Bin Laden trong hồ sơ của FBI
Trong hồ sơ của FBI, tên của thủ lĩnh al-Qaeda được viết là Usama Bin Laden. Đó là một người cao gầy. Hắn cao từ 1,93m đến 1,95m, nặng chừng 75kg. Bin Laden có nước da màu ô-liu và thuận tay trái. Hắn thường cầm gậy khi đi lại. Thời gian sau này, hắn thường quấn khăn trắng chứ không đội khăn trùm đầu theo truyền thống của Arab Saudi.
Trong bộ phim tài liệu "In the Footsteps of Bin Laden" do Đài truyền hình CNN thực hiện và phát sóng, Bin Laden được miêu tả là một người nói tiếng Anh khá trôi chảy. Bạn bè và người quen cho biết Bin Laden ăn nói nhẹ nhàng, tính tình ôn hòa.
Nếu xét đơn thuần về tính cách, theo CNN, có thể nói hắn rất lịch sự, hấp dẫn và dễ mến. Một người bạn của trùm khủng bố dẫn phóng viên CNN tới một khu đất trống ở thủ đô Riyadh, nơi bin Laden từng đá bóng thời nhỏ. "Cậu ấy đá rất hăng. Trong các trận đấu, chúng tôi chơi khá ăn ý", người này kể và cho biết mình thường cùng Bin Laden xem truyền hình Mỹ và hồi đó ông trùm tương lai rất khoái phương Tây.
Lần theo mối quan hệ của Bin Laden trước đây, CNN thu thập rất nhiều thông tin chưa hề được biết đến rộng rãi về trùm khủng bố. Một thầy giáo cũ của Bin Laden nói rằng hắn chỉ là một học sinh trung bình, chẳng có điểm gì nổi bật. Những lúc rảnh rỗi, hắn thường cưỡi ngựa một mình trên sa mạc với rất ít thức ăn và nước mang theo. Nhiều khi Bin Laden ngủ qua đêm trên sa mạc để thử sức chịu đựng của mình. Những chuyến đi đó có lẽ đã giúp ích rất nhiều cho trùm khủng bố sau này, khi hắn trở thành kẻ bị truy nã gay gắt nhất.
Một lần nữa về đám tang Bin Laden
Thông tin về cái chết của Bin Laden xuất phát từ một tư lệnh lực lượng Hồi giáo cực đoan Taliban. Ngày 25/12/2001, người này (giấu tên) khẳng định với Báo The Observer của Pakistan rằng chính mình đã đi dự đám tang của Bin Laden 10 ngày trước đó và đã tận mắt thấy mặt người chết trước khi đem chôn tại vùng núi Tora Bora ở Afghanistan.
"Ông ta bị biến chứng nặng ở phổi rồi chết một cách tự nhiên và yên bình", nhân vật cấp cao Taliban nói. Ông ta còn cho biết 30 tay súng al-Qaeda đã dự đám tang ông trùm, một vài người thân và bạn bè thuộc lực lượng Taliban cũng có mặt. Các tay súng đã bắn một loạt đạn để tiễn đưa người chết. Cũng theo nguồn tin trên, Bin Laden được chôn theo truyền thống Wahhabi, tức là người ta không để lại dấu vết gì ở nơi chôn. Điều này khiến cho việc tìm kiếm mộ huyệt của trùm khủng bố trở nên cực kỳ khó khăn. Theo viên tư lệnh Taliban này thì có thể người Mỹ sẽ không bao giờ tìm thấy dấu vết của Bin Laden nữa.
Trước đó, chính Tổng thống Pervez Musharraf của Pakistan cũng đề cập đến khả năng Bin Laden đã chết trong các đợt oanh kích của Mỹ tại Tora Bora vào tháng 12/2001. Trong cuộc trả lời phỏng vấn được phát trên Đài truyền hình quốc gia Trung Quốc vào ngày 22/12/2001, ông Musharraf nói: "Có thể Bin Laden đã chết vì tất cả các chiến dịch đã được triển khai và tất cả các hang động đều bị tấn công. Khả năng hắn ta chết ở đó là rất cao". Một số ý kiến khác cũng cho rằng Bin Laden đã chết, nhưng thông tin khẳng định hắn còn sống cũng rất nhiều.
Những cái chết liên quan
Chưa giết được Bin Laden, nhưng chiến dịch tìm diệt mà Mỹ triển khai đã loại khỏi vòng chiến nhiều nhân vật chủ chốt của al-Qaeda. Trong số đó có Mohammed Atef và Abu al-Zarqawi. Atef chính là "tổng đạo diễn" các vụ đánh bom đẫm máu nhằm vào Đại sứ quán Mỹ tại Tanzania và Kenya hồi năm 1998. Trong các hình ảnh được al-Qaeda phát tán thời gian sau đó, người ta thường thấy bộ ba khét tiếng: ông trùm Bin Laden ngồi giữa, phó tướng Ayman al-Zawahiri ngồi bên trái, bên phải là "Bộ trưởng Quốc phòng" Atef, nhân vật số 3 của al-Qaeda.
Sau sự kiện 11/9, Atef "được thăng hạng" trong danh sách truy nã của FBI. Đến ngày 16/11/2001, hắn thiệt mạng khi quân Mỹ tấn công vào thủ đô Kabul của Afghanistan. Sau đó 3 ngày, lực lượng Taliban xác nhận: "Abu Hafs al-Masri (tên khác của Atef) đã chết sau khi bị thương do trúng bom Mỹ ở gần Kabul".
Trong một cuộn băng video được Đài truyền hình al-Jazeera (Qatar) lần đầu công bố hôm 7/9 vừa qua, người ta thấy Atef luôn kè kè bên cạnh Bin Laden trong buổi huấn luyện chuẩn bị cho vụ tấn công 11/9/2001.
Cái chết của al-Zarqawi vào ngày 7/6/2006 cũng là một thành tựu của cuộc chiến chống khủng bố. Al-Zarqawi là thủ lĩnh mạng lưới al-Qaeda tại Iraq, từng thực hiện hàng loạt vụ bắt cóc và cắt cổ con tin phương Tây. Dù không quan hệ mật thiết với Bin Laden nhưng al-Zarqawi được coi là nhân vật nguy hiểm hàng đầu của tổ chức do Bin Laden cầm đầu. Sau nhiều lần đánh hụt, đến ngày 7/6, khi al-Zarqawi đang dự một buổi họp bí mật tại căn hầm trú ẩn gần Baquba (Iraq) thì hai máy bay F-16C của Mỹ xuất hiện. Hai quả bom GBU-12 và GBU-38 rơi trúng mục tiêu, kết liễu mạng sống của nhân vật khét tiếng này.
Lần theo dấu vết ông trùm
Trong thời gian bị truy nã, Bin Laden thoắt ẩn thoắt hiện như một bóng ma. Hắn luôn rời nơi trú ẩn "chỉ vài phút" trước khi quân Mỹ ập tới. Định vị Bin Laden là một thách đố lớn, nhưng từ những thông tin thu thập được, người ta cũng có thể thấy được phần nào hành tung của ông trùm trong thời gian qua.
Tháng 1/2001, Bin Laden đã đến Kandahar (Afghanistan) để dự đám cưới khi người con trai tên Mohammed Bin Laden của hắn kết hôn với con gái của Atef, nhân vật số 3 của al-Qaeda đã được nhắc đến trên đây. Từ đó đến nay, hắn chỉ liên lạc với mẹ của mình ở Arab Saudi một lần.
Sau vụ 11/9/2001, tình báo Mỹ đã đưa Alec Station, đơn vị đặc nhiệm được thành lập vào năm 1996 với nhiệm vụ duy nhất là truy bắt bin Laden, tới Afghanistan. Toán lính đặc nhiệm này nhận được lệnh từ thượng cấp rằng: "Hãy đưa đầu Bin Laden về đây". Alec Station đã không hoàn thành được nhiệm vụ trên và bị giải tán.
Tuy nhiên, nhóm cũng đã thành công trong việc phối hợp với quân đội Mỹ bắt giữ nhiều tay súng Taliban và al-Qaeda tại Afghanistan. Những kẻ bị bắt sau đó khai rằng Bin Laden bị thương ở tay trái, khi Mỹ tấn công Tora Bora hồi tháng 12/2001. Trong những đoạn video được al-Qaeda tung lên mạng sau đó, người ta không hề thấy Bin Laden cử động cánh tay trái trong khi bàn tay thì được giấu kín. Như vậy, có cơ sở để khẳng định hắn đã bị thương ở tay, thậm chí cụt tay.
Hồi tháng 1/2002, giới chức tình báo Mỹ nhận định Bin Laden đang ở Tora Bora nhưng sau đó 1 tháng, họ lại nói không xác định được tình trạng của thủ lĩnh al-Qaeda. Đến tháng 4/2003, giới chức Nhà Trắng cho rằng Bin Laden có thể đã chạy sang Pakistan hoặc ở đâu đó giữa biên giới nước này với Afghanistan.
Cuối năm 2003, giới phân tích tình báo Mỹ nhận định Bin Laden đang trốn trên cao nguyên Chitral ở Pakistan vì trong một đoạn video quay cảnh ông trùm kêu gọi chống Mỹ được thực hiện cùng năm, người ta thấy hình ảnh các loại cây đặc trưng của vùng. Đến tháng 5/2006, dân địa phương thấy một số người Mỹ tới đây thuê chỗ ở. Nghi ngờ đấy là nhân viên FBI và CIA đến để truy tìm Bin Laden, chính quyền tại Chitral đã khuyến cáo họ đi chỗ khác để giữ bình yên cho khu vực nghỉ mát này.
Hồi tháng 7/2006, Báo al-Hayat của Pakistan cho biết chính phủ nước này nghi ngờ Bin Laden trú ẩn tại vùng đèo Chilinji và vành đai Wakhan, nằm gần biên giới với Trung Quốc. Chính phủ đã khuyến cáo khách du lịch nên rời khỏi nơi đây, một động thái gợi cho người ta tin rằng "sắp có đánh nhau". Tuy nhiên, sau đó thì không có chiến dịch quân sự nào được triển khai. Các nhà phân tích cho rằng có thể Bin Laden và phó tướng al-Zawahiri chọn khu vực đèo Chilinji và vành đai Wakhan để ẩn náu vì Mỹ khó có khả năng không kích nơi đây do sợ bắn nhầm qua Trung Quốc.
Về cái chết của Atef - chuyên gia quân sự của Bin Laden
Theo thông báo của các quan chức Washington, Mohammed Atef đã thiệt mạng trong đợt không kích đêm thứ năm của Mỹ. Cái chết của Atef - nhà chiến lược, nhân vật quyền lực thứ ba trong mạng lưới Al-Qaeda, phó của Osama bin Laden - chắc chắn sẽ ảnh hưởng lớn đến khả năng tổ chức các cuộc tấn công khủng bố của Al-Qaeda.
"Người đàn ông này vốn là chuyên gia quân sự của Bin Laden từ đầu thập niên 90. Một khi Bin Laden chết, Atef sẽ lên kế nhiệm", một quan chức Mỹ (giấu tên) cho biết. Ông khẳng định rằng tình báo Mỹ có những bằng chứng đáng tin cậy cho thấy Atef đã thiệt mạng. Tin này cũng được Bộ trưởng Quốc phòng Donald Rumsfeld xác nhận.
Mohammed Atef sinh năm 1958, là nhân vật rất nổi trong Al-Qaeda. Ông ta nguyên là một sĩ quan cảnh sát người Ai Cập, từng bị buộc tội tham gia vào vụ đánh bom Đại sứ quán Mỹ ở Tanzania, Kenya (năm 1998), và đến nay lại bị tình nghi tham gia đắc lực vào vụ khủng bố hôm 11/9.
Sĩ quan Mohammed Atef bắt đầu quan hệ với Bin Laden từ những năm 80, khi đó ông ta giúp nhà triệu phú Arab tuyển mộ chiến binh Hồi giáo cho cuộc chiến chống Liên Xô, ngoài ra còn góp phần xây dựng Al-Qaeda. Trong tổ chức này, Atef chịu trách nhiệm về mặt an ninh, cụ thể là lo hoạch định chiến lược hoạt động và đào tạo các thành viên Al-Qaeda. Ông ta rất có đầu óc tổ chức, vạch kế hoạch.
Theo Chính phủ Anh, vào những năm 1992 - 1993, Atef đã vài lần sang Somalia để "thiết kế" các cuộc tấn công nhằm vào quân Mỹ và binh lính Liên hợp quốc đóng ở đó, mỗi lần làm xong nhiệm vụ lại báo cáo đầy đủ mọi việc cho Bin Laden. Quan hệ giữa ông ta và trùm khủng bố ngày càng được thắt chặt. Atef vừa trở thành thông gia của Bin Laden hồi đầu năm. Đám cưới của con gái ông ta với con trai Bin Laden được quay phim và phát trên một kênh truyền hình của Arab. Atef có tên trong danh sách truy nã của FBI. Washington cũng đã trao giải thưởng 5 triệu USD cho ai cung cấp thông tin, giúp họ bắt được Atef và kết tội nhân vật này.
Tung tích Bin Laden vẫn rất mơ hồ
Sau sự kiện 11/9/2001, chính quyền ông Bush đã yêu cầu chính quyền Taliban (lúc đó đang nắm quyền kiểm soát Afghanistan) giao Bin Laden cho Mỹ để xử tội khủng bố. Chính quyền Taliban bác bỏ yêu cầu của Mỹ vì không có bằng chứng cho thấy Bin Laden dính líu đến vụ tấn công Mỹ ngày 11/9/2001. Dù cho có dính líu đi nữa thì Taliban đề nghị xử Bin Laden tại một tòa án Hồi giáo hoặc trục xuất y đến một nước thứ ba. Tất nhiên, cả hai đề nghị này của Taliban đều bị Tổng thống Bush bác bỏ. Đây chính là một trong những nguyên nhân khiến Mỹ tấn công Afghanistan, chiếm chính quyền Kabul, đẩy Taliban vào thế đánh du kích dây dưa từ cuối năm 2001 đến nay.
Theo nhật báo The Washington Post, ngay sau khi chính quyền Taliban bị lật đổ, Chính phủ Mỹ tin rằng Bin Laden có mặt trong trận đánh ở Tora Bora - hệ thống hang động ở Núi Trắng, miền Đông Afghanistan - hồi cuối năm 2001. Thế nhưng, tướng Tommy R. Franks, tư lệnh chiến trường Mỹ ở Afghanistan lúc bấy giờ, đã đánh giá sai phe phái Afghanistan được gọi là "đồng minh của Mỹ" và phạm một sai lầm lớn nhất trong cuộc chiến chống Al-Qaeda: Đánh mất cơ hội bắt sống hoặc tiêu diệt Bin Laden.
Những cuộc nghe lén điện thoại và lời khai của tù binh Al-Qaeda sau trận đánh cho biết Bin Laden đã có mặt lúc trận đánh Tora Bora bắt đầu (ngày 30/11/2001). Y trốn trong các hang động và đã được một số quan chức địa phương giúp đỡ vượt biên giới Afghanistan-Pakistan cùng với bộ sậu trong 10 ngày đầu tháng 12. Mãi đến mấy ngày sau, người lính Mỹ đầu tiên của tướng Franks mới tới chiến trường.
Năm năm sau, trong ba ngày 14, 15 và 16/8/2007, quân đội Mỹ và Afghanistan lại càn quét Tora Bora sau khi nhận được tin mật các thủ lĩnh Al-Qaeda mở hội nghị trước lễ chay Ramadan của Hồi giáo. Họ giết được vài chục tên lính Al-Qaeda nhưng không tìm thấy xác Bin Laden hay phó tướng người Ai Cập Ayman al-Zawahri.
Theo tài liệu tình báo Mỹ và Pakistan, trong những năm 2004, 2005 và 2006, các cơ quan tình báo Mỹ không nhận được những thông tin có giá trị về nơi ẩn nấp của Bin Laden. Mạng lưới cộng tác viên của CIA, NSA... không cung cấp được thông tin nào có giá trị, hệ thống tình báo điện tử, kể cả vệ tinh do thám cũng chẳng phát hiện được gì.
Trong khi đó, thỉnh thoảng có một số tin đồn thấy Bin Laden ở thung lũng Kumrat, huyện Kohistan, Pakistan (ABC News ngày 24/5/2006). Đặc biệt ngày 11/12/2005, Mỹ có được một lá thư của Atiyah Abd al-Rahman, một thành viên cao cấp của Al- Qaeda người Libya, gửi cho Abu Musab al-Zarqawi là thủ lĩnh Al-Qaeda tại Iraq. Lá thư cho biết Bin Laden và ban lãnh đạo Al-Qaeda lúc đó đang ở vùng Waristan của Pakistan.
Đáng chú ý nhất là trong thư, al-Rahman nói bản thân Bin Laden và tổ chức Al-Qaeda đang bị "suy yếu" vì có nhiều vấn đề nội bộ. Trước đó, tháng 4-2005, tờ báo Australia The Sydney Morning Herald dẫn lời tiến sĩ Clive Williams, Giám đốc bộ phận nghiên cứu chủ nghĩa khủng bố thuộc Trường Đại học Quốc gia Australia, cho biết theo những tài liệu của một đồng nghiệp Ấn Độ, Bin Laden đã chết hồi tháng 4-2004 vì bị suy thận cấp. Tuy nhiên, tiến sĩ Williams đánh giá: "Rất khó xác nhận hay phủ nhận các tài liệu này vì không thể phán đoán thật giả".
Giật gân nhất là ngày 23/9/2006, nhật báo Pháp L'Est Républicain dẫn một nguồn tin tình báo Pháp (DGSE) cho biết Bin Laden đã chết ở Pakistan ngày 23/8/2006 vì bệnh thương hàn. Theo tờ báo Pháp này, cơ quan tình báo Arab Saudi đã biết được tin này ngày 4/9/2006 và sau đó báo cáo lại với Chính phủ Arab Saudi và chính phủ này đã thông báo cho Chính phủ Pháp biết.
Sau khi tờ báo Pháp đăng tin, Bộ trưởng Quốc phòng Pháp, bà Michèle Alliot-Marie, bày tỏ sự hối tiếc về sự nhanh nhảu của tờ L'Est Républicain bởi vì ngay sau đó Tổng thống Jacques Chirac tuyên bố rằng nguồn tin vừa kể chưa được xác định.
Tại Washington, chính quyền ông Bush cũng không thể xác nhận tin nói trên. Ngoại trưởng Condoleezza Rice tuyên bố: "Không biết, không bình luận". Nhưng sau đó, đài truyền hình CNN cho biết họ nhận được sự xác nhận của giới tình báo Arab Saudi, theo đó Bin Laden đã chết nhưng không thể xác định chết vì bệnh thương hàn như tờ báo Pháp đã đăng.
Tại Pakistan, ngày 2/11/2007, bà Benazir Bhutto, Chủ tịch Đảng Nhân dân Pakistan, lại tuyên bố Bin Laden đã bị Omar Sheikh giết chết trong một cuộc phỏng vấn của David Frost, một nhà báo Anh nổi tiếng làm việc cho đài truyền hình Arab Al-Jazeera. (Omar Sheikh là người Anh gốc Pakistan có quan hệ với nhiều tổ chức khủng bố như Al-Qaeda và Taliban, bị kết án tử hình năm 2002 về tội giết chết nhà báo Mỹ Daniel Pearl).
Tuy nhiên, sau đó, Omar Chatriwala - một đồng nghiệp của David Frost tại đài Al-Jazeera tiếng Anh - cho biết có thể bà Bhutto đã nói nhầm.
Daniel Pearl chứ không phải Bin Laden mới là người bị Omar Sheikh hạ sát. Sau đó, bà Bhutto không khẳng định cũng không phủ nhận lời bà nói với David Frost mà chỉ nói bà sẽ hợp tác với quân đội Mỹ trong việc tiêu diệt Bin Laden.
Tóm lại, với một rừng thông tin thật giả như trên, cho tới bây giờ, không ai biết đích xác Bin Laden đang ở nơi đâu và sống hay chết. Chỉ biết một điều là lâu lâu trên các website Hồi giáo thánh chiến vẫn xuất hiện những cuộn băng ghi âm của Bin Laden hô hào tấn công Mỹ và các nước đồng minh. Mới đây nhất, nhân vụ xung đột Israel-Hamas, y hô hào tấn công Israel và các nước Arab thân thiện với Israel. Và cứ mỗi lần như vậy, các chuyên gia CIA đều xác nhận giọng nói trong cuộn băng giống hệt của Bin Laden. Tuy vậy, họ vẫn bán tín bán nghi.
Bin Laden giữa những tin đồn
Khi một tài liệu tình báo của Pháp bị rò rỉ đã dẫn một nguồn tin "đáng tin cậy" rằng, cơ quan bí mật của Arab Saudi út tin tưởng trùm khủng bố 52 tuổi đã chết vì bệnh thương hàn hồi tháng trước tại Pakistan. Mọi phản ứng chính thức từ Riyadh đến Paris hay Washington đều khẳng định, không hề có bằng chứng xác thực thông báo này. Tin tức đã bay tới mọi nơi hang cùng ngõ hẻm trên khắp thế giới và dấy lên cuộc tranh cãi về việc tại sao, những mẻ lưới lớn nhất thế giới đã giăng ra mà vẫn không tóm được lãnh đạo mạng lưới al-Qaeda.
"Có sự sai lầm nghiêm trọng năm năm sau vụ khủng bố 11/9 rằng, những lãnh đạo đích thực của vụ tấn công vẫn còn tự do, vẫn còn sống", Rohan Gunaratna, người đứng đầu đơn vị nghiên cứu khủng bố tại Học viện Quốc phòng và nghiên cứu chiến lược Singapore nói. Gunaratna dẫn lời tuyên bố của nhân vật thứ hai trong al-Qaeda, Ayman al-Zawahri. Tên này đã xuất hiện trong cuốn băng phát sóng vào dịp tròn năm năm xảy ra sự kiện 11/9. Theo Gunaratna, đó là bằng chứng chứng tỏ thông tin từ tài liệu của tình báo Pháp là sai lầm.
"Ayman al-Zawahri đặc biệt nhấn mạnh việc Osama Bin Laden còn sống", Gunaratna nói. "Không có lý do nào để al-Zawahri nói dối, nếu hắn còn muốn giữ sự tín nhiệm trong phong trào". Một quan chức chống khủng bố của Pakistan cũng phủ nhận thông tin trong tài liệu của tình báo Pháp khi khẳng định, không ai biết rõ tình trạng sức khỏe và nơi ẩn náu của Bin Laden.
Từ vài năm gần đây, nhiều cơ quan tình báo đã có thông tin, trùm khủng bố bị suy thận nghiêm trọng, thậm chí còn phải chạy máy lọc thận. Nhưng Amer Aziz, một bác sĩ từng điều trị cho Bin Laden tại Afghanistan đã bác bỏ mọi thông báo này. Aziz cho hay đã khám tổng thể cho Bin Laden năm 1999 và gặp lại trùm khủng bố vào tháng 11/2001 nhưng đều không hề thấy bất cứ một dấu hiệu bệnh tật nào ở lãnh đạo mạng lưới al Qaeda. "Nếu bị suy thận và phải lọc thận sẽ có cái nhìn rất đặc biệt. Tôi không thấy điều khác thường nào cả", Aziz nói với một phóng viên tại văn phòng ở Lahore, Pakistan sau khi được phóng thích khỏi nhà tù của Mỹ.
Tin tức từ một đài phát thanh Iran đã là tâm điểm khi nói rằng, Bin Laden đang ở trong tay tình báo Pakistan. Đài này dẫn lời một nhà báo Pakistan tại thành phố phía tây Peshawar. Năm 2005, một trang web đạo Hồi đưa tin trùm khủng bố đã chết, thông tin này lại sai lầm song báo chí vẫn tốn nhiều giấy mực đưa tin, bàn thảo
