1. Trong quá trình xây dựng và phát triển của lực lượng CAND, việc hình thành và phát triển các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, trực tiếp góp phần xây dựng bản lĩnh chính trị, nền tảng tư tưởng và năng lực lãnh đạo, chỉ huy cho đội ngũ cán bộ.
Sự ra đời của Học viện Chính trị CAND theo Quyết định số 315/QĐ-TTg ngày 01/3/2014 của Thủ tướng Chính phủ không chỉ là một dấu mốc về tổ chức bộ máy, mà còn là bước phát triển có ý nghĩa chiến lược trong việc hoàn thiện hệ thống giáo dục, đào tạo của lực lượng, từng bước hình thành một trung tâm đào tạo và nghiên cứu lý luận chính trị chuyên sâu, phục vụ trực tiếp yêu cầu xây dựng lực lượng CAND cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.
Trải qua 12 năm xây dựng và phát triển, trong bối cảnh đất nước không ngừng đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng và môi trường an ninh ngày càng phức tạp, đa chiều, Học viện Chính trị CAND đã từng bước khẳng định vị thế là cơ sở đào tạo, bồi dưỡng trọng yếu về lý luận chính trị, công tác đảng, công tác chính trị và xây dựng lực lượng; đồng thời là trung tâm nghiên cứu khoa học chính trị, phát triển lý luận của lực lượng CAND.
Những kết quả đạt được không chỉ thể hiện ở quy mô đào tạo, chất lượng đội ngũ, số lượng các công trình nghiên cứu khoa học, mà quan trọng hơn là sự hình thành một cơ sở đào tạo, nghiên cứu có khả năng cung cấp luận cứ khoa học phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương và Bộ Công an trong các lĩnh vực bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và xây dựng lực lượng CAND.
Hiện nay, đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao, được xác định trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Công an Trung ương lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2025 - 2030; cùng với đó là các chủ trương lớn về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và đột phá giáo dục, đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW.
Những định hướng chiến lược này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đổi mới căn bản, toàn diện công tác giáo dục, đào tạo và nghiên cứu lý luận trong lực lượng CAND, trong đó Học viện Chính trị CAND giữ vai trò nòng cốt.
Trong bối cảnh đó, việc nhìn lại chặng đường 12 năm xây dựng và phát triển của Học viện Chính trị CAND không chỉ nhằm tổng kết những thành tựu đã đạt được, mà quan trọng hơn là nhận diện rõ những vấn đề có tính quy luật, đúc rút những kinh nghiệm có giá trị lý luận, thực tiễn, kế thừa những thành quả đạt được, từ đó xác định phương hướng phát triển, đột phá về tư duy, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới.
2. Trong hệ thống giáo dục, đào tạo của lực lượng CAND, Học viện Chính trị CAND giữ vị trí đặc thù với chức năng đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị, công tác đảng, công tác chính trị và xây dựng lực lượng CAND; đồng thời là trung tâm nghiên cứu khoa học chính trị, phát triển lý luận của lực lượng CAND. Sau 12 năm xây dựng và phát triển, Học viện đã từng bước hoàn thiện tổ chức, mở rộng quy mô đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ và từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống các học viện, trường CAND.
Từ phương diện lý luận có thể thấy, Học viện cần chuyển từ vị thế “cơ sở đào tạo, bồi dưỡng” sang vị thế “trung tâm sản sinh và dẫn dắt tri thức lý luận” của lực lượng CAND. Sự ra đời của Học viện Chính trị CAND không chỉ là việc bổ sung một cơ sở đào tạo trong hệ thống các trường CAND, mà là bước đi chiến lược nhằm hình thành một cơ sở chuyên trách về đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị và nghiên cứu phát triển lý luận trong toàn lực lượng.
Từ nền tảng ban đầu với điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, tổ chức bộ máy chưa hoàn thiện, Học viện đã từng bước được kiện toàn theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy của Bộ Công an theo tinh thần Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 15/3/2018 của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy Bộ Công an tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Quá trình điều chỉnh, bổ sung chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức qua các giai đoạn đã từng bước định hình rõ vị trí của Học viện như một trung tâm đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực, đồng thời là cơ quan thường trực trong một số lĩnh vực lý luận của lực lượng CAND.
Trong 12 năm qua, hoạt động giáo dục, đào tạo của Học viện đã có bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng, thể hiện rõ vai trò là cơ sở đào tạo, bồi dưỡng trọng yếu về lý luận chính trị trong lực lượng CAND. Việc tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cho trên 32.000 học viên các hệ học không chỉ phản ánh quy mô đào tạo ngày càng mở rộng, mà quan trọng hơn là quá trình tích lũy và chuẩn hóa năng lực đào tạo theo hướng chuyên sâu, bài bản và gắn với thực tiễn công tác.
Học viện từng bước khẳng định vai trò trong đào tạo các trình độ lý luận chính trị, từ trung cấp đến cao cấp, cũng như đào tạo, bồi dưỡng chức danh lãnh đạo, chỉ huy các cấp trong lực lượng. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà mang ý nghĩa chính trị sâu sắc, trực tiếp góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ CAND “vừa hồng, vừa chuyên”, có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy lý luận sắc bén và năng lực tổ chức thực tiễn.
Một trong những dấu ấn nổi bật trong quá trình phát triển của Học viện là sự chuyển biến mạnh mẽ của hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển lý luận. Việc tổ chức triển khai 130 nhiệm vụ khoa học các cấp được Bộ Công an giao, hơn 60 nhiệm vụ nghiên cứu lý luận theo phân công của Hội đồng lý luận Bộ Công an, trong đó có nhiều đề tài cấp nhà nước, cấp bộ và các nhiệm vụ nghiên cứu lý luận trọng điểm, cho thấy Học viện đã từng bước xây dựng được nền tảng nghiên cứu tương đối toàn diện, gắn với yêu cầu tổng kết thực tiễn và phát triển lý luận của lực lượng.
Điều quan trọng hơn nằm ở sự chuyển biến về chất trong tư duy nghiên cứu. Nếu như giai đoạn đầu, hoạt động nghiên cứu chủ yếu tập trung vào tổng kết kinh nghiệm và hoàn thiện nội dung giảng dạy, thì trong những năm gần đây, nghiên cứu khoa học của Học viện đã từng bước hướng tới giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn có tính chiến lược, liên quan trực tiếp đến xây dựng lực lượng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và bảo đảm an ninh, trật tự trong tình hình mới.
Với vai trò là Cơ quan thường trực Tiểu ban Lý luận xây dựng lực lượng, hậu cần - kỹ thuật CAND, Học viện không chỉ tham gia mà còn chủ trì nhiều nhiệm vụ nghiên cứu quan trọng, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương và Bộ Công an. Từ đó, từng bước khẳng định vị thế của Học viện như một trung tâm tri thức, nơi kết nối giữa lý luận và thực tiễn, giữa nghiên cứu và hoạch định chính sách trong lực lượng CAND .
Cùng với phát triển đào tạo và nghiên cứu, Học viện đã đặc biệt chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên, coi đây là yếu tố quyết định chất lượng và sự phát triển bền vững. Với đội ngũ gồm các nhà giáo có trình độ cao, trong đó có các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, cùng lực lượng giảng viên thỉnh giảng là các nhà khoa học, lãnh đạo, chỉ huy có kinh nghiệm thực tiễn phong phú, Học viện đã từng bước hình thành một môi trường khoa học có chiều sâu, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn.
Song song với phát triển nội lực, Học viện đã chủ động mở rộng quan hệ hợp tác với các cơ quan, đơn vị, địa phương và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu trong và ngoài lực lượng CAND. Việc thiết lập và duy trì quan hệ phối hợp với nhiều đối tác chiến lược không chỉ giúp Học viện tranh thủ nguồn lực, kinh nghiệm, mà còn tạo điều kiện để cập nhật tri thức mới, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu.
Đặc biệt, các hoạt động hợp tác quốc tế, nhất là với các nước có quan hệ truyền thống, đã góp phần nâng cao vị thế của Học viện trên trường quốc tế, đồng thời lan tỏa hình ảnh, uy tín của lực lượng CAND Việt Nam. Qua đó, Học viện không chỉ là nơi đào tạo cán bộ trong nước, mà còn từng bước tham gia vào quá trình hợp tác, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cho các nước bạn, thể hiện vai trò và trách nhiệm quốc tế của lực lượng.
Có thể nói, 12 năm xây dựng và phát triển của Học viện Chính trị CAND là quá trình tích lũy nội lực một cách bền bỉ, từng bước hoàn thiện tổ chức, nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển nghiên cứu khoa học và xây dựng đội ngũ. Từ một cơ sở mới thành lập, Học viện đã từng bước khẳng định vị thế là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị và nghiên cứu khoa học quan trọng của lực lượng CAND.
3. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển đất nước, khi xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính của tăng trưởng, đồng thời coi phát triển là phương thức căn cơ để bảo đảm ổn định lâu dài. Nhận thức về an ninh quốc gia có bước phát triển mới theo hướng an ninh toàn diện, đặt an ninh xuyên suốt mọi lĩnh vực và gắn chặt với phát triển, trong đó “lấy phát triển để ổn định, ổn định để phát triển nhanh và bền vững” trở thành tư duy chủ đạo. Cùng với đó, yêu cầu tự chủ chiến lược về an ninh được đặt ra như một tất yếu, đòi hỏi phải chủ động nhận diện, dự báo và xử lý các nguy cơ từ sớm, từ xa trên nền tảng tri thức, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao, qua đó nhấn mạnh yêu cầu hiện đại hóa không chỉ về phương tiện mà trước hết là hiện đại hóa tư duy và năng lực của lực lượng thực thi nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia.
Đối với lực lượng CAND, yêu cầu này mang tính đặc thù và cấp thiết hơn. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Công an Trung ương lần thứ VIII xác định xây dựng lực lượng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, trong đó hiện đại hóa trước hết là hiện đại hóa con người, tri thức và tư duy. Trong bối cảnh an ninh quốc gia được tiếp cận theo hướng toàn diện, bao trùm cả không gian vật lý và không gian số, giáo dục, đào tạo phải chuyển mạnh từ truyền thụ tri thức sang kiến tạo năng lực, hình thành tư duy phân tích, dự báo và xử lý các tình huống an ninh phức tạp.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, việc nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Học viện Chính trị CAND cần được triển khai theo hướng đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, trong đó tập trung vào một số giải pháp chủ yếu sau:
Thứ nhất, cần tiếp tục đổi mới tư duy lãnh đạo, quản lý Học viện theo hướng chuyển mạnh từ “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển”. Điều này đòi hỏi phải xác định rõ các trụ cột phát triển của Học viện gồm đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển đội ngũ và chuyển đổi số; đồng thời xây dựng cơ chế vận hành linh hoạt, hiệu quả, bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa các lĩnh vực, khắc phục tình trạng phát triển dàn trải, thiếu chiều sâu.
Thứ hai, cần đẩy mạnh đổi mới căn bản, toàn diện công tác giáo dục, đào tạo theo hướng hiện đại, lấy người học làm trung tâm và phát triển năng lực làm mục tiêu. Nội dung, chương trình đào tạo phải được cập nhật thường xuyên trên cơ sở kết quả nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn công tác công an; phương pháp giảng dạy cần chuyển mạnh sang phát huy tư duy độc lập, năng lực phân tích, dự báo và xử lý tình huống trong môi trường an ninh phức tạp, đa chiều.
Thứ ba, cần xác định phát triển nghiên cứu khoa học và lý luận là trụ cột chiến lược, có vai trò dẫn dắt đối với đào tạo và tham mưu chính sách. Theo đó, Học viện cần tập trung xây dựng các hướng nghiên cứu trọng điểm, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh theo lĩnh vực chuyên sâu; đổi mới cơ chế quản lý khoa học theo hướng đề cao chất lượng, hiệu quả và giá trị ứng dụng thực tiễn, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu với đào tạo và hoạt động nghiệp vụ của lực lượng.
Thứ tư, cần đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động của Học viện, từ quản lý, điều hành đến giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Việc xây dựng hạ tầng số đồng bộ, phát triển hệ thống dữ liệu dùng chung, số hóa học liệu và ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn sẽ tạo điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, hiệu quả nghiên cứu và năng lực quản trị của Học viện trong kỷ nguyên số.
Thứ năm, cần tiếp tục xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, giảng viên theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, đáp ứng yêu cầu mới. Trong đó, chú trọng phát triển đội ngũ chuyên gia đầu ngành, có năng lực nghiên cứu và giảng dạy chuyên sâu; đồng thời xây dựng môi trường học thuật năng động, khuyến khích đổi mới sáng tạo, phát huy tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến của mỗi cán bộ, giảng viên.
Thứ sáu, cần tăng cường gắn kết giữa Học viện với thực tiễn công tác công an thông qua việc thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với các đơn vị nghiệp vụ, công an các địa phương; bảo đảm các vấn đề thực tiễn được kịp thời chuyển hóa thành nội dung nghiên cứu và đào tạo, đồng thời kết quả nghiên cứu được ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn. Đây là yếu tố then chốt để bảo đảm Học viện không chỉ là nơi truyền thụ tri thức, mà thực sự trở thành trung tâm tổng kết thực tiễn và phát triển lý luận của lực lượng CAND.
Học viện Chính trị CAND khẳng định vai trò trọng điểm đầu ngành về khoa học chính trị 
