp nối và phát huy.
