Tọa đàm quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, khảo cổ học, lịch sử, văn hóa, bảo tàng, kinh tế du lịch và quản trị di sản, cùng trao đổi về những giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị Dinh Độc Lập trong đời sống đương đại.
Phát biểu tại tọa đàm, ông Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Hội trường Thống Nhất nhấn mạnh, bảo tồn di sản không chỉ là duy trì sự tồn tại của một công trình mà quan trọng hơn là gìn giữ những giá trị làm nên ý nghĩa của di sản, đồng thời tạo điều kiện để các giá trị ấy tiếp tục được nhận diện và phát huy trong đời sống hôm nay.
Là Di tích quốc gia đặc biệt gắn liền với Đại thắng mùa Xuân năm 1975, Dinh Độc Lập không chỉ có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước mà còn là di sản kiến trúc có giá trị, không gian lưu giữ ký ức lịch sử và địa điểm giáo dục truyền thống.
Sau hơn nửa thế kỷ đất nước thống nhất, công trình tiếp tục là nơi các thế hệ tìm hiểu lịch sử, nhận diện giá trị của hòa bình, độc lập và thống nhất. Vì vậy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để vừa bảo tồn đầy đủ giá trị lịch sử, kiến trúc, văn hóa, vừa phát huy Dinh Độc Lập thành nguồn lực khơi mở tri thức và thúc đẩy sáng tạo.
Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cho rằng, bảo tồn di tích không chỉ dừng lại ở việc khoanh vùng và giữ gìn hiện trạng mà cần đánh thức các giá trị ký ức, đưa di sản hòa vào đời sống đương đại.
Theo ông Nguyễn Minh Nhựt, cần đa dạng hóa phương thức diễn giải, ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng trải nghiệm cho công chúng, qua đó biến di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành không gian sáng tạo và hiện đại.
Ở góc độ quy hoạch và kiến trúc, TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cảnh quan Văn hóa châu Á đề xuất xác định khu trung tâm lịch sử TP Hồ Chí Minh với ranh giới dự kiến gồm đường Nguyễn Thị Minh Khai, rạch Thị Nghè, đường Tôn Đức Thắng và đường Cách Mạng Tháng Tám. Trong không gian này, Dinh Độc Lập giữ vai trò hạt nhân, kết nối hệ thống công trình di sản, bảo tàng, thư viện và các thiết chế văn hóa.
Ông cũng đề xuất mô hình bảo tồn theo năm cấp độ, từ bảo tồn tuyệt đối với những di tích đặc biệt như Dinh Độc Lập đến bảo tồn kiến trúc, chuyển đổi công năng phù hợp và kiểm soát cảnh quan đô thị. Đồng thời, cần thúc đẩy kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và huy động nguồn lực hợp tác công - tư trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích.
Từ góc nhìn khảo cổ học và ký ức đô thị, TS. Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP Hồ Chí Minh đề cập chiều sâu lịch sử của địa điểm, những dấu tích vật chất và các lớp ký ức gắn với quá trình hình thành, biến đổi của không gian đô thị.
Còn TS. Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch TP Hồ Chí Minh đề xuất mô hình kinh tế di sản có tính tuần hoàn. Một số hướng khai thác được gợi mở gồm số hóa gần 9.000 hiện vật, chế tác quà lưu niệm từ phụ phẩm chăm sóc cây xanh và thiết kế các tuyến trải nghiệm ban đêm hướng đến mục tiêu Net-Zero.
TS. Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, nguyên Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất định vị Dinh Độc Lập như một “Bảo tàng ký ức”, tăng cường thu thập lời kể của nhân chứng lịch sử và số hóa tư liệu để phục vụ nghiên cứu, giáo dục thế hệ trẻ.
Một nội dung đáng chú ý tại tọa đàm là đề xuất chuyển trọng tâm từ gia tăng số lượt khách tham quan sang nâng cao chất lượng tham gia và trải nghiệm văn hóa.
TS. Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa, Văn phòng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng, Dinh Độc Lập cần được nhìn nhận không chỉ là điểm tham quan mà còn là không gian lịch sử, kiến trúc, ký ức và văn hóa đô thị nhiều tầng giá trị.
Theo đó, cần đa dạng hóa các sản phẩm tham quan, tổ chức chương trình chuyên đề có giám tuyển, tăng cường giáo dục di sản, hoạt động tương tác và kết nối Dinh Độc Lập với mạng lưới không gian văn hóa khu vực trung tâm thành phố. Việc đổi mới phải bảo đảm tính xác thực, sự trang nghiêm và các thuộc tính vật chất của di tích.
Đáng chú ý, các chuyên gia gợi mở nghiên cứu tổ chức những tuyến tham quan buổi tối với chủ đề kiến trúc, ký ức và đối thoại. Các hoạt động trải nghiệm cần được thiết kế phù hợp với đặc trưng công trình, có sự thẩm định về bảo tồn, an toàn và sức chứa trước khi triển khai.
Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS. Lê Thị Thu Hiền, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đánh giá, đây là một trong những tọa đàm đầu tiên nhằm cụ thể hóa các định hướng phát triển văn hóa theo Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 23 về tiếp tục đổi mới, phát triển văn hóa Việt Nam.
Theo PGS.TS. Lê Thị Thu Hiền, bảo tồn di sản trong giai đoạn mới không chỉ là giữ gìn những giá trị do các thế hệ trước để lại mà còn phải tiếp tục nhận diện, gia tăng giá trị hiện có, đồng thời xác định những giá trị của hôm nay để trở thành di sản cho tương lai.
Bà gợi mở 5 định hướng trọng tâm gồm: đổi mới tư duy bảo tồn từ bảo vệ tĩnh sang bảo tồn động; đẩy mạnh chuyển đổi số trên nền tảng dữ liệu được xác thực; phát triển kinh tế di sản theo hướng lấy nguồn thu tái đầu tư cho di sản; đặt công chúng và du khách làm trung tâm; đồng thời chú trọng đào tạo nhân lực và đẩy mạnh ngoại giao văn hóa.
Trong đó, chuyển đổi số cần hướng đến mục tiêu số hóa 100% các di tích quốc gia, đặc biệt là di tích quốc gia đặc biệt, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản đồng bộ và kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia. Nguồn dữ liệu này còn có thể phục vụ phát triển các sản phẩm sáng tạo, thiết kế, phim ảnh và các ngành công nghiệp văn hóa.
Đối với Dinh Độc Lập, bà đề xuất tăng cường sưu tầm hiện vật, tư liệu hóa câu chuyện của các nhân chứng lịch sử, nghiên cứu phát triển tour đêm và trải nghiệm công nghệ theo hình thức thí điểm, đánh giá tác động trước khi nhân rộng.
