Trưa hè đứng bóng, trời gay gắt nắng, nhưng người nhà bị cáo vẫn vây kín bên ngoài cổng tòa án, ôm cánh cửa sắt vật vã gào khóc, mãi vẫn không chịu giải tán.
Loay hoay định tội
Năm 2006, ông Nguyễn Văn Quyền (bị cáo trong vụ án, SN 1960, ngụ phường Hương Hồ, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên - Huế) được 3 hộ dân chuyển nhượng 3 lô đất ở tiểu khu 113 thuộc dãy núi Kỳ Nam (phường Hương Hồ). Do khu đất này có độ dốc cao, lại không đủ kinh phí để khai hoang nên ông Quyền chỉ khai hoang và phủ xanh cây trồng được 2/3 diện tích. Số diện tích còn lại nằm phía trên đỉnh đồi, phải đến năm 2012, ông Quyền mới có tiền khai hoang tiếp.
Để trồng keo ở phần đất gần trên đỉnh ngọn đồi, ông Quyền bỏ tiền thuê người mở con đường dài hơn 2.000 mét từ chân đồi lên đỉnh, mất gần 40 triệu đồng. Sau đó thuê người phát thực bì, mổ lỗ trồng cây, mất thêm vài chục triệu đồng. Thấy phía đỉnh đồi cạnh lô đất của mình có diện tích đất bỏ hoang, “tiếc của trời”, ông Quyền cho người khai khẩn.
 |
| Bị cáo Quyền tại phiên tòa mới đây. |
Quá trình khai khẩn, làm đường kéo dài gần cả năm trời, nhưng người dân địa phương lẫn chính quyền không ai ngăn cản. Ngày 21/3/2013, ông Quyền cho người đốn hạ một số cây thông già cỗi, xiêu vẹo trên phần đất hoang ông lấn chiếm, khi số gỗ thông này được chở xuống chân đồi thì bị cơ quan chức năng bắt giữ, có khối lượng là 8m3 gỗ, trị giá 12 triệu đồng.
Cho rằng hành vi của ông Quyền là “gây nguy hiểm cho xã hội”, VKSND thị xã Hương Trà đã truy tố ông Quyền về tội “trộm cắp tài sản”. Bị hại trong vụ án được tìm thấy là Hợp tác xã Nông nghiệp (HTX NN) Hương Hồ II, do ông Nguyễn Văn Uẩn làm Chủ nhiệm hợp tác xã. Ông Quyền bị tạm giam gần một tháng, sau đó được thay đổi biện pháp ngăn chặn bằng lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú.
Lại nói đến người bị hại trong vụ án, phần đất ông Quyền lấn chiếm thuộc quyền sở hữu của ông Thuận. Năm 2008, UBND huyện Hương Trà (nay là thị xã Hương Trà) đã ra quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 32 hộ dân, thuộc xã Hương Hồ (nay là phường Hương Hồ), trong đó có hộ của ông Thuận, mục đích sử dụng là trồng rừng thương mại. Khi ông Thuận nhận đất Nhà nước cấp, do không có điều kiện, nên bỏ hoang từ đó đến nay. Trong khi số gỗ thông ông Quyền đốn nằm trên đất của ông Thuận, ông Thuận không có bất cứ khiếu nại gì thì HTX NN Hương Hồ II lại “nhảy” ra nhận số thông mọc hoang trên đất ông Thuận là của Nhà nước, do HTX này đứng ra quản lý.
Theo HTX NN Hương Hồ II thì, năm 1983, UBND thành phố Huế giao đất, giao rừng cho HTX dùng để phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp. HTX NN Hương Hồ hoàn toàn không biết việc UBND huyện Hương Trà đã cấp giấy chứng nhận QSDĐ cho ông Thuận để trồng rừng vào năm 2008. HTX cho rằng lúc này đã có thông mọc tự nhiên trên đất nhưng lại không có quyết định thu hồi đất và xử lý tài sản trên đất là không đúng pháp luật.
Tại phiên tòa sơ thẩm do TAND huyện xét xử, tuyên phạt bị cáo Quyền 9 tháng tù về tội trộm cắp. Ông Quyền kháng cáo kêu oan mình không phải là kẻ trộm. Việc ông đốn hạ thông diễn ra đường đường chính chính chứ không lén lút chiếm đoạt tài sản của người khác, nên không thể xem là trộm cắp. Ông cũng không phải là kẻ gàn dở khi bỏ ra gần 100 triệu đồng khai hoang, mở đường chỉ để “tha” 8m3 gỗ thông xuống núi có giá trị bèo bọt là 12 triệu đồng.
Phiên tòa phúc thẩm ngày 27/5/2014, TAND tỉnh nhận định không có tài liệu nào chứng minh cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã giao cho HTX NN Hương Hồ II quản lý, chăm sóc bảo vệ và sử dụng số cây thông trên. Mặt khác hồ sơ vụ án cũng thể hiện diện tích đất rừng này đã được UBND huyện Hương Trà cấp cho hộ ông Thuận làm đất rừng sản xuất từ năm 2008. Rừng thông trên đất rừng được cấp đã có trước năm 2008 và khi cấp đất rừng UBND huyện Hương Trà không đề cập gì về rừng thông này. Ông Thuận cũng xác nhận, số thông bị cưa không phải là của ông. Cấp phúc thẩm nhận định bản án sơ thẩm còn nhiều mâu thuẫn và vi phạm về thủ tục tố tụng nên đã hủy bản án sơ thẩm, yêu cầu điều tra lại.
Gần 1 năm sau ngày bị tuyên hủy án sơ thẩm, sáng 30/6/2015, vụ án được đưa ra xét xử lần thứ 3 cùng với việc thay đổi tội danh của bị cáo Nguyễn Văn Quyền, từ “trộm cắp tài sản” sang “hủy hoại tài sản”.
‘‘Họp chợ” ngay tại tòa
Không chỉ gia đình bị cáo mà cả dư luận đều chờ đợi vụ án được đưa ra xét xử, mong chờ một bản án khách quan, công bằng, đúng pháp luật, không để xảy ra trường hợp oan sai cho người vô tội.
Từ sáng sớm, phiên tòa đã ken kín người dự khán. Ngoài người thân của bị cáo còn có người dân địa phương, những người làm thuê cho bị cáo và cả những người hiếu kỳ cũng đến dự khán. “Ở làng ở xã, ông Quyền tạo công ăn việc làm cho rất nhiều người từ việc trồng rừng, ươm trồng cây giống. Từ ngày ông “vô phúc đáo tụng đình”, công việc làm ăn bị trì trệ, khiến khối người làm thuê cũng mất đi chén cơm, manh áo”, một người dự khán cho biết. Người này còn nói thêm: “Để định tội cho được kẻ đã phá hoại 12 triệu đồng tiền gỗ thông của Nhà nước, cơ quan chức năng phải mất 2 năm ròng loay hoay tìm chứng cứ, tổ chức 3 phiên tòa, thiệt hại về tài sản gấp cả trăm lần so với 12 triệu đồng đó. Không trộm cắp thì hủy hoại tài sản, đằng nào cũng phải có tội mới được”.
Phiên tòa diễn ra khá êm ả cho đến lúc VKS đọc bản luận tội, khép bị cáo vào tội “hủy hoại tài sản”, người nhà bị cáo tỏ ra bức xúc. Vợ ông Quyền giơ tay đòi phát biểu, không được chấp thuận nhưng bà vẫn cố nói vọng lên HĐXX cho đến khi bị cơ quan chức năng dẫn giải ra khỏi phiên tòa, người thân bị cáo cũng lục tục kéo hết ra ngoài. Vợ bị cáo liên tục lớn tiếng bên ngoài hành lang tòa án: “Muốn khép người ta vào tội nào thì khép được sao? Chồng tui có tội, chỉ là tội hăng say lao động, muốn tạo ra tài sản cho cái xã hội ni. Người nông dân không muốn đất đai bỏ hoang, đi khai khẩn mà có tội sao? Sao không khép tội những kẻ bỏ hoang đất đai, gây thiệt hại cho Nhà nước, mà lại đi bắt chồng tui?”, vợ ông Quyền nói lớn, khản cả giọng, nước mắt nước mũi chảy tèm nhem.
Cha ông Quyền dáng lụm khụm vì tuổi già, hết hỏi người này đến người khác, chỉ với một câu: “Tại sao Nhà nước đã giao quyền sử dụng đất cho người khác cả chục năm, mà tài sản trên đất vẫn là của Nhà nước. Nếu tui bán mảnh vườn, giao sổ đỏ cho người ta, chục năm sau tui quay lại, nói cây trong vườn là của tui, thì hỏi có được không?”. Chẳng ai trả lời được câu hỏi của ông lão.
Có người dự khán còn thắc mắc, nếu số thông trên không phải do bị cáo Quyền đốn, mà do chính người chủ sở hữu thửa đất ấy đốn hạ, thì có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không? Bởi theo VKS, thì số cây thông kia vẫn thuộc quyền sở hữu của Nhà nước?
Em gái của bị cáo thì cho rằng, anh trai mình có tội là vì có nhiều đất rừng. Hơn 20 năm làm nghề trồng rừng, bị cáo có trong tay đến 40ha rừng keo tràm, bầu gió. “Mấy chục năm trước, khi người khác đến cái ăn cũng không có, chỉ lo trồng sắn, trồng khoai thì anh tui đã đi trồng rừng. Cứ sáng sớm, anh mang theo cây rựa, cùng gói cơm với vài hạt muối trắng được mẹ tui gói trong ngọn lá khô, lặng lẽ đi vào rừng cặm cụi khai phá đất hoang. Anh tui là kỹ sư lâm nghiệp, vì vậy mà rất mê rừng. Có trong tay hàng chục hécta rừng, nhưng nhà của ông vẫn xiêu vẹo, mái nhà bây giờ còn thủng lỗ chỗ, được che ngang che dọc bằng nilon, bởi bao nhiêu tiền bạc có được, ông đổ hết vào rừng chứ còn đâu”, em gái bị cáo chia sẻ.
Hầu hết người tham dự phiên tòa đều công nhận, việc bị cáo Quyền khai thác đất hoang không phải thuộc quyền sở hữu của mình là phạm pháp. Đất nếu không thuộc quyền sử dụng của người khác, đều do Nhà nước quản lý, vì vậy muốn khai thác, cần phải xin phép chính quyền các cấp. “Nông dân tụi tui thấy một tấc đất bỏ hoang cũng xót của, ông Quyền cũng vậy thôi. Chẳng qua vì mê rừng, không muốn đất đai bị bỏ hoang mà tối ngày hăng say lao động, trồng cây gây rừng nên mới vướng vòng lao tù. Tội thì rõ rồi, nhưng cũng phải xem xét đến tinh thần lao động của người nông dân, làm thế nào để có được bản án vừa mang tính răn đe, nhưng cũng không để những người nông dân hăng say lao động, khai khẩn đất hoang cảm thấy nhụt chí”, một người dự khán bày tỏ.
Nguyên đơn dân sự trong vụ án là HTX NN Hương Hồ II, do ông Nguyễn Văn Uẩn - Chủ nhiệm HTX làm đại diện. Khi vị luật sư bào chữa cho bị cáo Quyền tham gia đặt các câu hỏi để làm rõ hơn về số tài sản trên đất, ông Uẩn một mực từ chối trả lời, nhắc lại đến hai ba lần rằng lời khai của ông đã có đầy đủ trong hồ sơ nên không trả lời câu hỏi của luật sư. HĐXX phải nhiều lần nhắc nhở ông Uẩn, rằng tòa đã cho phép luật sư tham gia đặt câu hỏi và nghiêm khắc yêu cầu ông Uẩn phải có trách nhiệm trả lời. Thấy không “trốn” được, ông Uẩn đành phải trả lời chất vấn của luật sư. Theo ông Uẩn, từ khi ông làm Chủ nhiệm HTX, được Nhà nước giao đất từ năm 1983, nhưng do không có kinh phí, nên không có người bảo vệ rừng, HTX cũng không thường xuyên kiểm tra rừng. Ông Uẩn cũng thừa nhận số thông trên là thông mọc hoang do gió tự phát tán hạt giống.
Luật sư cho rằng, dựa vào một quyết định ghi chung chung, không có họa đồ, trích thửa, cột mốc rõ ràng rồi xác định quyền sở hữu số gỗ thông trên là tài sản của HTX NN Hương Hồ II là không có căn cứ và vi phạm luật tố tụng, việc định giá tài sản thiệt hại của cơ quan điều tra là thiếu cơ sở. Luật sư cũng cho rằng, cơ quan chức năng đã hình sự hóa vấn đề dân sự và đề nghị tuyên bị cáo Quyền vô tội. Tuy nhiên, sau thời gian nghị án, HĐXX vẫn tuyên bị cáo Quyền 9 tháng tù giam, bằng với mức án ở lần xét xử sơ thẩm trước, dù tội danh đã được thay đổi.
Ngay khi tòa tuyên án xong, người thân bị cáo Quyền lăn lộn, vật vã gào khóc kêu oan. Lực lượng Cảnh sát nhanh chóng được điều động đến để đảm bảo an ninh trật tự, đưa người thân bị cáo ra khỏi tòa án. Mặc dù cánh cổng tòa án khép lại đã lâu, nhưng vợ bị cáo Quyền vẫn còn gục đầu bên cánh cổng sắt, gào khóc kêu oan cho chồng.
