Nghệ sĩ sân khấu truyền thống mưu sinh thời 4.0

Hy vọng từ những chính sách cụ thể (Bài cuối)

Để nghệ sĩ không còn loay hoay với cuộc sống mưu sinh, bên cạnh sự nỗ lực làm mới của các nhà hát và của bản thân mỗi nghệ sĩ sân khấu truyền thống thì Nhà nước cần có sự quan tâm đặc biệt thông qua các chính sách, chế độ đãi ngộ. Trước sự lan tỏa của Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021 và nhất là từ Hội thảo Văn hóa 2022 với chủ đề "Thể chế, chính sách và nguồn lực cho phát triển văn hóa" hy vọng sẽ có sớm những chính sách cụ thể để nâng cao đời sống nghệ sĩ sân khấu truyền thống nói riêng và đời sống nghệ sĩ nói chung.

Mong muốn nghệ sĩ sân khấu truyền thống sống được bằng nghề

Với tư cách là người nhiều năm theo dõi mảng văn hóa nghệ thuật và có rất nhiều bạn bè, học trò làm việc trong lĩnh vực sân khấu truyền thống, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cảm thấy áy náy khi chứng kiến những khó khăn, vất vả của các nghệ sĩ hoạt động sân khấu truyền thống. Ngọn lửa đam mê cống hiến, tâm huyết giữ nghề, giữ hồn cốt của dân tộc chưa được chúng ta trân trọng đúng cách khiến cho các nghệ sĩ phải loay hoay với cơm áo gạo tiền.

ảnh bài loại hình nghệ thuật 2.jpg -0
Một tiết mục biểu diễn nghệ thuật sân khấu truyền thống.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn diễn giải, một nghệ sĩ mới ra trường lương tháng chỉ 2,5 triệu đồng, làm lâu năm hơn thì lương cũng chỉ 4-5 triệu đồng. Nếu tập vở thì 30.000 đồng/buổi, biểu diễn cũng chỉ 200.000 đồng đối với vai chính và ít hơn đối với các vai phụ (mà 1 tháng cũng chỉ có vài buổi) thì có ai sống được bằng nghề.

So sánh với mặt bằng chung của các ngành nghề khác và kể cả với mức sống tối thiểu của xã hội, chúng ta càng thấy cần phải chia sẻ nhiều hơn với các nghệ sĩ sân khấu truyền thống. Tất cả khiến họ khó có thể tập trung, chuyên tâm cho nghề nghiệp của mình. PGS.TS Bùi Hoài Sơn đã liên tưởng tới câu nói của Xuân Diệu "cơm áo không đùa với khách thơ" để nghĩ về cuộc sống và công việc của nghệ sĩ nghệ thuật truyền thống.

Theo TS, nhà viết chèo Trần Đình Ngôn, hiện nay nghệ sĩ sân khấu truyền thống có thang bậc lương tính theo mặt bằng chung như mọi ngành nghề lao động khác mà không có sự ưu đãi, đó là một bất cập. Thời đại hiện nay nguồn thu bên trong và bên ngoài của diễn viên sân khấu truyền thống đều rất thấp.

Các nghệ sĩ thường trông vào nghề phụ, như hát ở các hội nghị, sự kiện… và khi ấy đa phần họ hát nhạc trẻ chứ không thể hát chèo hay diễn tuồng, cải lương được. Thời gian dành cho sáng tạo nghệ thuật không còn nhiều khiến chất lượng nghệ thuật không cao và quay về vòng luẩn quẩn không thu hút được khán giả, đồng nghĩa với việc không bán được vé.

NSND Vương Duy Biên, Phó Chủ tịch chuyên trách Liên hiệp Các hội Văn học nghệ thuật Việt Nam cho rằng, sau Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021 cảm giác nhiều bộ, ngành, địa phương nhắc đến văn hóa nhiều hơn nhưng từ chính sách cụ thể đến quyền lợi sát sườn của nghệ sĩ thì chưa thấy. "Điều quan trọng là phải biến kết luận của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc thành chính sách cụ thể từ Trung ương đến địa phương. Hiện nay, nghị quyết, chính sách về văn hóa rất đầy đủ nhưng việc vận hành vào cuộc sống lại rất chậm", NSND Vương Duy Biên băn khoăn.

Cần cụ thể hoá những chính sách ưu đãi

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông, hiện nay Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đang thực hiện tháo gỡ một số chính sách dành cho các nghệ sĩ, đồng thời tạo điều kiện để anh em nghệ sĩ phát huy năng lực biểu diễn thông qua việc "đặt hàng" Nhà hát.

"Hiện nay, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đang xây dựng một số đề án thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng như thực hiện Nghị quyết Đại hội 13 của Đảng, như: Phát triển dàn nhạc dân tộc, các chương trình biểu diễn đỉnh cao… Đặc biệt, chúng tôi đang xúc tiến để trình Quốc hội, Chính phủ thông qua đề án chương trình mục tiêu quốc gia về chấn hưng văn hóa, dự kiến trình vào cuối năm nay. Nếu tất cả những chương trình này đi vào thực tế thì các Nhà hát, đặc biệt là Nhà hát sân khấu truyền thống sẽ có "lực" để phát triển. Khi đó các Nhà hát sẽ có nhiều kinh phí để thực hiện chương trình biểu diễn phục vụ tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cũng như bảo tồn văn hóa truyền thống", Thứ trưởng Tạ Quang Đông nhấn mạnh.

Cũng theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, hiện nay không chỉ là các nghệ sĩ sân khấu truyền thống mà phần lớn nghệ sĩ đều rất khó khăn. Tuy nhiên, Đảng, Nhà nước ngày càng quan tâm đến văn hóa cũng như cho phép xây dựng đề án chương trình mục tiêu quốc gia về chấn hưng văn hóa, hy vọng rằng tới đây đời sống nghệ sĩ sẽ ổn định hơn. Bên cạnh đó, cơ chế thị trường cũng mở ra hướng mới để các nhà hát có thêm chương trình biểu diễn tạo điều kiện cho nghệ sĩ phát huy tính sáng tạo cũng như bảo đảm nguồn thu nhập cho họ.

Đồng quan điểm đó, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, năm 2022, Quốc hội đã tổ chức một hội thảo về thể chế, chính sách và nguồn lực cho phát triển văn hóa mà ở đó Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ nhấn mạnh việc phải bổ sung, hoàn thiện chính sách sử dụng, đãi ngộ, tôn vinh một cách xứng đáng cả về vật chất và tinh thần đối với cống hiến thực tế của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, nghệ nhân, cán bộ ngành văn hóa.

"Tôi tin rằng, bằng sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị để giải quyết những vấn đề cả gián tiếp và trực tiếp liên quan đến đời sống nghệ sĩ sân khấu truyền thống, như: Luật PPP, Luật Đầu tư, Luật Thống kê, Luật Thuế giá trị gia tăng, Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Quản lý, sử dụng các tài sản công, Luật Đất đai hay các quy định về tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập, chính sách về đặt hàng, tiền lương, phụ cấp, chế độ đãi ngộ… cho văn nghệ sĩ, nghệ nhân thì đời sống của họ sẽ được cải thiện", PGS.TS Bùi Hoài Sơn mong mỏi.

Thực tế cho thấy, nghệ thuật sâu khấu truyền thống là lĩnh vực đặc thù. Nếu chúng ta chỉ lấy hiệu quả thị trường làm thước đo cho sự phát triển văn hóa nghệ thuật; lấy quy luật cung cầu để làm công cụ quản lý văn hóa thì có nguy cơ mai một. Quan tâm đến nghệ thuật sân khấu truyền thống phải bắt đầu từ việc quan tâm đến đời sống thực của người thực hành, thể hiện các loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống.

Nghệ sĩ cần có một môi trường thuận lợi để có thể chuyên tâm cống hiến cho công việc của mình. Môi trường ấy có thể đến từ nhiều thứ, trong đó có việc bảo đảm mức sống tối thiểu, cơ hội được biểu diễn, phục vụ khán giả. Đặc biệt là được tôn vinh xứng đáng với những nỗ lực các nghệ sĩ bỏ ra để bảo tồn những giá trị truyền thống, từ đó tạo ra bản lĩnh văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

Ngô Khiêm

Các tin khác

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

Diễn ra từ ngày 14/11 - 15/12 tại Hanoi Aqua Central (Hà Nội), triển lãm “Miền xa – Miền gần” giới thiệu 72 tác phẩm của Nhóm Họa sĩ Mười Bốn. Được hình thành từ những chuyến đi thực tế sáng tác tại nhiều vùng đất, các tác phẩm mang đến những cảm nhận đa dạng về thiên nhiên, con người và đời sống bình dị qua ngôn ngữ hội họa.

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Trong 16 ngày (13–28/11), với hơn 150 hoạt động tại 5 cụm không gian văn hóa, di sản và sáng tạo của Thủ đô, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, chuyên gia trong nước và quốc tế, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế, người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia.

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất. Đây là hoạt động bên lề hấp dẫn của Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với TP Hải Phòng tổ chức.

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Ngày 13/11, Sở Văn hóa và Thể thao (VH-TT) TP Hồ Chí Minh cho biết, Hội sách Côn Đảo lần thứ 2 năm 2026 với chủ đề “Huyền thoại Côn Đảo”. Sự kiện diễn ra từ ngày 19 đến ngày 22/11/2026 tại khu vực Di tích Nhà Công quán và Công viên đường Tôn Đức Thắng, Đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh.

MB ký kết hợp tác với HLL JoongAng, Hakuna Matata Group - đơn vị sở hữu bản quyền giải thưởng, chính thức trở thành Nhà tài trợ Danh xưng của Lễ trao giải The 41st Golden Disc Awards tại Việt Nam.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký kết hợp tác với MB

Ngày 11/11, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) và Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) tổ chức ký kết và công bố chương trình hợp tác “Việt Nam - Hơn cả một trải nghiệm” (Vietnam – Experience More) trong giai đoạn 2027–2031, hướng tới lựa chọn và đồng hành đưa các sự kiện văn hóa, nghệ thuật, thể thao và giải trí có sức hút quốc tế tổ chức tại Việt Nam, gắn với quảng bá hình ảnh đất nước, phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.

Tràng An vào danh sách Di sản địa chất của thế giới

Tràng An vào danh sách Di sản địa chất của thế giới

Trong danh sách 100 địa điểm di sản địa chất của Liên hiệp Quốc tế các Khoa học Địa chất (IUGS) vừa được công bố, “Karst nhiệt đới Tràng An” (Trang An Tropical Karst), tỉnh Ninh Bình, Việt Nam, được ghi danh với mã số 283, thuộc nhóm di sản địa chất về địa mạo và các quá trình địa chất đang diễn ra.

Tìm kiếm những giọng hát mới lan tỏa di sản nhạc Trịnh Công Sơn

Tìm kiếm những giọng hát mới lan tỏa di sản nhạc Trịnh Công Sơn

Một di sản âm nhạc lớn không thể chỉ được tiếp nối bằng những bản trình diễn giống với quá khứ. Nó cần được sống trong những cảm nhận mới, những tiếng nói mới. Đó cũng là lý do mà chương trình Hát cùng Trịnh ra đời nhằm tìm kiếm giọng ca tiếp nối di sản của Trịnh Công Sơn.

Mời gửi bài viết cho bộ sách về Chiến dịch 500 ngày đêm

Mời gửi bài viết cho bộ sách về Chiến dịch 500 ngày đêm

Thực hiện Kế hoạch số 597/KH-BCA-X04 ngày 29/5/2026 của Bộ Công an về truyền thông “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Cục Truyền thông Công an nhân dân tổ chức xây dựng bộ sách về hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Dinh Độc Lập hướng đến không gian sáng tạo và kết nối di sản

Dinh Độc Lập hướng đến không gian sáng tạo và kết nối di sản

Sáng 11/11, Di tích quốc gia đặc biệt Dinh Độc Lập - Hội trường Thống Nhất phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Ký ức - Di sản - Sáng tạo đương đại”, hướng tới Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam lần thứ nhất (24/11/2026).

Nghệ sĩ mang áo lính lan toả sức sống của âm nhạc dân tộc

Nghệ sĩ mang áo lính lan toả sức sống của âm nhạc dân tộc

Với thanh âm của Sáo trúc, đàn Tranh, đàn Bầu, Tỳ bà, Tam thập lục, đàn Nhị, K’ni, Trống dân tộc, trong chương trình “Âm vang non nước - Khát vọng vươn xa” các nghệ sĩ Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội đã mang đến với khán giả Thái Nguyên không gian âm nhạc đậm bản sắc Việt Nam.

Cuộc đối thoại nghệ thuật giữa văn chương, âm nhạc và nhiếp ảnh

Cuộc đối thoại nghệ thuật giữa văn chương, âm nhạc và nhiếp ảnh

Lấy cảm hứng từ tiểu thuyết “Trăm năm cô đơn” - tác phẩm mang về giải Nobel văn học năm 1982 cho nhà văn Colombia Gabriel García Márquez, chương trình “Bóng hình Macondo” mang đến những gam màu mới lạ với khán giả Thủ đô Hà Nội vào tối 9-10/11. Đây cũng là lần đầu tiên, tại Nhà hát Hồ Gươm có một chương trình kết hợp độc tấu piano với nghệ thuật nhiếp ảnh.

Triển lãm tài liệu lưu trữ về kiến trúc, đô thị Việt Nam, đang đề cử UNESCO ghi danh

Triển lãm tài liệu lưu trữ về kiến trúc, đô thị Việt Nam, đang đề cử UNESCO ghi danh

Khối tài liệu lưu trữ gốc do Việt Nam và Pháp cùng bảo quản, hiện đang được hai bên phối hợp xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới sẽ được giới thiệu tại Không gian giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu, Hà Nội.

Mở rộng trải nghiệm nghệ thuật, thu hút khán giả đến Nhà hát Hồ Gươm

Mở rộng trải nghiệm nghệ thuật, thu hút khán giả đến Nhà hát Hồ Gươm

Sự kết hợp giữa dàn nhạc giao hưởng lâu đời cùng nữ nhạc trưởng, nhà soạn nhạc, nghệ sĩ piano trẻ Alma Deutscher với những dấu ấn sáng tạo đương đại đã mang đến những trải nghiệm khó quên cho khán giả đến Nhà hát Hồ Gươm trong hai đêm 7 – 8/11. Đây cũng là một trong những chương trình có nhiều đổi mới nhằm thu hút khán giả trong dịp cuối năm 2026.

Hà Nội có thêm 46 không gian văn hóa sáng tạo

Hà Nội có thêm 46 không gian văn hóa sáng tạo

Tối 8/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đã tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo năm 2026, khai trương không gian văn hoá Lũng Trăng, tăng tổng số không gian văn hoá sáng tạo của Thủ đô được công nhận lên 128 không gian.

Kiến tạo sức mạnh quốc gia từ văn hóa kinh doanh

Kiến tạo sức mạnh quốc gia từ văn hóa kinh doanh

Chiều 8/11, Diễn đàn quốc gia “Văn hóa với Doanh nghiệp” năm 2026 chủ đề “Văn hóa kinh doanh Việt Nam – Trụ cột quan trọng chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế, góp phần kiến tạo sức mạnh tổng hợp quốc gia” đã diễn ra tại Hà Nội. Đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ gửi lẵng hoa chúc mừng.

TP Hồ Chí Minh tổ chức nhiều hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam

TP Hồ Chí Minh tổ chức nhiều hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam

Chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và Ngày hội Đại đoàn kết dân tộc, TP Hồ Chí Minh tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt kết hợp bắn pháo hoa tại 3 địa điểm ở phường Sài Gòn, phường Bình Dương và phường Vũng Tàu cùng nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn khác cũng được triển khai trên địa bàn thành phố.

Tài hoa nghệ sĩ, bản lĩnh người lính trên sân khấu nhạc dân tộc

Tài hoa nghệ sĩ, bản lĩnh người lính trên sân khấu nhạc dân tộc

Với 15 tiết mục được đầu tư dàn dựng công phu, kết hợp giữa hoà tấu dàn nhạc và độc tấu nhạc cụ dân tộc, những nghệ sĩ mang áo lính không chỉ chinh phục người xem bằng kỹ thuật điêu luyện, sự tài hoa của từng cá nhân mà còn bằng bản lĩnh, sự chuẩn mực và tinh thần đoàn kết, hiệp đồng – phẩm chất làm nên bản sắc của người nghệ sĩ, chiến sĩ trên mặt trận văn hóa.