Tờ trình chỉ rõ, Luật CAND hiện hành (có hiệu lực thi hành từ năm 2006) đã tạo cơ sở pháp lý để lực lượng CAND tổ chức, thực hiện chức năng, nhiệm vụ tham mưu với Đảng, Nhà nước thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ an ninh, trật tự. Trong 8 năm qua, luật đã góp phần quan trọng xây dựng bộ máy, bố trí lực lượng, thực hiện chế độ, chính sách đối với cán bộ, chiến sĩ, nâng cao vị thế, mở rộng quan hệ quốc tế, góp phần giữ vững an ninh, trật tự... Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, một số quy định của Luật CAND bộc lộ vướng mắc, bất cập hoặc chưa đầy đủ.
Trước yêu cầu, nhiệm vụ mới, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết, chủ trương mới về bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ an ninh, trật tự đòi hỏi phải quán triệt, thể chế hóa bằng các luật, trong đó có Luật CAND. Việc chỉ đạo xây dựng luật thể chế hóa quan điểm của Đảng, tuân thủ Hiến pháp, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với các văn bản pháp luật khác, quan điểm cải cách tư pháp... Quá trình soạn thảo, theo sự phân công của Chính phủ, Ban soạn thảo đã chủ trì, phối hợp các bộ, ngành liên quan tổ chức nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn thi hành Luật CAND năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành, tham khảo có chọn lọc pháp luật một số nước về tổ chức, hoạt động của các cơ quan bảo vệ an ninh, trật tự phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam. Quá trình soạn thảo, Ban soạn thảo đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo khoa học, khảo sát thực tiễn và lấy ý kiến các bộ, ngành.
Dự thảo luật gồm 7 chương, 42 điều, so với luật hiện hành thì không thay đổi về số chương, giảm 1 điều, sửa đổi 13 điều... Trong đó, về nhiệm vụ và quyền hạn của CAND có sửa đổi, bổ sung một số nội dung cho phù hợp với các luật có quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của CAND trong thời gian gần đây. Quy định như vậy vừa đáp ứng yêu cầu khái quát, đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn của lực lượng CAND nói chung, vừa đáp ứng yêu cầu quy định cụ thể trách nhiệm của từng lực lượng trong CAND nói riêng. Tại chương IV về sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ CAND quy định hệ thống cấp bậc hàm và đối tượng, điều kiện, thời hạn xét phong, thăng hàm cấp bậc hàm sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ CAND. Quy định chức vụ của sĩ quan CAND, cấp bậc hàm cao nhất đối với chức vụ của sĩ quan CAND; về hạn tuổi phục vụ; về nghĩa vụ, trách nhiệm của sĩ quan CAND; những việc sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ CAND không được làm...
