Bám sát quy định chi tiết những nội dung được luật giao
Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Để luật sớm đi vào cuộc sống, các văn bản quy định chi tiết cần được hoàn thiện khẩn trương nhằm có hiệu lực cùng thời điểm với luật.
Thời gian qua, Ban soạn thảo đã tích cực dự thảo và tổ chức lấy ý kiến nhiều nơi. Hội thảo lần này tiếp tục là diễn đàn để các bộ, ngành, chuyên gia và nhà khoa học chung tay hoàn thiện dự thảo.
Quán triệt tinh thần làm việc tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị các góp ý của đại biểu cần bám sát quy định chi tiết những nội dung được luật giao, đồng thời làm rõ những vấn đề thực tiễn đang đòi hỏi để bảo đảm tính thực thi.
Đặc biệt, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc lưu ý các đại biểu cần tiếp cận và đánh giá dự thảo dưới lăng kính "hai vai": Vừa là cơ quan quản lý nhà nước đóng góp cho lĩnh vực của bộ, ngành mình vừa đặt mình vào vị trí của người dân-đối tượng thụ hưởng, người bị oan sai cần được bồi thường…
Báo cáo dẫn đề tại hội thảo, ông Nguyễn Ngọc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp cho biết, quyền được Nhà nước bồi thường là quyền hiến định, đã được thể chế hóa trong Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017.
Nhằm triển khai Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 68/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Qua 8 năm thực hiện, Nghị định số 68/2018/NĐ-CP đã phát huy hiệu quả, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho công tác bồi thường nhà nước trên phạm vi cả nước, nâng cao hiệu quả quản lý, giải quyết yêu cầu bồi thường và xem xét trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ.
Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng Nghị định số 68/2018/NĐ-CP thời gian qua đã bộc lộ nhiều bất cập.
Tập trung hoàn thiện 6 nhóm nội dung trọng tâm
Theo ông Nguyễn Ngọc Vũ, hiện nay, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước có hiệu lực từ ngày 1/3/2027 đã sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung, trong đó có nhiều trình tự, thủ tục giao Chính phủ quy định cụ thể. Trên cơ sở đó, Bộ Tư pháp đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (dự thảo Nghị định).
Dự thảo gồm 7 chương, 52 điều và phụ lục biểu mẫu, bám sát các định hướng lớn nhằm thể chế hóa đầy đủ Luật mới, đẩy mạnh phân cấp, cải cách hành chính và chuyển đổi số, đồng thời kế thừa các quy định còn phù hợp của Nghị định số 68/2018/NĐ-CP.
Dự thảo Nghị định tập trung hoàn thiện 6 nhóm nội dung trọng tâm. Về thiệt hại được bồi thường, dự thảo điều chỉnh việc xác định thiệt hại tài sản phù hợp bộ máy mới, tách bạch khoảng thời gian tính thiệt hại thu nhập bị mất, giảm sút và thiệt hại sức khỏe, đồng thời làm rõ thời điểm kết thúc tính thiệt hại tinh thần.
Về thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, dự thảo làm rõ quy trình thụ lý hồ sơ khi chưa xác định cơ quan giải quyết, đổi mới phương thức xác minh, định giá, mở rộng phạm vi tham gia thương lượng của Bộ Tư pháp đối với các vụ việc do UBND cấp tỉnh giải quyết, cũng như bổ sung hướng dẫn chi tiết về giấy tờ chứng minh và quy trình tạm ứng kinh phí…
Cùng với đó, dự thảo quy định cụ thể về kinh phí, mức chi và cơ chế bổ sung ngân sách chi trả tiền bồi thường khi phát sinh thiếu hụt. Các quy định về trách nhiệm hoàn trả cũng được bổ sung chi tiết về điều kiện miễn, giảm và nhiệm vụ của Hội đồng xem xét trách nhiệm hoàn trả.
Ngoài ra, dự thảo Nghị định dự kiến sẽ đưa các biểu mẫu thực hiện công tác bồi thường nhà nước tại Thông tư số 04/2018/TT-BTP ngày quy định các biểu mẫu vào Nghị định, đồng thời sửa đổi, bổ sung thêm một số biểu mẫu để bảo đảm đáp ứng yêu cầu triển khai thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận, góp ý về việc bảo đảm tối đa quyền của người yêu cầu bồi thường; đơn giản hóa thủ tục, giấy tờ theo hướng tinh gọn, thuận lợi, dễ tiếp cận, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Đặc biệt, nhiều đại biểu quan tâm đến trách nhiệm hoàn trả trong trường hợp không có lỗi, trường hợp nhiều cơ quan cùng chịu trách nhiệm bồi thường, cũng như cơ chế miễn, giảm trách nhiệm hoàn trả để bảo đảm tính khả thi của các quy định…
Kết luận hội thảo, đánh giá cao những ý kiến tâm huyết, toàn diện của các đại biểu, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước Lê Vệ Quốc nhấn mạnh, Nghị định số 68/2018/NĐ-CP cơ bản đáp ứng yêu cầu thực tiễn, qua theo dõi và tổng kết, hầu hết không phát sinh vướng mắc lớn. Việc sửa đổi, thay thế Nghị định chủ yếu nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới của Luật số 15/2026/QH16, đồng thời hướng dẫn những nội dung mới được quy định tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước vừa được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026.
Cục trưởng Lê Vệ Quốc khẳng định sẽ tiếp thu, ghi nhận đầy đủ các ý kiến để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và tính khả thi khi triển khai thực hiện.
