Không còn “treo người chết giữa nhà”, lễ ma chay của người Mông đen nay đã khác xưa

Tiếng khèn trống nhộn nhịp, tiếng khóc hòa lẫn tiếng cười, tiếng cụng ly chia buồn, một vài người đã say ngồi bệt xuống đất, thật khó có thể hình dung đây lại là đám ma của một gia đình người Mông ở Sapa.

Cách xa trung tâm thị trấn khoảng 7km, đường vào bản quanh co, gồ ghề, trời mưa lạnh, đất trơn và lầy lội, hầu như ai cũng đem theo ủng. Được sự hướng dẫn của anh Giàng Vảng (dân tộc Mông, ở Lao Chải) chúng tôi có cơ hội đến dự đám ma của một người phụ nữ đã nhiều tuổi, là bác họ hàng xa của anh.

Được vận động, dân tộc Mông đã phá bỏ tục “treo người chết giữa nhà” trong đám tang
Được vận động, dân tộc Mông đã phá bỏ tục “treo người chết giữa nhà” trong đám tang

Đi trước chúng tôi là vợ chồng một gia đình người Mông sống gần đó. Họ đến viếng, người chồng xách theo một chai rượu,mang theo chút tiền cúng còn người vợ Sùng Thị Vang (29 tuổi, ở Lao Chải) thì gùi trên vai hơn 10kg thóc vừa đi vừa kể: “trước đây gia đình nào có người mất, con cháu trong nhà sẽ mang súng kíp ra ngoài bắn chỉ thiên để báo hiệu với bà con trong bản. Mấy năm gần đây được Đảng và cán bộ vận động không dùng súng nữa, nhà nào có người mất thì loan tin, bà con làng xóm sẽ đến chia buồn và giúp đỡ”.

Trời mưa nặng hạt, anh Giàng Vảng dặn chúng tôi đi cẩn thận bởi đường vào nhà phải đi qua một đoạn dốc trơn, đầy bùn đất, vừa đi vừa kể, khi con người ta chết đi để đoàn tụ với tổ tiên, người Mông gọi là “tùa” hay “ninh tùa” (người chết) là thuận theo quy luật của tự nhiên.

 Dựa trên đối tượng và nguyên nhân của người chết mà người Mông có những nghi lễ tổ chức tang ma khác nhau, chẳng hạn đám ma của người già sẽ khác với người trẻ hay đám ma người chết ở nhà hay chết do tai nạn, bệnh tật cũng sẽ có sự khác biệt rõ rệt.

Tại đây, trai bản thay nhau thổi khèn, đánh trống những điệu nhạc truyền thống .
Tại đây, trai bản thay nhau thổi khèn, đánh trống những điệu nhạc truyền thống .

Chúng tôi đã nghe thấy tiếng trống, tiếng khèn Mông dập dìu từ đằng xa. Cái âm thanh ấy ngày một rõ hơn, tiếng khóc, tiếng cười, tiếng cụng ly của một nhóm người ngồi trước hiên nhà, một thanh niên say ngồi bệt xuống đất, đám tang nhưng không khí không hề u buồn, mà tấp nập như một đám hội. 

Thấy sự xuất hiện của người lạ, một người đàn ông lớn tuổi mời chúng tôi ngồi, “đám ma của người Mông nó là như thế ấy, người thân, hàng xóm xung quanh chúng mang rượu đến, tụ tập nói chuyện và uống rượu cả ngày”, người đó giải thích khi bắt gặp vẻ mặt bất ngờ của chúng tôi.

Người mất là một bà cụ đã gần 70 tuổi, chết do tuổi già và bệnh tật. Gian nhà chật hẹp, tiếng trống, tiếng khèn Mông dập dìu, người mất được con cháu thay váy áo và giày mới rồi bỏ xác vào quan tài trước khi chôn. Sau đó người con trai trưởng nhanh chóng mời một ông cúng để về làm lễ “khai kế” đưa đường chỉ lối cho linh hồn người chết về với tổ tiên.

Người mất được con cháu thay váy áo và giày mới rồi bỏ xác vào quan tài trước khi chôn .
Người mất được con cháu thay váy áo và giày mới rồi bỏ xác vào quan tài trước khi chôn .

Hỏi chuyện một người trong gia đình, Lồ A Ty (Dân tộc Mông, Lao Chải) cho biết: “ Phong tục tập quán ma chay của dân tộc Mông ngày xưa kéo dài lâu hơn nhưng hiện nay có Đảng và Nhà nước tuyên truyền cho bà con mình thì đám tang kéo dài lâu nhất là ba ngày. Ngày xưa các cụ không để quan tài nhiều, toàn là treo người chết giữa nhà thôi. Nghi lễ đó còn gọi là lễ Ngựa tức là đưa xác người chết lên treo giữa nhà để cúng.

Vài năm gần đây được cán bộ vận động bà con mình để người chết vào trong quan tài, đám ma cũng không kéo dài cả tuần mà người chết trẻ để 1,2 ngày còn người già thì cũng chỉ kéo dài đến 3 ngày rồi mang đi chôn. Cái lí của dân tộc mình thì dòng họ nào thì theo cái lễ của dòng họ ấy, truyền thống được truyền từ đời này sang đời khác, duy trì để không bị mất đi”.

Bàn thờ cúng truyền thống của dân tộc Mông gồm có bát cơm quả trứng, nén nhang và chai rượu.
Bàn thờ cúng truyền thống của dân tộc Mông gồm có bát cơm quả trứng, nén nhang và chai rượu.

Bàn thờ cúng đặt ngay cạnh quan tài. Trên đó người nhà để một bát cơm quả trứng, một cây tiền để làm lễ phúng viếng cho người chết mang đi, bên cạnh la liệt những chai rỗng, người đến viếng rót rượu từ trong bình của mình vào chai đó, rót lấy một chén mời người chết, đặt sát vào môi, rồi xoay chén rượu 3 vòng trên mặt quan tài. Rồi họ tung hai tấm thẻ tre nhỏ cho tới khi hai mặt tấm thẻ cùng sấp hay cùng ngửa có nghĩa là đã đồng ý nhận lễ, rồi đặt tiền phúng trên bàn và đổ rượu vào chiếc thùng gỗ.

Một cụ bà người dân tộc xúc động khi đến viếng người hàng xóm.
Một cụ bà người dân tộc xúc động khi đến viếng người hàng xóm.
Người phụ nữ dân tộc Mông đang khóc thương cho người chị của mình.
Người phụ nữ dân tộc Mông đang khóc thương cho người chị của mình.

Đám thanh niên trong bản thay nhau thổi khèn, gõ trống. Những bài khèn, trống trong đám tang của các cụ ngày xưa truyền lại cho con cháu, đến nay vẫn giữ nguyên truyền thống đó, không để mất đi.

Một người phụ nữ đang đi mời rượu, người này mời người kia họ uống đến khi say thì thôi.
Một người phụ nữ đang đi mời rượu, người này mời người kia họ uống đến khi say thì thôi.

Anh Vảng người dẫn đường, chia sẻ: “dân tộc mình còn có cái lễ mổ trâu, mổ lợn cái này không bắt buộc, tùy thuộc vào điều kiện gia đình mà lễ lớn hay nhỏ. 

Sau khi được cúng xong, một phần thịt chế biến đãi cỗ, một phần thịt để chia cho khách.
Sau khi được cúng xong, một phần thịt chế biến đãi cỗ, một phần thịt để chia cho khách.

Đám trai bản nói chuyện vui vẻ trước hiên nhà, “ họ đang nói chuyện về ngày giờ chôn cất, thường thì dân tộc mình một là chôn người chết vào lúc sáng sớm hoặc là vào buổi chiều muộn.

Một số người lớn tuổi trong nhà đang bàn bạc về ngày giờ chôn cất người mất.
Một số người lớn tuổi trong nhà đang bàn bạc về ngày giờ chôn cất người mất.

Giờ chôn cất được gia đình và thầy cúng ấn định. Đồ đạc của người chết sẽ được thầy cúng làm lễ và giao cho họ trước khi khiêng quan tài ra chỗ chôn cất cuối cùng”, anh Vảng phiên dịch cho chúng tôi.

Người nhà và bạn bè làng xóm quây quần nói chuyện vui vẻ, không khí như một đám hội.
Người nhà và bạn bè làng xóm quây quần nói chuyện vui vẻ, không khí như một đám hội.

Trong một gian nhà ngay cạnh, người thân và hàng xóm tụ lại cùng nhau chế biến thực phẩm để chuẩn bị nấu cỗ. Ở đây cứ khi nào nhà có đám, họ dùng một chiếc nồi gang to rộng khoảng hơn một mét rồi nấu cơm, nấu thức ăn tất cả trên đó. Thắng cố là món ăn truyền thống không thể thiếu trong đám ma của người Mông đen. Trời mưa ngày một nặng hạt, nhiệt độ chỉ khoảng 10 độ C, họ tụ tập uống rượu bên bếp lửa để giữ ấm cơ thể.

Đã quá nửa đêm, tiếng khèn xập xình, đâu đó văng vẳng tiếng khóc, những người khác vẫn liên tục mời nhau uống rượu theo vòng, người già mời người trẻ, người nhà mời bạn bè hàng xóm, cứ người này mời người kia cho tới say họ ngủ luôn tại đây để chuẩn bị cho ngày mai, ngày cuối tiễn đưa người chết về với tổ tiên.

Hồng Ngọc

Các tin khác

Đưa di sản đến gần với thế hệ trẻ thông qua “Chạm Đồng Xuân”

Đưa di sản đến gần với thế hệ trẻ thông qua “Chạm Đồng Xuân”

Chợ Đồng Xuân lần đầu tiên trở thành một trong 5 cụm không gian chính của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 13-28/11. Chương trình “Chạm Đồng Xuân” mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương có tuổi đời hơn một thế kỷ.

Cuộc hội ngộ hiếm có của những “viên ngọc quý” nền thanh nhạc Việt Nam

Cuộc hội ngộ hiếm có của những “viên ngọc quý” nền thanh nhạc Việt Nam

Trên sân khấu Học viện Âm nhạc Quốc gia, những giọng ca vàng của nền thanh nhạc Việt Nam như NSND Quang Thọ, NSND Ngọc Khang, Thanh Lam, Mỹ Linh, Trọng Tấn, Đăng Dương... đã hội tụ. Đó là hành trình trở về với những giai điệu đã đi cùng năm tháng, tôn vinh, giá trị truyền thống và khẳng định sức sống, sự tiếp nối vượt thời gian của nền thanh nhạc chuyên nghiệp Việt Nam.

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Tối 14/11, tại Quảng trường Lâm Viên, phường Xuân Hương – Đà Lạt (Lâm Đồng) đã khai mạc Festival Âm nhạc Quốc tế Lang Biang 2026 với chủ đề “Đà Lạt – Hội tụ và thăng hoa”. Sự kiện là dịp kết nối di sản âm nhạc Tây Nguyên với những sắc màu âm nhạc đương đại và quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh Đà Lạt, Lâm Đồng đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Hướng đến Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 lần đầu tiên được tổ chức trên phạm vi cả nước, TP Hồ Chí Minh chuẩn bị chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch phong phú, trải rộng trên địa bàn 168 phường, xã, đặc khu, góp phần tôn vinh bản sắc dân tộc và lan tỏa tinh thần đại đoàn kết.

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

Diễn ra từ ngày 14/11 - 15/12 tại Hanoi Aqua Central (Hà Nội), triển lãm “Miền xa – Miền gần” giới thiệu 72 tác phẩm của Nhóm Họa sĩ Mười Bốn. Được hình thành từ những chuyến đi thực tế sáng tác tại nhiều vùng đất, các tác phẩm mang đến những cảm nhận đa dạng về thiên nhiên, con người và đời sống bình dị qua ngôn ngữ hội họa.

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Trong 16 ngày (13–28/11), với hơn 150 hoạt động tại 5 cụm không gian văn hóa, di sản và sáng tạo của Thủ đô, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, chuyên gia trong nước và quốc tế, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế, người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia.

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất. Đây là hoạt động bên lề hấp dẫn của Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với TP Hải Phòng tổ chức.

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Ngày 13/11, Sở Văn hóa và Thể thao (VH-TT) TP Hồ Chí Minh cho biết, Hội sách Côn Đảo lần thứ 2 năm 2026 với chủ đề “Huyền thoại Côn Đảo”. Sự kiện diễn ra từ ngày 19 đến ngày 22/11/2026 tại khu vực Di tích Nhà Công quán và Công viên đường Tôn Đức Thắng, Đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh.

MB ký kết hợp tác với HLL JoongAng, Hakuna Matata Group - đơn vị sở hữu bản quyền giải thưởng, chính thức trở thành Nhà tài trợ Danh xưng của Lễ trao giải The 41st Golden Disc Awards tại Việt Nam.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký kết hợp tác với MB

Ngày 11/11, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) và Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) tổ chức ký kết và công bố chương trình hợp tác “Việt Nam - Hơn cả một trải nghiệm” (Vietnam – Experience More) trong giai đoạn 2027–2031, hướng tới lựa chọn và đồng hành đưa các sự kiện văn hóa, nghệ thuật, thể thao và giải trí có sức hút quốc tế tổ chức tại Việt Nam, gắn với quảng bá hình ảnh đất nước, phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.

Tràng An vào danh sách Di sản địa chất của thế giới

Tràng An vào danh sách Di sản địa chất của thế giới

Trong danh sách 100 địa điểm di sản địa chất của Liên hiệp Quốc tế các Khoa học Địa chất (IUGS) vừa được công bố, “Karst nhiệt đới Tràng An” (Trang An Tropical Karst), tỉnh Ninh Bình, Việt Nam, được ghi danh với mã số 283, thuộc nhóm di sản địa chất về địa mạo và các quá trình địa chất đang diễn ra.

Tìm kiếm những giọng hát mới lan tỏa di sản nhạc Trịnh Công Sơn

Tìm kiếm những giọng hát mới lan tỏa di sản nhạc Trịnh Công Sơn

Một di sản âm nhạc lớn không thể chỉ được tiếp nối bằng những bản trình diễn giống với quá khứ. Nó cần được sống trong những cảm nhận mới, những tiếng nói mới. Đó cũng là lý do mà chương trình Hát cùng Trịnh ra đời nhằm tìm kiếm giọng ca tiếp nối di sản của Trịnh Công Sơn.

Mời gửi bài viết cho bộ sách về Chiến dịch 500 ngày đêm

Mời gửi bài viết cho bộ sách về Chiến dịch 500 ngày đêm

Thực hiện Kế hoạch số 597/KH-BCA-X04 ngày 29/5/2026 của Bộ Công an về truyền thông “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Cục Truyền thông Công an nhân dân tổ chức xây dựng bộ sách về hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Dinh Độc Lập hướng đến không gian sáng tạo và kết nối di sản

Dinh Độc Lập hướng đến không gian sáng tạo và kết nối di sản

Sáng 11/11, Di tích quốc gia đặc biệt Dinh Độc Lập - Hội trường Thống Nhất phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Ký ức - Di sản - Sáng tạo đương đại”, hướng tới Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam lần thứ nhất (24/11/2026).

Nghệ sĩ mang áo lính lan toả sức sống của âm nhạc dân tộc

Nghệ sĩ mang áo lính lan toả sức sống của âm nhạc dân tộc

Với thanh âm của Sáo trúc, đàn Tranh, đàn Bầu, Tỳ bà, Tam thập lục, đàn Nhị, K’ni, Trống dân tộc, trong chương trình “Âm vang non nước - Khát vọng vươn xa” các nghệ sĩ Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội đã mang đến với khán giả Thái Nguyên không gian âm nhạc đậm bản sắc Việt Nam.

Cuộc đối thoại nghệ thuật giữa văn chương, âm nhạc và nhiếp ảnh

Cuộc đối thoại nghệ thuật giữa văn chương, âm nhạc và nhiếp ảnh

Lấy cảm hứng từ tiểu thuyết “Trăm năm cô đơn” - tác phẩm mang về giải Nobel văn học năm 1982 cho nhà văn Colombia Gabriel García Márquez, chương trình “Bóng hình Macondo” mang đến những gam màu mới lạ với khán giả Thủ đô Hà Nội vào tối 9-10/11. Đây cũng là lần đầu tiên, tại Nhà hát Hồ Gươm có một chương trình kết hợp độc tấu piano với nghệ thuật nhiếp ảnh.

Triển lãm tài liệu lưu trữ về kiến trúc, đô thị Việt Nam, đang đề cử UNESCO ghi danh

Triển lãm tài liệu lưu trữ về kiến trúc, đô thị Việt Nam, đang đề cử UNESCO ghi danh

Khối tài liệu lưu trữ gốc do Việt Nam và Pháp cùng bảo quản, hiện đang được hai bên phối hợp xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới sẽ được giới thiệu tại Không gian giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu, Hà Nội.

Mở rộng trải nghiệm nghệ thuật, thu hút khán giả đến Nhà hát Hồ Gươm

Mở rộng trải nghiệm nghệ thuật, thu hút khán giả đến Nhà hát Hồ Gươm

Sự kết hợp giữa dàn nhạc giao hưởng lâu đời cùng nữ nhạc trưởng, nhà soạn nhạc, nghệ sĩ piano trẻ Alma Deutscher với những dấu ấn sáng tạo đương đại đã mang đến những trải nghiệm khó quên cho khán giả đến Nhà hát Hồ Gươm trong hai đêm 7 – 8/11. Đây cũng là một trong những chương trình có nhiều đổi mới nhằm thu hút khán giả trong dịp cuối năm 2026.