GS Hoàng Thuỷ Nguyên: Người đầu tiên đưa công nghệ sản xuất vaccine về Việt Nam

Ở tuổi 87, dù đi lại khá khó khăn nhưng GS Hoàng Thủy Nguyên vẫn giữ cốt cách của một trí thức Tây học với lối trò chuyện điềm đạm, nhẹ nhàng. Giải thưởng Trần Đại Nghĩa do Viện hàn lâm Khoa học – Công nghệ Việt Nam vừa trao cho ông ngày 11-9 là sự vinh danh cả cuộc đời làm khoa học bền bỉ không ngừng của ông.

Tại Việt Nam, trong các năm 1957-1959 đã xảy ra dịch bệnh bại liệt quy mô lớn, tỉ lệ mắc bệnh lên tới 126,4/100.000 dân. Trước tình hình cấp bách lúc đó, ông được Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Ngọc Thạch cử sang Liên Xô tiếp nhận chuyển giao công nghệ sản xuất vaccine bại liệt dạng uống có tên gọi Sabin. 

Sau 3 tháng, ông trở về nước và thành lập nhóm các nhà khoa học để triển khai sản xuất vaccine tại Việt Nam. 

Trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã cấp riêng cho ông khoản kinh phí 2.000 bảng Anh mỗi năm để nghiên cứu. Miệt mài làm việc trong khi cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn, đến năm 1962, với sự giúp đỡ của các chuyên gia Liên Xô, phòng thí nghiệm của ông đã sản xuất được 2 triệu liều vaccine Sabin bằng công nghệ nuôi cấy trên tế bào thận. 

Đã sản xuất được vaccine nhưng vấn đề tiếp theo lúc đó là làm sao để người dân tin tưởng sử dụng do nhiều người còn nghi ngờ về độ an toàn của vaccine được làm ra bởi các nhà khoa học Việt Nam. Để khẳng định vaccine Sabin an toàn, chính GS Hoàng Thuỷ Nguyên và Bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch đã là những người đầu tiên uống thử nghiệm.

GS. TSKH Hoàng Thuỷ Nguyên tại lễ trao Giải thưởng Trần Đại Nghĩa.
GS. TSKH Hoàng Thuỷ Nguyên tại lễ trao Giải thưởng Trần Đại Nghĩa.

Đến năm 1980, vaccine Sabin đã được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng. Nhờ đó, tỉ lệ mắc, tử vong do bại liệt đã giảm xuống đáng kể và không còn xảy ra dịch. Năm 1997, dây chuyền công nghệ sản xuất vaccine này đã được tổ chức JICA (Nhật Bản) hỗ trợ máy móc, thiết bị tiên tiến, nâng công suất lên tới 40 triệu liều/năm. 

Kể từ năm 1993, tỉ lệ uống vaccine Sabin trong tiêm chủng mở rộng trên toàn quốc luôn đạt trên 90%. Trường hợp bại liệt cuối cùng được ghi nhận vào năm 1997. Đến năm 2000, Việt Nam đã được Tổ chức Y tế thế giới công nhận thanh toán thành công bệnh bại liệt. Thực hiện khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới, từ tháng 5-2016, Việt Nam ngừng sử dụng vaccine Sabin 3 týp và chuyển sang vaccine Sabin 2 týp.

Kể lại hành trình dài sản xuất vaccine Sabin, GS Hoàng Thuỷ Nguyên nói: 

"Thành công này có công rất lớn của Bác Hồ. Lúc bấy giờ, dịch bại liệt gia tăng nhanh chóng, tử vong cũng rất nhanh. Chỉ tính riêng ở Hà Nội, số trẻ em mắc bệnh đã lên tới 6000 trẻ, tỉ lệ tử vong tới 13%. Bác Hồ lo lắng lắm. 

Khi biết Liên Xô đã thử nghiệm thành công vaccine bại liệt, Bác có nói với Thủ tướng Phạm Văn Đồng liên hệ với Liên Xô để đề nghị giúp Việt Nam đào tạo người có thể tự sản xuất vaccine bại liệt. 

Chính Bác Hồ là người có ý tưởng: Để có thể thanh toán được bại liệt thì Việt Nam phải tự sản xuất được vaccine bại liệt. Sau đó, Viện hàn lâm Khoa học Liên Xô đã đồng ý giúp Việt Nam đào tạo người. 

Kiên trì trong suốt 40 năm, đến năm 2000, Việt Nam đã loại bỏ thành công bệnh bại liệt. Trong khi đó, trên thế giới, phải đến năm 2018 mới có thể thanh toán được hoàn toàn".

Ngoài vaccine bại liệt, GS Hoàng Thuỷ Nguyên cùng các cộng sự cũng đã sản xuất thành công vaccine viêm não Nhật Bản, vaccine viêm gan B dựa trên công nghệ tiên tiến nhất của Nga, Mỹ, Nhật. Các vaccine này đều được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng, giúp hàng triệu trẻ em phòng tránh được những dịch bệnh nguy hiểm, tiết kiệm cho ngân sách Nhà nước hàng chục tỉ đồng mỗi năm. 

Theo GS Hoàng Thủy Nguyên, trong vòng 3 năm tới, Việt Nam sẽ tạo ra vaccine kết hợp 4 trong 1, phòng bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván và bại liệt. Sau đó, có thể Việt Nam sẽ làm được vaccine kết hợp 6 trong 1. 

"Ngày nay, việc sản xuất vaccine không còn như  trước đây, chúng ta đã tiếp cận những công nghệ tiên tiến nhất, đã có những cơ sở thí nghiệm hiện đại. Tôi cho rằng, chúng ta có đủ năng lực để tự sản xuất được vaccine, thanh toán được nhiều loại bệnh ở trẻ em tương đương các nước có trình độ tiên tiến" – GS Hoàng Thủy Nguyên bày tỏ.

Cả cuộc đời gắn bó với công việc sản xuất vaccine, ông lưu ý, mặc dù Việt Nam đã thanh toán thành công bệnh bại liệt, tuy nhiên, virus bại liệt hoang dại vẫn lưu hành ở một số nước Nam Á (Pakistan, Afghanistan), số nước xuất hiện virus bại liệt có nguồn gốc vaccine cũng gia tăng (Lào, Myanmar, Ukraine, Nigeria, Madagascar...) Do vậy, việc tiếp tục triển khai vaccine bại liệt dạng uống và dạng tiêm là hết sức cần thiết nhằm ngăn ngừa sự lây lan, xâm nhập của virus vào Việt Nam. 

GS Hoàng Thủy Nguyên sinh năm 1929 tại Hà Nội trong một gia đình trí thức cách mạng. Ông là con trai của GS Hoàng Tích Trí (1903-1958), cố Bộ trưởng Bộ Y tế. Ông được cấp bằng TS năm 1958, được công nhận GS y học năm 1980. Ông giữ chức Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương từ năm 1974 đến 1994. 

Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp y tế nước nhà, năm 2000, ông vinh dự được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Ngoài ra, GS Hoàng Thuỷ Nguyên còn được tặng thưởng Huân chương Chiến thắng hạng Ba, Huân chương Lao động hạng Ba, Huân chương Độc lập hạng nhì, Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ…

Công trình nghiên cứu “Ứng dụng công nghệ tiên tiến sản xuất vaccine phòng bệnh cho người” của GS.TSKH Hoàng Thủy Nguyên và GS.TSKH Đặng Đức Trạch là một trong hai công trình được trao Giải thưởng Trần Đại Nghĩa năm nay.
Khánh Vy

Các tin khác

Xử phạt cơ sở khám chữa bệnh "chui", lừa dối khách hàng

Xử phạt cơ sở khám chữa bệnh "chui", lừa dối khách hàng

Cung cấp dịch vụ quá phạm vi chuyên môn và hành nghề không phép, Trung tâm Thẩm mỹ LG Clinic cùng một số cá nhân tại TP Hồ Chí Minh đã bị cơ quan chức năng xử phạt hành chính lên đến hàng chục triệu đồng, đồng thời tước chứng chỉ hành nghề có thời hạn.

 Ngăn thực phẩm bẩn lên bàn ăn, cần kiểm soát đồng bộ theo chuỗi

Ngăn thực phẩm bẩn lên bàn ăn, cần kiểm soát đồng bộ theo chuỗi

Trong nửa đầu năm nay, 2 vụ việc lớn liên quan đến tiêu thụ, chế biến thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi xảy ra đã gây rúng động dư luận, ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin của người tiêu dùng. Câu hỏi đặt ra, kiểm soát dịch bệnh, kiểm soát giết mổ thế nào để ngăn chặn thực phẩm bẩn len lỏi vào trường học, mâm cơm mỗi gia đình?

Nguy cơ sức khỏe từ việc sử dụng thuốc đông y giả

Nguy cơ sức khỏe từ việc sử dụng thuốc đông y giả

Thảo dược, thuốc đông y cổ truyền là giải pháp chăm sóc sức khỏe tự nhiên được rất nhiều người quan tâm sử dụng. Thế nhưng, việc sử dụng thảo dược, đông y đại trà lại là nguy cơ cảnh báo đến sức khỏe, chưa kể nhiều đối tượng sản xuất thuốc đông y giả, nhái kém chất lượng để lại không ít hệ lụy cho sức khỏe người sử dụng.

Từ 1/7, thêm nhiều chính sách mới về bảo hiểm y tế có lợi cho người dân

Từ 1/7, thêm nhiều chính sách mới về bảo hiểm y tế có lợi cho người dân

Từ ngày mai (1/7), người dân khám ngoại trú trái tuyến được Quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) thanh toán 50% mức hưởng trong phạm vi quyền lợi (thay vì không được thanh toán như trước đây). Cũng từ 1/7, vaccine HPV (hiện giá tiêm dịch vụ gần 3 triệu/mũi) được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng.

Phát hiện mẫu thuốc ACTISÔ không đạt chất lượng

Phát hiện mẫu thuốc ACTISÔ không đạt chất lượng

Ngày 30/6, thông tin từ Sở Y tế tỉnh Lâm Đồng cho biết, đã yêu cầu một nhà thuốc tại xã Đức Trọng niêm phong toàn bộ số thuốc cổ truyền ACTISÔ của Công ty Cổ phần Dược Lâm Đồng vì không đạt yêu cầu chất lượng chỉ tiêu giới hạn cho phép về thể tích theo tiêu chuẩn cơ sở.

Số vụ ngộ độc thực phẩm tăng mạnh trong nửa đầu năm 2026

Số vụ ngộ độc thực phẩm tăng mạnh trong nửa đầu năm 2026

Liên tiếp các vụ ngộ độc thực phẩm tập thể trong thời qua đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc mất vệ sinh an toàn thực phẩm (ATTP) từ thức ăn đường phố, bếp ăn tập thể...Trong 6 tháng đầu năm 2026, ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố đều tăng so với cùng kỳ.

Năm người bị tim mạch nguy kịch được cứu kịp thời

Năm người bị tim mạch nguy kịch được cứu kịp thời

Các chuyên gia của Viện Tim mạch Việt Nam vừa phối hợp cùng đội ngũ y, bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình cứu 5 trường hợp bị mạch vành phức tạp, nguy kịch, mà không phải chuyển lên Hà Nội như trước đây.

 Việt Nam có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động cao nhất thế giới

Việt Nam có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động cao nhất thế giới

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động cao nhất thế giới. Cùng với đó, thói quen tiêu thụ thức ăn chế biến sẵn, thực phẩm chứa nhiều đường, muối và chất béo bão hòa đang âm thầm tạo ra một thế hệ đối diện sớm với các bệnh lý mãn tính đang gia tăng ở nước ta.

Khai trương Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình sau hơn 10 năm lỗi hẹn

Khai trương Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình sau hơn 10 năm lỗi hẹn

Sau nhiều năm được Chính phủ chỉ đạo quyết liệt tháo gỡ khó khăn, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình chính thức đi vào hoạt động, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát triển hệ thống y tế chất lượng cao và bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Khi nội soi tiêu hóa phóng đại lên 520 lần

Khi nội soi tiêu hóa phóng đại lên 520 lần

Viêm teo niêm mạc dạ dày, dị sản ruột, loạn sản hay các bất thường thực quản là những tổn thương được ghi nhận trong sự kiện hội thảo khoa học "Cập nhật công nghệ siêu nội soi Endocyto từ Nhật Bản”. Từ các trường hợp thực tế, nhiều giá trị của công nghệ nội soi thế hệ mới tiếp tục được giới chuyên môn quan tâm.

Vinmec Hải Phòng thành công thay khớp vai đảo ngược cho bệnh nhân người Anh

Vinmec Hải Phòng thành công thay khớp vai đảo ngược cho bệnh nhân người Anh

Đối mặt nguy cơ mất chức năng vận động cánh tay do biến chứng không liền xương sau phẫu thuật điều trị gãy phức tạp đầu trên xương cánh tay, bệnh nhân người Anh đã được điều trị thành công bằng kỹ thuật thay khớp vai đảo ngược, kỹ thuật lần đầu tiên được triển khai tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng.

Trẻ mắc phế cầu khuẩn nặng: Có ca điều trị với chi phí vượt 1 tỷ đồng

Trẻ mắc phế cầu khuẩn nặng: Có ca điều trị với chi phí vượt 1 tỷ đồng

Tại tọa đàm “Nâng cao hiểu biết về bệnh phế cầu khuẩn, xây dựng lá chắn phế cầu đủ rộng bảo vệ sức khỏe con đầy đủ” do Hội Y học Dự phòng tổ chức ngày 24/6 tại TP Hồ Chí Minh - với sự hỗ trợ khoa học từ Pfizer Việt Nam, các chuyên gia cho biết bệnh do phế cầu khuẩn ở trẻ em có thể diễn tiến nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ và một số trẻ có bệnh nền.

Từ ngày 1/7/2026, mở rộng quyền lợi bảo hiểm y tế khi khám ngoại trú trái tuyến

Từ ngày 1/7/2026, mở rộng quyền lợi bảo hiểm y tế khi khám ngoại trú trái tuyến

Theo Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP Hồ Chí Minh, từ ngày 1/7/2026 tới đây, người tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) tự đi khám, chữa bệnh ngoại trú tại một số cơ sở y tế cấp cơ bản và cấp chuyên sâu sẽ được quỹ BHYT thanh toán 50% mức hưởng đối với các bệnh, nhóm bệnh trước đây chưa được thanh toán.