Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, TP Cần Thơ nằm ở vị trí trung tâm của vùng kinh tế sở hữu những lợi thế địa kinh tế độc tôn với hệ thống sông ngòi dày đặc, khả năng kết nối đường thủy nội địa xuyên suốt và tiếp giáp trực tiếp với các vùng nguyên liệu nông sản lớn nhất.
Tuy nhiên, năng lực dịch vụ logistics tại chỗ hiện nay là một nghịch lý lớn khi hạ tầng chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Hệ thống đường bộ cao tốc trục dọc và trục ngang kết nối liên tỉnh mới chỉ ở giai đoạn đầu xây dựng và hiện tượng bồi lắng nghiêm trọng tại các luồng hàng hải trọng điểm, đặc biệt là luồng cho tàu container trọng tải lớn di chuyển vào sông Hậu.
Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho rằng một trong những lỗ hổng lớn nhất của hạ tầng logistics Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện nay là sự thiếu hụt trầm trọng của chuỗi cung ứng lạnh đạt tiêu chuẩn quốc tế bố trí sát các vùng thu hoạch. Việc thiếu hệ thống tổng kho lạnh quy mô lớn để cấp đông, bảo quản chuyên sâu khiến tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch của các mặt hàng nông sản tươi sống, thủy sản luôn ở mức rất cao, làm suy giảm trực tiếp giá trị cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường xuất khẩu.
Do năng lực bốc xếp bến cảng nội vùng yếu và thiếu các trung tâm kiểm định, chiếu xạ quốc tế tại chỗ, một lượng lớn hàng hóa xuất khẩu của toàn vùng ĐBSCL buộc phải vận chuyển ngược bằng đường bộ lên các cảng biển lớn ở miền Đông Nam Bộ như TP Hồ Chí Minh và cảng Cái Mép - Thị Vải để đóng container xuất cảng.
Quy trình vận tải đảo chiều này gây ra sự lãng phí chi phí rất lớn, ăn mòn lợi nhuận của người nông dân và doanh nghiệp, đồng thời tạo ra áp lực quá tải cục bộ lên hệ thống giao thông đường bộ trục Bắc - Nam.
Ông Hứa Trường Sơn, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ, cho hay sau sáp nhập, số lượng doanh nghiệp liên quan đến hoạt động logistics trên địa bàn đạt trên 500 doanh nghiệp, tuy nhiên đa số vẫn ở quy mô vừa và nhỏ.Tổng sản lượng hàng hóa thông qua các cảng tại Cần Thơ năm vừa qua đạt khoảng 12-15 triệu tấn/năm, con số này dự kiến sẽ tăng gấp đôi khi các trung tâm logistics mới đi vào vận hành.
Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ chỉ ra “điểm nghẽn” của hoạt động logistics tại thành phố là chi phí logistics tại vùng vẫn chiếm khoảng 18%-22% giá trị hàng hóa (trong khi thế giới khoảng 10%-12%). Điều này chủ yếu do hệ thống vận tải đa phương thức chưa kết nối được với nhau.
Ngoài ra, luồng cho tàu tải trọng lớn vào sông Hậu chưa đạt độ sâu thiết kế ổn định, khiến tàu trên 10.000 tấn phải chờ nước hoặc chuyển tải, làm tăng chi phí vận hành thêm 10%-20%. Tỷ lệ thất thoát nông sản sau thu hoạch tại ĐBSCL vẫn ở mức cao (20%-25%) do thiếu hệ thống kho lạnh trung tâm tích hợp công nghệ bảo quản tiên tiến ngay tại các vùng gom hàng.
Ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Gemadept chia sẻ: “Từ câu chuyện luồng tuyến và container, chúng ta đi đến một cấu phần lớn hơn: đó là hạ tầng trung tâm logistics. Nếu không có một trung tâm logistics đủ tầm, Cần Thơ sẽ khó đóng vai trò đầu mối tập kết, xử lý và phân phối hàng hóa cho toàn vùng”.
ĐBSCL đến nay vẫn chưa có một trung tâm logistics đa chức năng thực sự mang tầm cỡ cấp vùng. Theo quy hoạch quốc gia, trung tâm logistics hạng II tại đây cần đạt quy mô tối thiểu 70 ha vào năm 2030, tích hợp kho bãi, khu thông quan, cảng cạn ICD. Đây là hạ tầng thiết yếu để Cần Thơ thực sự trở thành đầu mối tập kết, xử lý và phân phối hàng hóa cả vùng.
“Cần ưu tiên quy hoạch và kêu gọi đầu tư sớm trung tâm logistics cấp vùng, đặt tại vị trí kết nối trực tiếp cảng biển và cao tốc. Trong đó, cần xem xét mô hình trung tâm logistics tầng cao để tối ưu quỹ đất – một xu hướng đang được áp dụng phổ biến tại các quốc gia phát triển trong khu vực”, ông Long kiến nghị.
Ông Lê Công Lý, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Cần Thơ khẳng định phát triển logistics là nhiệm vụ chiến lược, đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, nguồn lực lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới khoa học và các địa phương trong vùng. Nếu được đầu tư và tổ chức hiệu quả, logistics sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần thúc đẩy công nghiệp chế biến, thương mại - dịch vụ, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển và hoạt động xuất khẩu của TP Cần Thơ cũng như toàn vùng ĐBSCL.
