Pierre Schoendoerffer là một đạo diễn phim tài liệu, nhiếp ảnh gia và nhà báo người Pháp chuyên khai thác đề tài về chiến tranh Việt Nam. Pierre Schoendoerffer sinh năm 1928 tại miền Trung nước Pháp và gia nhập quân đội Pháp năm 1952, bắt đầu sự nghiệp điện ảnh bằng công việc quay phim trên chiến trường Đông Dương.
Trong trận Điện Biên Phủ, ông bị bắt và làm tù binh. 4 tháng sau, Pierre Schoendoerffer được thả, ông về Pháp và xuất ngũ, làm phóng viên nhiếp ảnh. Trong 3 năm tham chiến ở Việt Nam, ông đã có nhiều thước phim về cuộc chiến tranh Pháp tại Việt Nam và thực tế về cuộc chiến đó ám ảnh ông trong những năm tháng còn lại của cuộc đời, để ông trở thành một nhà làm phim chiến tranh hiếm hoi của nước Pháp. Ông đã cho ra đời nhiều tác phẩm văn học và điện ảnh về chiến tranh, trong đó có tiểu thuyết đầu tay “La 317ème section” (“Phân đội 317”) được chính ông dựng thành phim năm 1965, một trong những tư liệu xuất sắc về cuộc chiến tranh Đông Dương.
Trong sự nghiệp điện ảnh của mình, P. Schoendoerffer đã gặt hái nhiều giải thưởng: Năm 1958, ông giành giải thưởng tại LHP Berlin cho bộ phim “La passe du diable” của ông và Jacques Dupont cùng làm. Năm 1965, ông giành giải Kịch bản xuất sắc nhất tại LHP Cannes cho phim “La 317ème section”. Năm 1982, ông được Viện Hàn lâm điện ảnh Pháp trao giải cho phim “Lhonneur dun capitaine”.
Năm 1991, P. Schoendoerffer sang Việt Nam làm phim “Điện Biên Phủ”, do chính ông viết kịch bản và đạo diễn, tái hiện 55 ngày cuối cùng mà ông và đồng đội đã trải qua tại chiến trường Điện Biên Phủ và Đông Dương. Đó là những ngày tháng khủng khiếp, khi quân Pháp bị vây hãm nhiều ngày tại Điện Biên Phủ, với những trận chiến cuối cùng của quân Pháp trong cuộc chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất, những ngày cuối cùng ở Đông Dương thuộc Pháp. Bằng câu chuyện xúc động và những hình ảnh chân thực, P. Schoendoerffer đã giúp khán giả thấy rõ hơn tầm vóc của cuộc chiến tại Điện Biên Phủ và sự chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã làm nên chiến thắng vang dội lịch sử, làm thay đổi cục diện của cuộc kháng chiến chống Pháp kéo dài suốt 9 năm của nhân dân Việt Nam.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng những người lính Pháp từng tham chiến ở chiến trường Đông Dương không bao giờ có thể quên được những ký ức về Điện Biên Phủ. Thông điệp đặc biệt ở bộ phim là, như Schoendoerffer chia sẻ: Bộ phim này như một lời nhắn nhủ dành cho quân đội Pháp, cũng như với cả nước Pháp rằng: “Không bao giờ quên, không bao giờ lặp lại!”.
NSND Thế Anh nhớ về những ngày làm phim “Điện Biên Phủ”: Khi ngỏ ý mời tôi tham gia bộ phim, vị đạo diễn lừng danh P. Schoendoerffer đã nói với tôi: "Tôi muốn làm bộ phim này để nhắc nhở người Pháp đừng sai lầm nữa, đừng bao giờ quên bài học nhục nhã ở chiến trường Điện Biên Phủ. Điện Biên Phủ giáp với Lào và Pháp muốn bảo vệ Lào nên tập trung hết quân lực tinh nhuệ về đây, thậm chí, từng thách thức Đại tướng Võ Nguyên Giáp “có giỏi động vào Điện Biên Phủ”. Họ không ngờ vị tướng tài ba này đã chiến thắng bởi tài chỉ huy quân sự tuyệt vời. Bộ phim kết thúc với hình ảnh quân Pháp bại trận, theo sau tướng De Castrie, trên nền nhạc giao hưởng bi thương. Đó chính là thông điệp mà bộ phim muốn gửi gắm: Đánh Việt Nam là một sai lầm lớn của người Pháp…”.
Phim “Điện Biên Phủ” được đánh giá là một bức tranh toàn cảnh về cuộc chiến tranh tàn khốc, với những suy nghĩ về sự hy sinh, tổn thất vô ích của quân đội Pháp trong cuộc chiến ở Việt Nam. Sinh thời, P. Schoendoerffer từng kể về kỷ niệm làm phim “Điện Biên Phủ”: “Tôi đã nghĩ đến việc làm một bộ phim về Điện Biên Phủ, nhưng khi đó, có vẻ như điện ảnh Pháp không có quyết tâm để làm, cho đến năm 1988, nhà sản xuất Jacques Kirsner nói sẽ làm bộ phim về Điện Biên Phủ và ông biết tôi cần những gì để có thể làm phim này”.
Khi dự án đang được chuẩn bị, Việt Nam cho biết muốn bộ phim được quay tại Việt Nam. Vì những lý do cá nhân, P. Schoendoerffer từng lưỡng lự. Nhưng, là một đạo diễn nghiêm túc với nghề, ông hiểu hơn ai hết, việc quay phim tại chính mảnh đất đã diễn ra cuộc chiến Điện Biện Phủ sẽ làm tăng thêm ý nghĩa của tác phẩm. Vì thế, ông đã bước qua mọi ngại ngần để đến Việt Nam thực hiện những thước phim lịch sử. Nhưng Schoendoerffer đã từ chối sử dụng chiến trường thực tế để làm trường quay, vì với ông, đây là “nơi thiêng liêng” và bằng bất cứ giá nào ông cũng “không phá hủy những cánh đồng lúa xinh đẹp của Việt Nam thêm một lần nữa”.
Tiếc rằng, vị đạo diễn tài danh của những thước phim “Điện Biên Phủ” không thể có mặt trong dịp kỷ niệm 60 năm chiến thắng Điện Biên phủ lẫy lừng (Ông đã qua đời ngày 14-3-2012, ở tuổi 83). Nhưng tên tuổi ông luôn được nhớ đến, mỗi khi người ta nhắc đến Điện Biên và sự thảm bại của người Pháp trong cuộc chiến Đông Dương, bởi những thông điệp nhân văn, mang tầm tư tưởng mà ông, một cựu binh người Pháp, đã dũng cảm đưa ra trong những tác phẩm điện ảnh nổi tiếng của mình.
Đánh giá cao sự nghiệp của P. Schoendoerffer, cựu Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy đã ca ngợi: Các tác phẩm của Schoendoerffer cho thấy được vai trò của nghệ thuật và nghệ sĩ, giúp chúng ta hiểu được hơn lịch sử và số phận từng cá nhân: “Pierre Schoendoerffer là một huyền thoại, ông giúp cho nước Pháp hiểu thêm về lịch sử của chính mình. Ông là một nhà làm phim và nhà viết tiểu thuyết tài năng. Nước Pháp sẽ mãi nhớ ông”. Bởi thế, những người Việt Nam luôn cảm nhận rõ niềm vinh dự được một đạo diễn tài năng luôn dành sự quan tâm đến đất nước của mình với cả tấm lòng và trái tim nhân ái
