Hội thảo do UBND TP Hà Nội, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức vào ngày 12/8 tại Hà Nội.
Củng cố luận cứ khoa học về những giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa
Cổ Loa có vị trí đặc biệt quan trọng trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Không chỉ là kinh đô của Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương vào khoảng thế kỷ III trước Công nguyên và thời kỳ Ngô Quyền thế kỷ X, Cổ Loa còn là trung tâm chính trị, quân sự và văn hóa gắn với nhiều giai đoạn phát triển của lịch sử dân tộc.
Với hệ thống thành lũy quy mô lớn, kỹ thuật xây dựng độc đáo, mạng lưới hào nước liên hoàn cùng không gian cư trú, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng được bảo tồn, kế thừa qua hơn hai thiên niên kỷ, Cổ Loa là một di sản đặc biệt phản ánh quá trình hình thành nhà nước sơ khai và nền văn minh sông Hồng ở Việt Nam. Những giá trị đó không chỉ có ý nghĩa đối với lịch sử dân tộc mà còn là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, đối chiếu và so sánh với các di sản tương đồng trong khu vực và trên thế giới.
Trong phát biểu đề dẫn hội thảo, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cho biết, trong hơn một thế kỷ qua, từ những ghi chép và nghiên cứu đầu tiên của các học giả đầu thế kỷ XX, qua các cuộc khai quật khảo cổ học quy mô lớn và quá trình nghiên cứu liên tục của nhiều thế hệ các nhà sử học, khảo cổ học, địa chất học, địa lý học, kiến trúc và bảo tồn di sản, nhận thức về Cổ Loa đã ngày càng sâu sắc và toàn diện. Những nghiên cứu đó cho thấy Cổ Loa không chỉ là một quân thành, một đô thành hay một trung tâm cư trú cổ, mà là một không gian quyền lực được tổ chức trên quy mô lớn, trong mối quan hệ chặt chẽ giữa thành lũy, thủy hệ, cư trú, sản xuất và môi trường tự nhiên.
Với cách tiếp cận hướng tới hồ sơ đệ trình UNESCO, chúng ta cần chuyển từ câu hỏi “Cổ Loa quan trọng như thế nào đối với Việt Nam? sang câu hỏi "Cổ Loa đóng góp điều gì vào nhận thức chung của thế giới về quá trình hình thành các nhà nước sơ khai, tổ chức không gian quyền lực và sự thích ứng của con người với môi trường tự nhiên?"
Cổ Loa từng được khuyến nghị đề xuất là Di sản thế giới trước Hoàng thành Thăng Long
Giám đốc Nguyễn Thanh Quang cũng cho biết, định hướng xây dựng luận cứ giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa trên hai tiêu chí của Công ước Di sản Thế giới, trong đó có nhấn mạnh giá trị của di sản như một bằng chứng độc đáo hoặc đặc biệt về một truyền thống văn hóa hoặc một nền văn minh đã tồn tại hoặc đang tồn tại.
Cổ Loa là bằng chứng vật chất quan trọng về quá trình hình thành nhà nước sơ kỳ trên nền tảng văn hóa Đông Sơn, phản ánh sự hội tụ của kỹ nghệ luyện kim, nông nghiệp lúa nước, giao thông đường thủy, kỹ thuật quân sự và tổ chức xã hội. Giá trị của Cổ Loa vì thế không chỉ thuộc về lịch sử Việt Nam, mà còn góp phần làm rõ một giai đoạn quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển các nhà nước sơ kỳ ở Đông Nam Á. Cổ Loa còn cho thấy một mô hình tổ chức không gian quyền lực và cảnh quan đặc biệt, được hình thành trên cơ sở kết hợp giữa thành lũy, thủy hệ, không gian cư trú và sản xuất.
Giá trị của Cổ Loa không chỉ nằm ở cấu trúc ba vòng thành mà ở mối liên kết hữu cơ giữa thành - hào - sông Hoàng Giang - mạng lưới sông Hồng, gắn với điều kiện địa hình, địa mạo của vùng chuyển tiếp giữa trung du và đồng bằng Bắc Bộ. Đây là một chỉnh thể thể hiện sự kết hợp giữa kỹ thuật xây dựng, thủy lợi, khai thác địa hình và tổ chức xã hội để hình thành một trung tâm quyền lực và cư trú quy mô lớn.
Cổ Loa vì vậy không chỉ là một công trình phòng thủ, mà là một cảnh quan lịch sử được kiến tạo và vận hành như một chỉnh thể, cung cấp bằng chứng quan trọng về trình độ tổ chức không gian, thích ứng với môi trường và xây dựng trung tâm quyền lực trong giai đoạn hình thành các đô thị cổ ở Đông Nam Á.
Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà nghiên cứu đã trao đổi, công bố và thảo luận các kết quả nghiên cứu về Khu di tích Cổ Loa dưới góc nhìn khảo cổ học, sử học, địa chất, địa mạo, môi trường, quy hoạch, bảo tồn di sản và các lĩnh vực khoa học liên quan.
Nhiều nhà khoa học khẳng định, từ nhiều năm trước, đã có nhiều đoàn nghiên cứu trong và ngoài nước từng khảo sát, nghiên cứu Cổ Loa, đồng thời cho rằng nên xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh Cổ Loa là Di sản văn hoá thế giới. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, sau đó, Trung tâm Hoàng thành Thăng Long được xây dựng hồ sơ trước, dù rằng, Cổ Loa có thể có những giá trị nổi bật còn hơn cả Trung tâm Hoàng thành Thăng Long.
Trong phiên thảo luận “Cổ Loa - Trung tâm hội tụ và lan tỏa của văn minh sông Hồng”, các đại biểu tập trung trao đổi về Nhà nước Âu Lạc và kinh đô Cổ Loa, các điều kiện tự nhiên, địa mạo và thủy văn trong sự hình thành kinh đô Cổ Loa; nguồn gốc của Thục Phán - An Dương Vương và thành Cổ Loa; những thành tựu nghiên cứu khảo cổ học; đồng thời thảo luận về tính liên tục, tính xác thực, tính toàn vẹn của hệ thống di tích khảo cổ, hệ thống di vật tiêu biểu và các giá trị lịch sử, văn hóa của Khu di tích Cổ Loa.
Phiên thảo luận chủ đề “Khu di tích Cổ Loa - Nhận diện những giá trị nổi bật toàn cầu” tập trung trao đổi và hoàn thiện hệ thống luận cứ khoa học về Giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa; tiếp cận di sản từ góc nhìn Di sản thế giới; làm rõ các giá trị về quy hoạch, tổ chức cảnh quan, kỹ thuật xây dựng thành lũy, hệ thống lễ hội truyền thống; đồng thời thảo luận các vấn đề về xây dựng Báo cáo tóm tắt trình UNESCO, bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững.
Ban tổ chức cho biết sẽ tiếp thu các nghiên cứu, trao đổi tại hội thảo để hoàn thiện các luận cứ khoa học về Giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa; bổ sung cơ sở khoa học phục vụ việc hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trình UNESCO xem xét đưa Khu di tích Cổ Loa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới; đồng thời đề xuất các định hướng nghiên cứu, bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản phù hợp với yêu cầu của Công ước Di sản thế giới.
