Khi mạch nguồn truyền thống hòa dòng công nghệ số

Mùa hội đầu tiên trong vị thế mới

Ngày 12/7/2025 đã trở thành một cột mốc đặc biệt khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản Văn hóa thế giới. Chính vì vậy, Lễ hội mùa Thu năm 2026 (diễn ra từ ngày 26/9 đến 4/10) mang một tầm vóc hoàn toàn khác biệt, mùa hội đầu tiên được tổ chức với tư cách một Di sản Văn hóa thế giới.

Trong tổng thể không gian di sản liên tỉnh, Côn Sơn - Kiếp Bạc là nơi hòa quyện sâu sắc giữa chiều sâu lịch sử, tư tưởng và cảnh quan. Nếu Côn Sơn gắn liền với sự phát triển của Thiền phái Phật giáo Trúc Lâm, nơi tôn vinh Đệ tam tổ Huyền Quang cùng các danh nhân Trần Nguyên Đán, Nguyễn Trãi, thì Kiếp Bạc lại là “thủ phủ” in đậm dấu ấn của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn với hào khí Đông A oanh liệt. Sự đan xen giữa lịch sử chống ngoại xâm và dòng chảy tâm linh đã tạo nên một bản sắc độc nhất vô nhị cho vùng đất này.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng, Lễ hội năm nay gắn liền với các hoạt động tưởng niệm 726 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo và 584 năm ngày mất của Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi.

Để bảo đảm mạch nguồn văn hóa cốt lõi, toàn bộ hệ thống nghi lễ truyền thống lễ tế, lễ giỗ Đức Thánh Trần, hội hoa đăng trên sông Lục Đầu, lễ dâng hương, rước văn tưởng niệm Nguyễn Trãi... đều được giữ gìn nghiêm cẩn. Điển hình như đêm Khai ấn đền Kiếp Bạc – một trong những tâm điểm tâm linh được mong đợi nhất – Ban Tổ chức đã chuẩn bị chu đáo 30.000 ấn để phát cho nhân dân và du khách thập phương, đáp ứng trọn vẹn nhu cầu thực hành tín ngưỡng an toàn, trật tự.

Điểm nhấn mang tính chiến lược tại chương trình khai hội ngày 26/9 là việc chính thức công bố Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới của toàn bộ quần thể, được xây dựng dựa trên 3 giá trị cốt lõi: “Trí tuệ - Hòa hợp - Lan tỏa”, với việc sử dụng biểu tượng trung tâm là hình ảnh hoa cúc mang đậm mỹ thuật thời Trần đặt trong lá bồ đề cách điệu.

Sự xuất hiện của bộ nhận diện này không đơn thuần là một biểu trưng quảng bá hình ảnh đẹp mắt. Ý nghĩa sâu xa hơn chính là việc hình thành một ngôn ngữ trực quan thống nhất cho một di sản mang tính liên vùng, kết nối chặt chẽ các thành phần di tích trên địa bàn Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh. Từ hệ thống biển chỉ dẫn, bản đồ, ấn phẩm, không gian đón tiếp cho đến các nền tảng số, tất cả sẽ đồng nhất sử dụng chung một ngôn ngữ. Thay vì những điểm đến riêng rẽ, Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn hay Kiếp Bạc giờ đây đã được đặt chung trong một câu chuyện văn hóa nhất quán, tạo nên sức mạnh cộng hưởng to lớn.

Quả ngọt từ tư duy kinh tế di sản

Song song với việc định vị thương hiệu, Ban Tổ chức đã có những bước đi đột phá để đưa di sản đến gần hơn với công chúng trẻ bằng công nghệ. Thông qua mã QR tích hợp trên nền tảng ứng dụng Smart Hải Phòng, người dân có thể dễ dàng tra cứu toàn bộ chương trình lễ hội, sơ đồ phân luồng giao thông, bãi đỗ xe, các điểm dịch vụ lưu trú, ăn uống. Việc số hóa các bảo vật, văn bia, công trình kiến trúc kết hợp hệ thống thuyết minh tự động đã giúp giảm tải áp lực cho các điểm hướng dẫn trực tiếp, nâng cao tính chủ động cho du khách.

Chiến lược đổi mới của Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đã chứng minh hiệu quả rõ rệt bằng những con số “biết nói” sau gần một năm thí điểm triển khai 3 hành trình du lịch chuyên sâu: “Một hành trình 5 điểm đến Di sản thế giới”, “Theo dấu chân Tam tổ Trúc Lâm” và “Khám phá Di sản Côn Sơn - Kiếp Bạc”.

Các tour tuyến này đã khéo léo kết nối 5 di tích thành phần trên địa bàn thành phố (gồm chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ và chùa Nhẫm Dương) tạo thành chuỗi trải nghiệm đa lớp, thay vì những chuyến tham quan riêng lẻ, bóc tách như trước. Du khách đến đây không chỉ để “nhìn ngắm” mà được trực tiếp tham gia trải nghiệm thiền, leo núi, thưởng trà sen, viết thư pháp, làm gốm, hay nghe chính các nghệ nhân kể câu chuyện văn hóa bản địa thông qua các sản phẩm OCOP, nông sản làng nghề.

Bên cạnh những tín hiệu khởi sắc, theo đánh giá của Ban Quản lý quần thể di tích, hành trình đưa Côn Sơn - Kiếp Bạc phát triển bứt phá vẫn còn đó những nút thắt cần tháo gỡ. Cụ thể là những hạn chế về mặt hạ tầng giao thông, hệ thống bến bãi chưa đáp ứng đủ vào mùa cao điểm; các cơ sở lưu trú, dịch vụ ăn uống lân cận còn chưa đồng đều; năng lực ngoại ngữ của một bộ phận đội ngũ hướng dẫn viên tại điểm vẫn là một rào cản trong việc tiếp cận các đoàn khách quốc tế chuyên sâu.

Chính vì vậy, thông qua mùa Lễ hội mùa Thu 2026, TP Hải Phòng mong muốn định danh rõ nét hơn, đồng thời tìm hướng mở cho bài toán bảo tồn và khai thác nguồn di sản thế giới cho xứng tầm. Để giá trị của một vùng di sản không thể chỉ đo đếm bằng lượng khách đổ về rầm rộ trong vài ngày hội, mà phải nằm ở khả năng thu hút du khách quanh năm, phát triển du lịch bền vững mà không làm tổn thương đến vùng lõi kiến trúc cổ.

Lễ hội mùa Thu 2026 chính là bước khởi đầu đầy hứa hẹn cho một giai đoạn mới. Giữ được sự trang nghiêm, mạch nguồn của phần “Lễ”, làm phong phú, đa dạng phần “Hội”, ứng dụng công nghệ để mở rộng không gian tiếp cận là hướng đi đúng đắn để Côn Sơn - Kiếp Bạc luôn sống động trong dòng chảy đương đại, được các thế hệ nối tiếp gìn giữ và tỏa sáng trên bản đồ du lịch quốc tế.

Đây cũng là bài toán dài hạn sau khi lễ hội kết thúc. Giá trị của một Di sản thế giới không thể chỉ được đo bằng lượng khách trong một mùa hội. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để di sản hiện diện thường xuyên trong đời sống, trở thành điểm đến có sức hút quanh năm, đồng thời bảo đảm việc khai thác không làm tổn thương những giá trị đã tạo nên danh hiệu

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu 2026 có thể xem như một phép thử cho cách Hải Phòng bước vào giai đoạn mới của công tác bảo tồn và phát huy di sản. Những nghi lễ được giữ lại để bảo đảm mạch nguồn văn hóa; công nghệ được sử dụng để việc tiếp cận thuận tiện hơn; các hoạt động du lịch, nghệ thuật và thương mại được mở rộng để cộng đồng có thêm cơ hội tham gia.