Kiến trúc sư” thỏa thuận hạt nhân Iran từ chức

• Tổng thống Kazakhstan bất ngờ từ chức sau 30 năm cầm quyền
• Đằng sau vụ từ chức của Tổng Công tố Peru
• Tín nhiệm không cao, Thủ tướng từ chức

Từ chức trên Instagram

"Tôi chân thành xin lỗi vì sự bất lực để tiếp tục phục vụ và tất cả những thiếu sót trong quá trình phục vụ", ông Zarif viết trên tài khoản Instagram của mình. “Hãy hạnh phúc và lạc quan", ông viết thêm.

Vào sáng 26-2, ông kêu gọi các nhân viên Bộ Ngoại giao và các nhà ngoại giao Iran không bỏ cuộc giống như ông. "Tôi khiêm tốn kêu gọi tất cả các đồng nghiệp của tôi trong Bộ Ngoại giao và các cơ quan ngoại giao của Iran cam kết bảo vệ đất nước và tránh các biện pháp như vậy", Zarif nói trong một thông điệp gửi tới nhân viên của Bộ, truyền thông Nhà nước Iran IRNA đưa tin.

Tổng thống Iran Hassan Rouhani vẫn chưa chấp nhận đơn từ chức của Bộ trưởng Zarif. Phó phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Sayyed Abbas Moussawi đã xác nhận việc từ chức của Zarif trong một cuộc phỏng vấn với IRNA. Ông Zarif không đưa ra lý do cho việc từ chức trong thông báo của mình.

Trước đó cũng trong ngày 25-2, Tổng thống Syria Bashar al-Assad đã đến thăm Iran trong chuyến thăm chính thức công khai đầu tiên tới nước này kể từ năm 2010, và nhà ngoại giao hàng đầu của Iran đã không xuất hiện trong các bức ảnh chính thức về các cuộc họp. 

Ông Assad đã gặp nhà lãnh đạo tối cao của Iran Ali Khamenei, và gặp riêng với Tổng thống Rouhani. Trong cả hai cuộc họp, thủ lĩnh Lực lượng Quds Vệ binh Cách mạng ưu tú của Iran, Qasem Soleimani, đã xuất hiện cùng với ông Assad. Qasem Soleimani được công nhận rộng rãi là người đứng sau chiến dịch của Iran nhằm chống đỡ tổng thống đang bị bao vây của Syria trong cuộc chiến đang diễn ra.

Ngoại trưởng Zarif là kiến trúc sư chủ chốt trong thỏa thuận mang tính bước ngoặt nhằm kiểm soát chương trình hạt nhân của Iran - mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đã rút khỏi năm ngoái. Ông nắm giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao của Iran từ năm 2013. 

Ông Zarif khá nổi tiếng trong giới phương Tây. Ông được giáo dục ở Mỹ và sử dụng tiếng Anh trôi chảy. Zarif rời Iran năm 1977, nhận bằng đại học tại Đại học bang San Francisco năm 1981, bằng Thạc sĩ về Quan hệ quốc tế của Đại học Denver năm 1984 và bằng Tiến sĩ tại Đại học Denver năm 1988. Cả hai người con của ông đều sinh ra ở Mỹ.

Các nhà phân tích nói gì

Việc từ chức của Zarif có thể đánh dấu sự kết thúc của những nỗ lực tại Iran để xây dựng một chính sách đối ngoại tập trung vào sự tham gia với phương Tây, một số nhà phân tích cho biết. Họ chỉ ra sự thù địch của chính quyền Trump đối với thỏa thuận hạt nhân Iran, được biết đến với tên gọi chính thức là Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA), là một lý do có thể cho việc từ chức của Zarif.

JCPOA, mà châu Âu, Trung Quốc, Nga và Tehran vẫn tuân thủ, đã hứa mang cho Iran những lợi ích kinh tế và cứu trợ để đổi lấy những hạn chế trong chương trình hạt nhân của nước này. Việc chính quyền Trump rút khỏi thỏa thuận và việc sử dụng các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ sau đó đối với Iran đã làm giảm đáng kể lợi ích kinh tế mà Iran mong đợi, dẫn đến sự thất vọng trong nước.

Trita Parsi, cựu Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Mỹ-Iran, nói: "Nếu ông Zarif cuối cùng bị thay thế, thì ít nhất một khía cạnh của điều này là cuộc chiến của chính quyền Trump đối với JCPOA chắc chắn đã dẫn đến thương vong chính trị ở Iran". 

Ông Trita Parsi lưu ý rằng một nhà vô địch khác của thỏa thuận hạt nhân, người đứng đầu chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu Federika Mogherini, cũng sẽ từ chức. "Tất nhiên, điều này diễn ra chỉ vài tuần trước khi nhiệm kỳ của Mogherini ở châu Âu kết thúc", Parsi nói. 

"Điều đó có thể cho thấy một viễn cảnh thậm chí còn đen tối hơn đối với JCPOA - cũng như với chính sách đối ngoại tập trung vào ngoại giao và cam kết với phương Tây của Iran. Ông Parsi cảnh báo rằng ông Zarif "đã từ chức, nhưng điều đó không có nghĩa rằng đây là kết thúc của câu chuyện này".

Mohammad Javad Zarif Khonsari sinh ngày 7-1-1960. Ông giữ nhiều chức vụ ngoại giao và nội các quan trọng kể từ những năm 1990. Zarif cũng là giáo sư thỉnh giảng tại Trường Quan hệ Quốc tế và Đại học Tehran.  Ông là Đại diện thường trực của Iran tại Liên Hiệp Quốc từ năm 2002 đến 2007.

"Sẽ rất thú vị khi thấy phản ứng của công chúng Iran đối với quyết định này", ông Parsi nói. Tại Hội nghị An ninh Munich, ông Zarif "được đón nhận rất tốt ở Iran, ngay cả trong số những người cứng rắn. Vì vậy, vị trí trong nước của ông khá mạnh mẽ".

Một số nhà phân tích cho rằng danh tiếng của Zarif như một người ôn hòa trong chế độ Iran đã tạo ra rất ít sự khác biệt, do bản chất của chế độ. "Javad Zarif đại diện cho hy vọng cao hơn thực tế", Mark Dubowitz, Giám đốc điều hành của Quỹ Quốc phòng Dân chủ - quỹ đã vận động mạnh mẽ chống lại thỏa thuận hạt nhân Iran mà Zarif đàm phán với Ngoại trưởng John Kerry và các đối tác châu Âu.

Lo ngại hiệu ứng Domino

Ngày 26-2, truyền thông Iran đưa tin, Tổng thống Hassan Rouhani không chấp nhận việc từ chức của Ngoại trưởng Mohammad Javad Zarif. Ngay sau tuyên bố của ông Javad Zarif, một số nghị sĩ Iran đã ký vào một bức thư gửi Tổng thống Hassan Rouhani đề nghị Ngoại trưởng Mohammad Javad Zarif tiếp tục công việc. Người phát ngôn của Ủy ban Chính sách đối ngoại và An ninh quốc gia thuộc Quốc hội Iran, ông Ali Najafi Khoshroodi xác nhận đã ký vào bức thư nói trên và đã thu thập thêm nhiều chữ ký khác.

Một cựu quan chức ủng hộ cải cách đã cảnh báo về hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra từ việc ông Zarif từ chức, được chấp nhận. “Nếu được chấp nhận, nó sẽ có hiệu ứng domino... và những bộ trưởng khác thậm chí cả Tổng thống Rouhani, và đây không phải là điều mà đất nước có thể chịu đựng khi bị áp lực bởi Mỹ và các lệnh trừng phạt”, ông nói.

Qassem Soleimani, người đứng đầu Lực lượng Quds, cũng phản đối việc từ chức của ông Zarif. Ông Soleimani nói Zarif là "người chủ chốt chịu trách nhiệm của chính sách ngoại giao”.

Ông Mohammad Javad Zarif Khonsari sinh ngày 7-1-1960. Ông giữ nhiều chức vụ ngoại giao và nội các quan trọng kể từ những năm 1990. Zarif cũng là giáo sư thỉnh giảng tại Trường Quan hệ Quốc tế và Đại học Tehran.  Ông là Đại diện thường trực của Iran tại Liên Hiệp Quốc từ năm 2002 đến 2007.

Trong nhiệm kỳ làm Bộ trưởng Ngoại giao, ông Zarif đã lãnh đạo cuộc đàm phán Iran với các nước P5+1, dẫn tới việc ký kết Kế hoạch hành động toàn diện chung vào ngày 14-7-2015, dỡ bỏ lệnh trừng phạt kinh tế đối với Iran vào ngày 16-1-2016.

 Zarif cũng đã từng giữ các vị trí trong nước và quốc tế khác: Cố vấn và Cố vấn cao cấp cho Bộ trưởng Ngoại giao, Thứ trưởng Ngoại giao về các vấn đề pháp lý và quốc tế, thành viên của Nhóm Đối thoại nổi tiếng của Liên Hiệp Quốc về Văn minh, Trưởng ban Giải trừ quân sự của Liên Hiệp Quốc tại New York, thành viên của Nhóm Người nổi tiếng về quản trị toàn cầu, và Phó Chủ tịch về các vấn đề quốc tế của Đại học Hồi giáo Azad.