Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sỹ (TS) Phạm Đăng Phước, Hiệu trưởng Trường Đại học Phạm Văn Đồng (Quảng Ngãi), đơn vị đồng tổ chức nhấn mạnh: “Cuộc hội thảo lần này diễn ra trong bối cảnh tình hình biển Đông hết sức căng thẳng, phức tạp sau khi Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa Việt Nam, xâm phạm nghiêm trọng quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam”.
TS. Phạm Đăng Phước nêu lên hành vi ngang ngược của Trung Quốc khi đưa vào hơn 100 tàu các loại, trong đó có tàu quân sự, tàu hộ vệ tên lửa, tàu tuần tiễu tấn công nhanh, tàu đổ bộ và cả máy bay chiến đấu để bảo vệ giàn khoan Hải Dương 981 được hạ đặt trái phép; cố tình đâm va, phun vòi rồng vào các tàu của Việt Nam đang thực thi nhiệm vụ trên biển; chủ động đâm chìm tàu cá của ngư dân Việt Nam đang hoạt động đánh bắt cá trong ngư trường truyền thống Hoàng Sa. Lời tố cáo đó được minh họa cụ thể bằng những thước phim sống động được ghi lại từ thực địa, cho các đại biểu cũng như toàn thế giới thấy hành vi dã tâm, hung hăng, tàn bạo của Trung Quốc. Những hành động trên của Trung Quốc là một bước leo thang mới, vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế, nhất là Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, làm thay đổi nguyên trạng ở biển Đông có lợi cho Trung Quốc. Hoạt động này nằm trong âm mưu nhằm hiện thực hóa yêu sách phi lý “đường lưỡi bò” của Trung Quốc để độc chiếm biển Đông, không những xâm phạm chủ quyền của Việt Nam mà trên thực tế còn có những hành vi xâm phạm chủ quyền của Philippines, Malaysia… và các nước khác trong khu vực Đông Nam Á; gây đe dọa an ninh, tự do an toàn hàng hải ở biển Đông…
Đông đảo các chuyên gia, các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế tham dự hội thảo.
Giáo sư Carl Thayer, chuyên gia nghiên cứu về Việt Nam và Đông Nam Á, thuộc Học viện Quốc phòng Úc - người đã dày công nghiên cứu về vấn đề biển Đông, nhìn nhận: “Tính từ lịch sử xa xưa tới thế kỷ XVII-XVIII, sẽ thấy rất rõ ràng rằng, Việt Nam có cơ sở đáng kể về yêu sách của mình đối với quần đảo Hoàng Sa. Trong thế kỷ 17, các chúa Nguyễn đã tổ chức đội Hoàng Sa hoạt động ở vùng đảo này mỗi năm khoảng 5 tháng để đánh cá, vẽ bản đồ, khảo sát và lấy hàng hóa từ các tàu buôn bị chìm trôi dạt vào. Vua Gia Long đã chính thức chiếm hữu quần đảo Hoàng Sa năm 1816”.
Dẫn dắt các bằng chứng, những sự kiện lịch sử có liên quan, GS. Carl Thayer chứng minh: Việt Nam đã xác lập chủ quyền và thực tế đã quản lý, khai thác Hoàng Sa liên tục trong một thời gian dài trước khi Trung Quốc dùng vũ lực cưỡng chiếm năm 1974. Tiến sỹ Trần Đức Anh Sơn, Viện Nghiên cứu Phát triển KT-XH Đà Nẵng, người đã nhiều lần đi nghiên cứu, tìm hiểu ở nhiều quốc gia về thư tịch và bản đồ cổ do các học giả, nhà phát triển địa lý, các nhà hàng hải, thương nhân… ở các nước phương Tây xuất bản trong các thế kỷ XVI-XIX đã phản ánh một thực tế khách quan là người Việt Nam đã phát hiện, khai phá, xác lập và thực thi chủ quyền tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ rất lâu và được người phương Tây ghi nhận trong các thư tịch và bản đồ của họ… Tướng Daniel Schaeffer (chuyên gia Bộ Quốc phòng Pháp, chuyên nghiên cứu về tranh chấp biển Đông) nhìn nhận: Trung Quốc đã có hàng loạt nỗ lực nhằm cụ thể hóa đường 9 đoạn. Tuy nhiên, Trung Quốc không có quyền “quốc hữu hóa” vùng biển quốc tế nhằm phục vụ lợi ích chiến lược của riêng mình. Nếu một ngày nào đó, Trung Quốc thành công trong việc thiết lập sự kiểm soát “đường lưỡi bò” thì chủ quyền đối với vùng đặc quyền kinh tế của các nước trong khu vực và tự do hàng hải sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng….
Các đại biểu dự hội nghị đều bày tỏ sự lo ngại đối với hành động ngang nhiên của Trung Quốc đang tiến hành trên biển Đông và nhất quán quan điểm: Là Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, Trung Quốc phải có trách nhiệm tôn trọng quốc gia khác trong cộng đồng quốc tế; hành xử đúng vị thế một nước lớn, phải thiện chí giải quyết tranh chấp một cách hòa bình, tuân thủ luật pháp quốc tế. Bên cạnh việc ủng hộ mạnh mẽ chủ quyền của Việt Nam và cách giải quyết của Việt Nam đối với vấn đề trên biển Đông trong thời gian qua, các chuyên gia cũng đưa ra khuyến nghị đòi Trung Quốc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam; tôn trọng Công ước Quốc tế về Luật Biển 1982 mà nước này là một bên ký kết… GS. Carl Thayer nhìn nhận: Tranh chấp hiện nay về chủ quyền trong các vùng biển xung quanh quần đảo Hoàng Sa chỉ có thể được giải quyết dựa trên luật pháp quốc tế bao gồm UNCLOS (Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển). Việt
Nhìn chung, các đại biểu đều ủng hộ Việt Nam sử dụng các biện pháp hòa bình dựa trên luật pháp quốc tế để bác bỏ yêu sách phi lý của Trung Quốc đối với biển Đông và các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.
Sự có mặt đông đảo các học giả trong nước và quốc tế tại hội thảo cho thấy chủ đề này đang tiếp tục nhận được sự quan tâm của đông đảo học giả, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đối với vấn đề tranh chấp trên biển Đông; bởi nó tác động rất lớn đối với hòa bình, an ninh khu vực châu Á – Thái Bình Dương và thế giới. Tại hội thảo, các đại biểu đã giới thiệu những tư liệu pháp lý, lịch sử liên quan đến chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam; cùng có tiếng nói chung lên án các hành động xâm lấn của Trung Quốc, bảo vệ chính nghĩa và công lý. Đồng thời, hội thảo cũng nêu lên các triển vọng và giải pháp để giải quyết các tranh chấp một cách hòa bình, theo luật pháp quốc tế...
