Trước đó 2 tuần, đêm 20/7/2012 tại buổi ra mắt phim Batman (Người dơi) đêm 20/7/2012 đã diễn ra vụ xả súng được xem là tồi tệ nhất trong lịch sử nước Mỹ, khiến 12 người chết và 58 người bị thương, trong có 2 em nhỏ: 6 tháng tuổi và 4 tuổi bị thương.
Mọi người không chỉ bàng hoàng về những thông tin này mà còn bày tỏ sự phẫn nộ đối với thủ phạm và chia sẻ với nỗi đau thương của các gia đình nạm nhân.
Hai vụ xả súng vừa qua khiến người ta nhớ lại, vào tháng 12/2007 cũng đã diễn ra hai vụ xả súng trong một ngày: Vụ xả súng thứ nhất diễn ra trong một bữa tiệc nhân ngày Noel, ngày 9/12/2007, tại một trung tâm truyền đạo, tại Arvada, ngoại ô thành phố Denver làm 2 thanh niên thiệt mạng và hai người khác thương nặng. Vụ thứ hai xảy ra ít giờ sau đó ở bãi đỗ xe cạnh một nhà thờ tại quận El Paso, thành phố Colorado Spring, cũng ở bang Colorado. Thủ phạm đã xả súng bắn chết 2 người và làm 2 người khác bị thương, trước khi bị lực lượng bảo vệ bắn hạ… Có thể nói người ta không thể kể hết được những vụ xả súng ở Mỹ.
Vậy đâu là nguyên nhân của những vụ xả súng điên cuồng và vì sao mà người ta không thể ngăn chặn được những thảm họa này? Nói cách khác hai vụ xả súng vừa qua ở Mỹ nói lên điều gì?
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những vụ xả súng ở Hoa Kỳ, song nhiều trường hợp cho thấy ở đất nước này vẫn tồn tại sự kỳ thị chủng tộc và tôn giáo. Hai trường hợp xả súng vừa qua và vụ xả súng năm 2007 là một minh chứng cho điều đó. Sự kiện đau lòng ngày 5/8/2012 đã diễn ra tại một giáo đường đạo Sikh.
Đạo Sikh còn được gọi là Tích khắc giáo, có nguồn gốc từ Ấn Độ. Đây là tôn giáo lớn thứ năm trên thế giới. Nhưng là một tôn giáo nhỏ, chưa có số liệu thống kê ở Hoa Kỳ. Vụ xả súng năm 2007, ngày 9/12/2007, cũng diễn ra tại một trung tâm truyền đạo, tại Arvada, ngoại ô thành phố Denver…
Không phủ nhận rằng Luật pháp Hoa kỳ tôn trọng quyền tự do và sự bình đẳng về tín ngưỡng, tôn giáo, song đáng tiếc trong thực tế quyền bình đẳng đó đã không được tôn trọng trong đời sống thường nhật. Ở Hoa Kỳ, Thiên Chúa giáo được Nhà nước đề cao hơn các tôn giáo khác. Nhiều hoạt động chính thức của Nhà nước gắn liền với Thiên chúa giáo. Ngược lại, các tôn giáo khác thường chịu nhiều thiệt thòi. Sau sự kiện khủng bố 11-9-2001, Hồi giáo bị kỳ thị nặng nề. Cách đây không lâu, tháng 2/2012 tại Afghanistan - lính Mỹ đã thu thập và “vô tình” (Theo ngôn từ xin lỗi của tướng John Allen ở đây) đốt hàng chục cuốn Kinh Koran tại căn cứ không quân Bagram, gần căn cứ của NATO tại đường Jalalabad. Hiện trường để lại “khoảng 60-70 cuốn kinh Koran bị cháy dở. Trước đó vào tháng 4/2011, một mục sư (Tin lành) ông Giôn, ở bang Phlo-ri-da (Hoa Kỳ) đã lên kế hoạch thu thập và đốt kinh Cô-ran (đạo Hồi), nhưng sự việc không thành… là những ví dụ.
Có hai nguyên nhân của các vụ xả súng ở Hoa Kỳ: Đó là những bất công, bức xúc về xã hội và cách tiếp cận súng quá dễ dàng do quan niệm về tự do, được xem như một giá trị văn hóa trong chính sách, pháp luật của nước này.
Theo báo cáo được truyền thông Mỹ công bố, hiện các công dân Mỹ đang sở hữu khoảng 283 triệu khẩu súng và mỗi năm có thêm khoảng 4,5 triệu khẩu được bán ra tại Mỹ. Hằng năm, có khoảng 100.000 người là nạn nhân của súng đạn và 30.000 người trong số đó thiệt mạng. Kể từ năm 1968 tới nay, đã có khoảng một triệu người Mỹ chết vì bạo lực súng đạn. Thế nhưng đa số người dân Mỹ vì lý do an ninh lại không ủng hộ việc cấm sử dụng súng. Theo một báo cáo điều tra về quyền sở hữu súng, “hiện có 49% người dân Mỹ nói rằng bảo vệ quyền sử dụng súng là điều quan trọng hơn trong khi chỉ 45% số người được hỏi ủng hộ việc kiểm soát súng chặt chẽ hơn”. Trong nghịch lý này lại có sự hợp lý của nó - Đó là an ninh của “quốc gia dân chủ” nhất hành tinh này lại đang phải đối diện với vấn đề quyền sống còn của con người. Và điều này đã hình thành một nền “văn hóa súng đạn” theo nghĩa đen của ngôn từ.
Có người cho rằng đây là “đặc thù” về lịch sử Hoa Kỳ, chứ không phải là của các nước tư bản phát triển. Hiện nay các quốc gia, như Australia, Thụy Điển, Italy,… việc sử dụng súng nói chung đã bị cấm.
Sau vụ xả súng tại Đại học Virginia, 2005 làm chết 32 người và làm 21 người bị thương, tờ Times của Anh đã bình luận: “Chỉ có những cái tên và những con số là thay đổi. Chúng tôi muốn biết tại sao người Mỹ tiếp tục dung túng các đạo luật về sở hữu súng và một nền văn hóa khiến cho hàng nghìn người vô tội phải chết mỗi năm, trong khi những quy định nghiêm ngặt hơn, như áp dụng tại các nước châu Âu, đã có thể giảm con số này?”. Tờ Le Monde của Pháp thì nhận xét các vụ giết người hàng loạt là một vết đen cho hình ảnh của nước Mỹ: “Sẽ là bất công và sai lầm khi hình ảnh của nước Mỹ là những trận cuồng sát của vài cá nhân đơn lẻ. Nhưng những vụ như vậy hiếm khi xảy ra ở những nước khác và làm xấu đi “giấc mơ nước Mỹ'”…
Dân chủ và Quyền con người là thành quả chung của nhân loại. Tuy nhiên sự khác biệt nào đó về lịch sử, văn hóa giữa các quốc gia, liên quan đến chính sách, pháp luật về lĩnh vực này là một thực tế không thể phủ nhận.
Cho đến nay có thể nói không có một quốc gia nào có thể tự nhận mình là mẫu mực trong lĩnh vực dân chủ, nhân quyền. Đáng tiếc trong các Báo cáo nhân quyền, và Tôn giáo hàng năm của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, người ta lại lên giọng phê phán nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam rằng các quyền tự do về tín ngưỡng, tôn giáo đang bị vi phạm… Đương nhiên họ tự xem Hoa Kỳ là một mẫu mực trên lĩnh vực này.
Cách tốt nhất để giữ hình ảnh tốt đẹp về nước Mỹ, về “giấc mơ Mỹ” - như báo chí từng nói, Hoa Kỳ không nên can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác, đối thoại trên tinh thần xây dựng và tôn trọng lẫn nhau, đó là cách tôt nhất để thúc đẩy trong thực tế dân chủ và quyền con người ở các quốc gia
