Kẻ giả danh cảnh sát

Thường các vụ giả danh, đối tượng không mặc quân phục, sử dụng thẻ cảnh sát giả hoặc một loại giấy tờ có màu sắc, khuôn khổ tương tự thẻ cảnh sát để đe dọa, cưỡng đoạt tài sản. Cũng có một số vụ, đối tượng mặc sắc phục cảnh sát, đi thành 2-3 người khiến người đi đường tưởng cảnh sát thật.

Mặc dù theo quy định của lực lượng CAND, hiện việc tuần tra, kiểm soát được áp dụng cả Cảnh sát mặc quân phục và Cảnh sát mặc thường phục và phải xuất trình thẻ ngành khi cần kiểm tra, kiểm soát. Thế nhưng, trong các vụ giả danh cảnh sát, đa phần người dân không thể đủ tỉnh táo để yêu cầu người kiểm tra phải xuất trình giấy tờ hoặc giả sử có xuất trình giấy tờ thì họ cũng không phân biệt được thẻ thật, thẻ giả. Nhìn chung, nhiều người rơi vào thế lúng túng, nếu là phụ nữ đi về trong đêm do quá hoảng sợ, càng không phân biệt được thật giả.

Mục đích việc giả danh chủ yếu nhằm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của nạn nhân hoặc cướp, cưỡng đoạt tài sản. Tuy nhiên, cũng có trường hợp đối tượng giả danh cảnh sát không nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản mà phục vụ lợi ích, động cơ cá nhân khác như nhằm răn đe, khống chế hay ép buộc nạn nhân, người thân của họ phải làm hoặc không làm một việc gì đó theo yêu cầu của chúng. Bất luận nhằm mục đích gì, việc giả danh cảnh sát là vi phạm pháp luật, còn hành vi lừa đảo, cướp, cưỡng đoạt tài sản là phạm pháp hình sự.

Có thể phân ra các loại giả danh: giả danh CSGT để chiếm đoạt tiền, tài sản bằng thủ đoạn giả vờ kiểm tra, xử lý vi phạm của người điều khiển phương tiện giao thông; giả danh cảnh sát hình sự (CSHS) để khống chế, cướp tài sản (thường là xe máy, tài sản khác nạn nhân mang theo); giả danh cảnh sát kinh tế (CSKT) để lừa đảo (xuất hiện đối với một số công ty kinh doanh nhỏ, lẻ).

Ngoài ra, có trường hợp giả danh khác như cảnh sát môi trường, cảnh sát quản lý hành chính, đối tượng thực hiện hành vi phạm tội bằng thủ đoạn giả vờ kiểm tra hộ khẩu, tạm trú, tạm vắng, viện cớ phạt tiền hoặc kiểm tra vi phạm về môi trường (đối với doanh nghiệp nhỏ, lẻ thải chất bẩn gây ô nhiễm môi trường).

Xảy ra nhiều hơn cả là giả danh CSGT. Một trong những vấn đề khiến nhiều người băn khoăn: hiện Bộ Công an cho phép CSGT mặc thường phục để tuần tra, kiểm soát. Vậy làm thế nào để nhận diện trường hợp giả danh, lợi dụng?  

Phân tích thủ đoạn phạm pháp của đối tượng cho thấy: Để tránh bị lực lượng chức năng phát hiện, nơi "hành sự" của chúng thường ở đoạn đường ít người, phương tiện qua lại. Thời điểm thường nhằm vào buổi đêm hoặc rạng sáng.

Chẳng hạn, vụ Nguyễn Văn Dũng, 20 tuổi và Nguyễn Văn Mạnh, 24 tuổi (đều là thanh niên không nghề nghiệp, trú tại xã Thanh Lương, Thanh Chương, Nghệ An) lợi dụng đoạn đường vắng, ban đêm trên tuyến quốc lộ 46, "hỏi thăm" người đi đường. Cá biệt, có trường hợp đối tượng sử dụng nguyên trang phục và mũ đặc chủng của CSGT, gậy điều khiển chuyên dùng, đeo rõ biển hiệu (đối tượng Phan Trung Dương, 26 tuổi, trú tại Cầu Giấy, Hà Nội - đến khi bị bắt, Dương khai nhận đã thực hiện trót lọt 3 lần giả danh CSGT để dừng xe, chiếm đoạt tiền của người đi đường).

Để nhận diện CSGT rởm, người dân cần nắm được quy định tại Thông tư 27 của Bộ Công an về nhiệm vụ, quyền hạn, hình thức, nội dung tuần tra, kiểm soát của CSGT đường bộ.

Theo thông tư này (có hiệu lực từ 1/7/2010), CSGT đường bộ được phép mặc thường phục để tuần tra, kiểm soát giao thông, ngăn chặn các hành vi vi phạm. Việc bố trí CSGT mặc thường phục chỉ được thực hiện khi cần bí mật sử dụng các phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông. Khi bố trí CSGT mặc thường phục phải có phương án, kế hoạch được Trưởng phòng CSGT hoặc Trưởng Công an cấp huyện trở lên phê duyệt.

Ngoài ra, để phòng ngừa đấu tranh chống tội phạm khi tình hình an ninh trật tự, hoặc giao thông phức tạp thì việc tổ chức hóa trang phải theo phương án, kế hoạch được Cục trưởng Cục CSGT đường bộ - đường sắt hoặc Giám đốc Công an cấp tỉnh trở lên phê duyệt. Khi thi hành nhiệm vụ, CSGT phải sử dụng giấy chứng minh Công an nhân dân hoặc giấy chứng nhận Cảnh sát nhân dân, xuất trình để cho người vi phạm biết về việc đang thực hiện nhiệm vụ. --PageBreak--

Như vậy, không phải việc mặc thường phục là quyền tự ý của CSGT mà chỉ áp dụng trong một số trường hợp nói trên và phải có phương án, kế hoạch của Trưởng phòng CSGT hoặc Trưởng Công an quận, huyện. Việc mặc thường phục là để bí mật sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ (ví dụ như dùng camera và súng bắn tốc độ đối với xe chạy quá tốc độ) chứ không phải mặc thường phục để chặn xe, kiểm tra. Việc chặn xe, kiểm tra là của CSGT mặc sắc phục.

Điểm đáng chú ý nữa, CSGT thường phục không có thẩm quyền xử phạt. Theo quy định của thông tư thì khi phát hiện có vi phạm, cán bộ, chiến sĩ tuần tra, kiểm soát thực hiện việc lập biên bản vi phạm hành chính theo quy định, không có thẩm quyền xử phạt vi phạm. Lực lượng này chỉ thực hiện nhiệm vụ là phát hiện vi phạm và phối hợp với lực lượng CSGT công khai kiểm tra và xử lý theo quy định của pháp luật.

Từ quy định nói trên, nếu người đi đường bị người mặc thường phục chặn xe, xưng CSGT và đòi phạt tiền, thì nhiều khả năng là CSGT giả danh. Cũng cần chú ý, trong thực tế có thể có trường hợp CSGT thật, hóa trang thật nhưng có hành vi tiêu cực nên dù không có thẩm quyền xử phạt hành chính vẫn tìm cách vòi vĩnh để phạt, buộc người đi đường trao tiền.

Trong mọi trường hợp, khi người mặc thường phục (dù CSGT thật hay giả) đòi phạt tiền, người đi đường cần tìm cách khước từ, khẳng định rõ chỉ CSGT mặc sắc phục mới được xử phạt. Điểm nữa, về phía người đi đường, khi điều khiển phương tiện giao thông, cần phải chấp hành đúng các quy định của Luật Giao thông đường bộ. Nếu thực sự bạn chấp hành đúng Luật Giao thông đường bộ (có giấy tờ xe, đi đúng phần đường, tốc độ…) thì không có gì phải… sợ CSGT.

Còn khi có vi phạm, chẳng hạn không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người… thì căn cứ hành vi vi phạm, bạn biết mức vi phạm ra sao, xử phạt như thế nào. Vi phạm giao thông chỉ là vi phạm hành chính, thì CSGT chỉ được áp dụng các biện pháp xử lý hành chính, người vi phạm chỉ bị phạt tiền hoặc tạm giữ phương tiện một thời gian, hoàn toàn không thể áp dụng biện pháp cưỡng chế hình sự như: mang còng số 8 để bắt giữ hay nổ súng (vụ một CSGT TP Thái Nguyên vừa qua nổ súng gây thương tích  nạn nhân Hoàng Thị Trà khi truy đuổi Trà (ngồi sau) và người điều khiển xe máy không đội mũ bảo hiểm, trường hợp này CSGT vi phạm pháp luật. Đối với vi phạm giao thông thông thường, CSGT không được phép nổ súng chứ không phải không cần thiết nổ súng).

Vụ việc ở Thái Nguyên mang tính ngoại lệ do CSGT phạm luật. Còn khi người xưng CSGT đưa còng số 8 dọa bắt người vi phạm giao thông, thì rất nhiều khả năng đây là CSGT giả. Trường hợp CSGT thật nhưng lợi dụng để có hành vi tiêu cực, người điều khiển phương tiện giao thông cũng cần nắm chắc quy định này để có phản ứng cần thiết.

Ngoài giả danh CSGT, nhiều vụ đối tượng giả danh CSHS, CSCĐ để cướp, cưỡng đoạt tài sản. Các vụ giả danh CSHS thường đối tượng không mặc quần áo Cảnh sát nhưng sử dụng thẻ (giả), thủ đoạn phổ biến là: ép người đi đường, yêu cầu kiểm tra giấy tờ, dụ đến đoạn đường vắng rồi bất ngờ cướp xe; đe dọa, khống chế, yêu cầu nạn nhân thực hiện theo các yêu cầu của chúng.

Điển hình, vụ Công an quận Tân Bình, TP HCM bắt giữ 2 đối tượng là Bùi Tiến Hà Tuân (23 tuổi, trú tại huyện Bình Chánh) và Nguyễn Văn Huỳnh (27 tuổi, trú tại quận Bình Thạnh).

Thủ đoạn: Đối tượng dùng xe gắn máy treo biển xanh giả, roi điện, súng nhựa dạng K54... đe dọa người đi đường, khống chế cướp xe máy. Rạng sáng ngày 22/8, tại phường 12, quận Bình Thạnh, 2 tên Võ Thanh Hùng (25 tuổi) và Huỳnh Đỗ Hoàng Minh (23 tuổi) chặn xe máy 2 cô gái, xưng CSHS và mang còng số 8 dọa bắt. Hùng và Minh khai nhận hành vi giả CSHS chặn xe phạt tiền người tham gia giao thông, đặc biệt là các thiếu nữ. Để dễ dọa nạt, chúng lôi còng số 8 lắc lắc trước mặt các thiếu nữ…

Ở đây cần chú ý: Đối với CSCĐ, hiện chỉ thực hiện tuần tra tại các thành phố lớn vào ban đêm. Khi tuần tra, CSCĐ nhất thiết mặc trang phục riêng, đội mũ CSCĐ, đeo biển tên, có các công cụ hỗ trợ như dùi cui, súng, bộ đàm, thường một tổ tuần tra có 4 chiến sỹ, đi trên 2 phương tiện xe gắn máy. CSCĐ chỉ có thẩm quyền kiểm tra, nếu phát hiện vi phạm, cần xử phạt phải đưa về trụ sở Công an phường gần nhất.

Riêng CSHS, quá trình thực hiện nhiệm vụ, họ có thể không mặc trang phục như các lực lượng nói trên. Tuy nhiên, CSHS trong mọi trường hợp, nếu thực hiện biện pháp nghiệp vụ, phải mang theo thẻ và xuất trình khi thực hiện nhiệm vụ. CSHS chỉ làm nhiệm vụ áp sát người đi đường, kiểm tra người và phương tiện khi người đó là đối tượng của vụ phạm pháp hình sự hoặc liên quan đến vụ phạm pháp đó, kể cả đối tượng truy nã.

Do đó, khi một công dân bình thường, không vi phạm pháp luật hình sự (trộm cắp, lừa đảo, cướp...) mà chỉ vi phạm Luật Giao thông (không đội mũ bảo hiểm, vượt đèn đỏ, phóng nhanh…) thì không thể có chuyện CSHS ép xe để "hỏi thăm".

Khi có nghi ngờ, người dân cần yêu cầu người xưng cảnh sát về trụ sở Công an nơi gần nhất để làm việc, hoặc gọi đến các số điện thoại nóng được Công an địa phương công bố để các lực lượng chức năng bắt giữ, xử lý theo thẩm quyền