Báo cáo nêu rõ, tại Lạng Sơn, lượng xe tồn ở 3 cửa khẩu Hữu Nghị, Tân Thanh, Chi Ma đến sáng 25/12/2021 còn 4.204 xe. Mặt hàng nông sản ùn ứ chủ yếu là dưa hấu của tỉnh Quảng Ngãi, thanh long của Bình Thuận, chuối xanh của Tiền Giang, mít của Đắk Lắk và Tiền Giang, xoài của Bình Định. Ngoài ra, còn có nhiều mặt hàng nông sản khô.
Nguyên nhân chính dẫn đến ùn ứ là do phía Trung Quốc kiên quyết thực hiện chính sách “Zero COVID” nên siết chặt các biện pháp phòng, chống dịch trên cả người và hàng hoá. Việc này kéo theo thời gian thông quan tăng lên, trong khi lượng xe từ các tỉnh trong nước lên Lạng Sơn vẫn gia tăng, tạo áp lực lớn về bến bãi và khả năng thông quan. Ngoài ra, nhu cầu tiêu dùng dịp lễ, Tết của thị trường Trung Quốc tăng vào những tháng cuối năm, nhưng nay họ tạm dừng nhập khẩu một số mặt hàng qua các cửa khẩu biên giới khác khiến lượng hàng đổ dồn về cửa khẩu của tỉnh Lạng Sơn nhiều hơn.
Từ ngày 8/12/2021, cửa khẩu Chi Ma tạm dừng thông qua do phía Trung Quốc nghi phát hiện 3 ca F0 tại thị trấn Ái Điểm. Ngày 15/12/2021 tiếp tục dừng thông quan tại cửa khẩu Tân Thanh do gặp trục trặc về hệ thống mạng. Nghiêm trọng hơn, cơ quan chức năng phía Trung Quốc thông báo dự kiến tạm dừng nhập khẩu đối với hàng hoá bảo quản lạnh trong dịp Tết Nhâm Dần. Thời gian tạm dừng là trước Tết 14 ngày và sau Tết 14 ngày.
Tại cửa khẩu Bắc Luân II (Quảng Ninh), từ ngày 25/11/2021 cũng diễn ra ùn ứ do các doanh nghiệp đưa hàng về cửa khẩu Móng Cái - Đông Hưng thông quan, bởi phía Trung Quốc siết chặt kiểm soát COVID-19 ở cả người và hàng. Trong khi đó, tại lối mở Km3+4 Hải Yên, lượng xe nông sản, thuỷ sản chờ thông quan cũng tăng lên. Nguyên nhân từ ngày 25/11/2021 do cửa khẩu Kim Thành tạm dừng thông quan, các cửa khẩu tại tỉnh Lạng Sơn ùn tắc nên hàng dồn về đây. Tính đến 24/12/2021, lượng nông sản, trái cây, thuỷ sản còn tồn đọng tại các cửa khẩu tỉnh Quảng Ninh là 1.678 container.
Để giải quyết tình trạng ùn tắc, thời gian qua, các bộ, ngành đã tích cực vào cuộc, khuyến cáo các địa phương hạn chế đưa hàng lên cửa khẩu. Cùng với đó, điện đàm với phía Trung Quốc để đàm phám mở cửa, tăng thời gian thông quan, giải quyết số xe hàng còn tồn đọng.
Bộ NN&PTNT kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng xem xét có chính sách ưu đãi, ưu tiên ngân sách nhà nước theo kiến nghị của địa phương khu vực biên giới cho phòng, chống dịch COVID-19 (khử khuẩn, kiểm tra, tiêm vaccine). Kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các địa phương khẩn trương rà soát, khảo sát, thiết lập vùng đệm với hàng hoá trao đổi với Trung Quốc để quản lý, kiểm soát chặt tình hình dịch COVID-19, cách ly người/hàng hoá mắc COVID-19 ngay tại đầu vùng đệm, không để phát hiện ở điểm giáp biên dẫn đến “đóng biên tức thời”.
Bộ NN&PTNT cũng kiến nghị Bộ Công Thương chỉ đạo các sở, ngành thông báo cho các doanh nghiệp xuất khẩu về tình hình ùn tắc hàng hoá tại cửa khẩu và về việc phía Trung Quốc thực hiện lấy mẫu xét nghiệm COVID-19 trên bao bì sản phẩm. Theo đó, kiểm soát chặt từ khâu thu hoạch, phân loại bóc xếp hàng hoá... Đồng thời, khuyến cáo các doanh nghiệp chỉ vận chuyển hàng lên cửa khẩu khi đã ký hợp đồng mua bán với đối tác Trung Quốc và sau khi đã giải quyết cơ bản tình trạng ùn tắc tại các cửa khẩu.
Bộ NN&PTNT đề nghị, Bộ Công Thương chỉ đạo các cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Trung Quốc kịp thời nắm bắt thông tin, phối hợp với các địa phương ở cửa khẩu biên giới với quốc gia này để cung cấp, cập nhật thường xuyên các quy định, yêu cầu từ thị trường Trung Quốc với mặt hàng nông sản. Thúc đẩy các hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản, kích cầu tiêu dùng trong nước. Các địa phương cần theo dõi, dự báo và lập kế hoạch sản xuất, tiêu thụ, nhất là thời điểm Tết Nguyên đán 2022 nhằm điều tiết cung cầu hàng hoá nông sản. Cùng với đó, quy hoạch và thu hút đầu tư xây dựng các trung tâm logistics nông sản, kho lạnh, nhằm phân loại, bảo quản, sơ chế, nâng cao giá trị và giữ được chất lượng nông thuỷ sản trước khi tiêu thụ, xuất khẩu.
Nhằm giảm tải lượng xe ùn tắc tại các cửa khẩu và giảm chi phí cho doanh nghiệp trong việc bảo quản hàng nông thủy sản chờ xuất khẩu sang Trung Quốc, Bộ đề nghị Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan) xem xét cho phép doanh nghiệp đã đưa hàng hóa nông thủy sản đông lạnh lên các cửa khẩu chờ xuất khẩu được phép gửi hàng hóa vào các kho lạnh của hệ thống kho ngoại quan tại các tỉnh phía Bắc như Quảng Ninh, Lạng Sơn và Lào Cai để bảo quản và chờ thông quan xuất khẩu. Việc đưa xe container vào kho ngoại quan sẽ giúp giảm lượng xe ùn tắc tại cửa khẩu và giảm chi phí cho doanh nghiệp trong việc bảo quản hàng nông thủy sản chờ xuất khẩu.
Phấn đấu giải phóng sớm nhất lượng xe ùn ứ ở các cửa khẩu Quảng Ninh, Lạng Sơn 
Lạng Sơn giảm phí, cấp nước và mì cho tài xế đang “mắc kẹt” tại cửa khẩu Bộ NN&PTNT kiến nghị với Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét có các chính sách ưu đãi đặc thù, ưu tiên ngân sách nhà nước theo kiến nghị của địa phương khu vực biên giới cho phòng chống dịch COVID như: khử khuẩn, kiểm tra…; hỗ trợ địa phương đầu tư hạ tầng cửa khẩu, kho, bãi, trung tâm trung chuyển, logistics, bảo quản nông sản tại các cửa khẩu.
