Hỗ trợ tối đa, không đặt nặng việc xử phạt người nộp thuế

Những “nỗi lo đời thường”

Sau khi xóa bỏ thuế khoán, việc nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm từ năm 2026 được xem là tin vui với hàng triệu hộ kinh doanh. Tuy nhiên, đi kèm với quyền lợi này là những nghĩa vụ bắt buộc về sổ sách, hóa đơn mà nếu lơ là, tiểu thương có thể đối mặt với mức phạt hành chính rất nặng. Đặc biệt với tiểu thương lớn tuổi, vốn ít tiếp xúc công nghệ, họ phải chật vật tìm cách ghi chép doanh thu cho đúng quy định.

Bà Trần Thị Thảo (72 tuổi), bán cửa hàng tạp hoá ở Hưng Nguyên (Nghệ An) cho biết, bà phải kẻ sổ tay thủ công chia cột tên hàng, số lượng, tiền mặt, chuyển khoản... để theo dõi mỗi ngày. Dù đã đăng ký phần mềm bán hàng, bà vẫn chưa biết cách nhập kho hay lên đơn, đành "vừa làm vừa dò" trong tâm trạng thấp thỏm không biết đúng sai. Cùng tâm trạng, bà Cao Thị Lan (Thanh Liệt, Hà Nội) chia sẻ, dù sẵn sàng nộp thuế nhưng nỗi lo lớn nhất là rủi ro bị xử phạt sau này do thiếu hiểu biết về nghiệp vụ kế toán.

Theo ý kiến của tiểu thương, hộ kinh doanh, có một số băn khoăn khi chuyển từ thuế khoán sang kê khai đó là đòi hỏi ghi sổ kế toán, xuất hóa đơn điện tử và kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, từ đó, dòng tiền sẽ “lộ” ra khi cơ quan thuế sẽ soi chiếu doanh thu qua dữ liệu số, yêu cầu minh bạch tài khoản ngân hàng và nội dung giao dịch. Liệu có bị “hồi tố phạt thuế” khi cơ quan thuế lấy doanh thu thực tế từ năm trước để áp dụng vào hay không? Ngoài ra, việc triển khai và quản lý hóa đơn điện tử còn lúng túng, nhất là với hộ kinh doanh đa nền tảng. Điều này khiến nhiều người băn khoăn về việc làm sao để không bị tính thuế “oan” khi có sự nhầm lẫn hoặc chưa quen với quy định mới…

Chia sẻ với những nỗi lo lắng này, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế thừa nhận, qua các đợt đối thoại, ngành Thuế đã lắng nghe nhiều lo ngại "rất đời thường" của bà con: Sợ kê khai sai, sợ bị phạt và đặc biệt là lo ngại cơ quan thuế dùng số liệu kê khai mới để truy thu thuế những năm trước. Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) và các quy định có hiệu lực từ năm 2026, hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống sẽ không phải nộp thuế Giá trị gia tăng và thuế Thu nhập cá nhân. Đây là mức nới lỏng đáng kể so với trước đây. Tuy nhiên, cơ quan chức năng nhấn mạnh: "Không nộp thuế" không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý. Theo Thông tư 152/2025/TT-BTC, nhóm đối tượng này vẫn bắt buộc phải thực hiện chế độ kế toán. Cụ thể: Ghi chép trung thực, đầy đủ doanh thu phát sinh để làm căn cứ xác định ngưỡng miễn thuế. Hộ kinh doanh tự xác định doanh thu và phải thông báo với cơ quan thuế chậm nhất vào ngày 31/1 hằng năm. Cần phân biệt rõ tiền hàng và tiền tiêu dùng cá nhân, tránh nhận chuyển khoản tràn lan gây khó giải trình…

Chưa đặt nặng việc kiểm tra, xử phạt

Để “giải toả” những nỗi lo lắng của các hộ kinh doanh, ông Mai Sơn nhấn mạnh, giai đoạn đầu triển khai thuế kê khai đối với hộ kinh doanh không đặt nặng việc kiểm tra, xử phạt. Theo ông, cơ quan thuế hiểu rõ những băn khoăn, lo lắng của hộ kinh doanh khi chuyển từ phương thức thuế khoán sang kê khai, đặc biệt là lo ngại về sai sót trong kê khai, chưa nắm chắc quy định, nguy cơ bị xử phạt hoặc bị truy thu các năm trước. Ông Mai Sơn cho biết, trong khuôn khổ chiến dịch 60 ngày cao điểm hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai (từ ngày 1/11/2025 đến 30/12/2025), thông qua các buổi tọa đàm, họp báo và đối thoại trực tiếp, ngành Thuế đã tiếp nhận nhiều ý kiến, phản ánh rất thực tế từ các hộ kinh doanh. “Ngành Thuế không coi đó là sự ngại thay đổi, mà là trách nhiệm của cơ quan thuế trong việc giải thích rõ hơn, làm tốt hơn và đồng hành sát hơn với người nộp thuế”, ông Mai Sơn nói. Theo lãnh đạo Cục Thuế, việc chuyển đổi sang thuế kê khai phải được thực hiện theo lộ trình phù hợp, có sự hỗ trợ xuyên suốt trước, trong và sau khi chuyển đổi, nhằm bảo đảm tính bền vững và tạo sự yên tâm cho hộ kinh doanh.

Tiếp nối kết quả của kế hoạch 60 ngày cao điểm, Cục Thuế đã ban hành Chương trình hành động số 3789 với chủ đề: “Đồng hành cùng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong tuân thủ pháp luật thuế”, triển khai thống nhất trong toàn ngành từ ngày 1/1/2026. “Chương trình hành động 3789 là cam kết đồng hành lâu dài của cơ quan thuế, nhằm hỗ trợ tối đa để hộ, cá nhân kinh doanh yên tâm duy trì hoạt động ổn định, lâu dài và thực hiện đúng quy định của pháp luật về thuế” - ông Mai Sơn khẳng định. Theo đó, những cam kết mạnh mẽ được đưa ra đó là không truy thu ngược. Doanh thu thực tế kê khai trong năm 2026 sẽ không được sử dụng làm căn cứ để truy thu thuế khoán của các năm trước đây. Cùng với đó, ưu tiên hướng dẫn, hạn chế xử phạt: Trong giai đoạn đầu chuyển đổi, ngành Thuế tập trung nhắc nhở, hỗ trợ điều chỉnh sai sót do bỡ ngỡ hoặc lỗi kỹ thuật, thay vì đặt nặng kiểm tra xử phạt. Đồng thời, các quy định xử phạt về hóa đơn đã được điều chỉnh giảm nhẹ phù hợp với hộ kinh doanh. Hệ thống thuế điện tử sẽ được nâng cấp thông minh hơn (tự động gợi ý tờ khai, cảnh báo sai sót sớm).

Từ phía cơ sở, để chủ động hơn cho hộ kinh doanh, Thuế cơ sở 4 tỉnh Gia Lai đã chỉ rõ 4 sai lầm phổ biến khiến hộ kinh doanh có doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống mất quyền lợi hoặc bị phạt oan. Thứ nhất là không đăng ký kinh doanh. Mặc dù hộ kinh doanh hoạt động thường xuyên nhưng nghĩ doanh thu nhỏ nên "lờ" đi việc đăng ký, dẫn đến không thuộc diện được hưởng chính sách miễn thuế. Thứ hai là hộ kinh doanh không ghi chép cộng dồn mà chỉ "áng chừng" doanh thu dưới 500 triệu. Thứ ba, xuất hóa đơn theo yêu cầu khách nhưng không kiểm soát tổng doanh thu cộng dồn trong năm. Thứ tư, tình trạng hộ kinh doanh để tiền kinh doanh và tiền cá nhân chung một tài khoản, dễ bị nghi ngờ giấu doanh thu. Có được “sổ tay nghiệp vụ” này, các hộ kinh doanh có thể chủ động thực hiện các quy định về thuế.

Tương tự, Thuế tỉnh Sơn La cũng vừa đưa ra nhiều lưu ý quan trọng trong thực hiện các quy định về thuế với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống, đó là không bắt buộc phải có hóa đơn đầu vào, song Thuế tỉnh Sơn La khuyến cáo, hộ kinh doanh vẫn nên có hóa đơn, chứng từ, hồ sơ thanh toán. Điều này giúp hộ chứng minh nguồn gốc hàng hóa hợp pháp, tránh bị Quản lý thị trường, Công an kinh tế xử phạt, đồng thời chủ động khi cần giải trình…