Kiểm điểm trách nhiệm bộ, ngành để sai sót, lãng phí vốn trái phiếu

Vốn tăng 1,6 lần, dự án cấp kiểu xin - cho

Tại phiên họp, Quốc hội nghe báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về kết quả giám sát về việc thi hành Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong sử dụng nguồn vốn trái phiếu chính phủ cho đầu tư xây dựng cơ bản giai đoạn 2006 - 2012. Ông Phùng Quốc Hiển, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách cho hay, công tác quy hoạch hiện đang được điều chỉnh bằng nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau.

Có 57 luật, pháp lệnh và 47 nghị định điều chỉnh về công tác quy hoạch, dẫn đến không bảo đảm tính thống nhất, nhất là giữa quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội với quy hoạch xây dựng (gồm cả quy hoạch đô thị) và quy hoạch sử dụng đất. Nhiều công trình sau khi tạm ứng vốn đã không được triển khai theo đúng tiến độ, nhiều trường hợp không thu hồi được vốn đã tạm ứng... 

Đáng chú ý, tình trạng điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư quá lớn ở hầu hết các dự án dẫn đến mất cân đối về nguồn vốn, nhiều dự án điều chỉnh không đúng với quy định của pháp luật. Tổng mức đầu tư đã điều chỉnh lên đến 684.794,5 tỷ đồng, tăng khoảng 1,6 lần so dự toán ban đầu.

Việc phân bổ vốn trái phiếu chính phủ trong giai đoạn 2006 - 2012 còn dàn trải; bổ sung nhiều mục tiêu, số lượng dự án và tổng mức đầu tư tăng nhanh, dẫn đến thiếu vốn; nhiều dự án đang triển khai phải cắt, giảm, giãn, hoãn tiến độ, chuyển đổi hình thức đầu tư, gây lãng phí nguồn lực.

Giám sát cũng thừa nhận, cơ chế phân bổ vốn trái phiếu chính phủ chưa hợp lý, không có tiêu chí phân bổ cụ thể mà phân bổ theo dự án, dẫn tới chưa thực sự công bằng giữa các vùng, miền, giữa các địa phương, dễ tạo ra cơ chế “xin - cho”; nhiều dự án chưa bảo đảm tính cấp bách, cần thiết phải đầu tư bằng nguồn vốn trái phiếu chính phủ theo mục tiêu ban đầu mà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã quyết định.

Do thiếu hệ thống tiêu chí cụ thể, khoa học, tỷ lệ phân bổ vốn trái phiếu chính phủ cho các tỉnh miền núi khó khăn chiếm tỷ trọng không cao, vốn bố trí thấp hơn rất nhiều so với các địa phương không thuộc địa bàn được ưu tiên bố trí vốn.

Chỉ đạo làm rõ trách nhiệm bộ, ngành, địa phương

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với phương án trước mắt chưa phát hành thêm vốn trái phiếu chính phủ vì các bộ, ngành và địa phương đã rà soát, sắp xếp lại danh mục dự án theo mức kế hoạch vốn trung hạn được giao và huy động các nguồn vốn khác để bảo đảm hoàn thành dự án hoặc các hạng mục dự án, phát huy hiệu quả đầu tư.

Đề nghị ưu tiên sử dụng nguồn vốn phiếu chính phủ dự phòng giai đoạn 2011 - 2015 cho một số dự án đang triển khai thực hiện, còn thiếu vốn thuộc các mục tiêu chính của chương trình phiếu chính phủ như: đường đến trung tâm xã, bệnh viện huyện, thủy lợi nhỏ... của các tỉnh thuộc khu vực miền núi phía Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ và một số công trình, dự án cấp bách, trọng điểm quốc gia đang sử dụng nguồn vốn phiếu chính phủ nhưng còn thiếu vốn.

Sau năm 2014, chính phủ đánh giá, tổng kết lại toàn bộ chương trình vốn trái phiểu chính phủ, từ đó tính toán khả năng huy động vốn, báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định cơ chế đầu tư, quản lý đối với chương trình phiếu chính phủ.

Đặc biệt, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị chỉ đạo kiểm điểm trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương có liên quan trong công tác tham mưu, thực hiện vốn phiếu chính phủ, dẫn đến nhiều sai sót, lãng phí trong quản lý và sử dụng vốn phiếu chính phủ giai đoạn 2006 - 2012 qua kết quả giám sát, thanh tra, kiểm toán và báo cáo với Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Đối với các địa phương, đề nghị tăng cường bố trí vốn từ nguồn vốn ngân sách địa phương, xổ số kiến thiết, thu tiền sử dụng đất và chủ động huy động các nguồn vốn hợp pháp khác để trả nợ khối lượng xây dựng cơ bản và hoàn thành các dự án theo đúng tiến độ đã được phê duyệt, sớm phát huy hiệu quả đầu tư...

Đối với Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước, đề nghị phối hợp bổ sung vào kế hoạch năm 2013 và kế hoạch các năm tiếp theo để tiến hành thanh tra, kiểm toán toàn diện chương trình vốn phiếu chính phủ, trong đó tập trung vào một số dự án, công trình có biểu hiện thất thoát, lãng phí, hiệu quả đầu tư không cao như đã nêu trong Báo cáo và các dự án có tổng mức đầu tư điều chỉnh tăng cao so với phê duyệt ban đầu.

Thanh tra 10 tỉnh, phát hiện nhiều sai phạm

Giải trình, làm rõ thêm nội dung này trước Quốc hội sáng 7/6, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho hay, trái phiếu chính phủ để thực hiện kiên cố hóa trường lớp theo kế hoạch, phần kinh phí dự kiến là 24.800 tỷ đồng cho giai đoạn 2008 - 2012. Thực tế, các địa phương có điều kiện thuận lợi, ngân sách địa phương đối ứng có thể đến 60-80%, địa phương khó khăn thì đối ứng 20%.

Trong quá trình triển khai, chỉ sau 6 tháng xuất hiện một số bất cập. Thứ nhất, do giá cả tăng so kế hoạch dự kiến. Về thiết kế, Bộ Xây dựng đã có thiết kế trường cho các khu vực nhưng thực tế nền móng của trường lớp học không thể thiết kế chung cho cả nước được.

Vì thế, khi thiết kế có yêu cầu điều chỉnh do Sở Giáo dục và Sở xây dựng địa phương cùng tham mưu giải quyết. Về chi phí xây dựng trường lớp học: Vật tư đưa lên miền núi giá cả khác miền xuôi. Chi phí xây dựng là do địa phương quyết định, thực hiện dưới sự giám sát của cơ sở. Biện pháp thứ tư là thực hiện giao ban, trong năm đầu tiên mỗi quý một lần qua mạng. Từ năm thứ hai là 6 tháng/lần và có đoàn kiểm tra của các Bộ, ngành, địa phương.

Vấn đề quan tâm là sai phạm bao nhiêu, chi không đúng bao nhiêu trong quá trình này? Đây là dự án liên quan đến khoảng 20.000 dự án trường lớp học, nhà công vụ. Theo chỉ đạo của Quốc hội, thanh tra chính phủ có một đợt thanh tra năm 2012 về vấn đề kiên cố hóa trường lớp học. Kết quả thanh tra trên 10 tỉnh thành, tỷ lệ chi chưa đúng qui định Nhà nước của các địa phương được kiểm tra chiếm 1,7% trên tổng chi phí.

Về ký túc xá (KTX) sinh viên, qua khảo sát thực tế, năm 2007, chỉ có 22% sinh viên ở ký túc xá. Đây cũng là hạn chế điều kiện để sinh viên giao lưu, học tập vì môi trường văn hóa. Chính phủ chỉ đạo và được Quốc hội cho phép thực hiện chương trình nâng dần tỷ lệ sinh viên ở KTX lên 40% trong giai đoạn 2008 - 2012 phấn đấu xây dựng thêm khoảng 30.000 chỗ ở cho sinh viên, đặc biệt là các khu đại học tập trung.

Như vậy, trong 4 năm qua trên cơ sở 46 dự án đã hoàn thành, thì đến nay đã có 330.000 chỗ ở mới cho sinh viên trong KTX.