Gỡ vướng 8 trạm BOT "có vấn đề": Nhà đầu tư hy sinh lợi nhuận, ngân hàng hy sinh lãi suất

Nhiều dự án giao thông trọng điểm phải điều chỉnh tổng mức đầu tư, trách nhiệm thuộc về ai?

Chất vấn Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thắng chiều 6/11, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Lê Hoàng Anh (Gia Lai) nêu thực trạng 2/3 tổng vốn đầu tư công của giai đoạn dành cho GTVT, song nhiều dự án giao thông trọng điểm phải điều chỉnh tổng mức đầu tư, cho thấy việc chuẩn bị không chính xác. Trong khi hồ sơ trình đều báo cáo là đã "chuẩn bị kỹ lưỡng, thận trọng, khách quan, khoa học", có cả phương án dự phòng. Vậy trách nhiệm trong việc trình dự án không chính xác, để kéo dài thời gian, phải điều chỉnh vốn đầu tư thuộc về ai?

ĐBQH Trần Quang Minh (Quảng Bình) băn khoăn tại sao nhiều tuyến đường cao tốc phải hoàn thành, đi vào vận hành khai thác chỉ cho phép tối đa là 80 km/h, vì như vậy là "chưa giảm thiểu tối ưu vận tải và thời gian lưu thông"? ĐBQH Trịnh Xuân An (Đồng Nai) đề cập vướng mắc, bất cập của những trạm thu phí BOT và chất vấn Bộ trưởng về tính khả thi của việc dành kinh phí xử lý, giải quyết vướng mắc 8 trạm BOT là 10.342 tỷ đồng?

Trả lời câu hỏi của ĐBQH Lê Hoàng Anh, Bộ trưởng Bộ GTVT cho biết, trong kỳ trung hạn 2021-2025, Bộ được giao 64 dự án với tổng kinh phí là 300.000 tỷ đồng. Đến nay, đã phê duyệt 60 dự án và đang triển khai. Về cơ bản các dự án tương đối tốt, không tăng tổng mức đầu tư, nếu có thì rất ít.

Tuy nhiên, có 3 dự án ở khu vực đồng bằng Sông Cửu Long tăng tổng mức đầu tư cao là dự án cầu Rạch Miễu 2, dự án đường cao tốc Mĩ An – Cao Lãnh, dự án đường cao tốc An Hữu – Cao Lãnh. Nguyên nhân là trong thời gian khảo sát thiết kế dự án đúng thời gian dịch COVID-19 2020-2021, dẫn đến khảo sát chưa được triệt để. "Nguyên nhân chính là đơn giá đền bù giải phóng mặt bằng. Khi khảo sát một đơn giá nhưng khi triển khai chính thức lại đơn giá khác", ông nói.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định, đã chỉ đạo các đơn vị thanh tra, kiểm tra, nghiêm túc xem xét trách nhiệm trong việc này. Nhà thầu cũng bị chế tài xử phạt; ban quản lý dự án, chủ đầu tư phải kiểm điểm, xem xét trách nhiệm. "Chúng tôi đang trong quá trình triển khai xử lý trách nhiệm, cả phạt tiền và xử lý, hạn chế cho tham gia thầu các dự án khác", ông nêu giải pháp.

Có thể nâng tốc độ giới hạn cao tốc lên 90km/h

Trả lời ĐBQH Trần Quang Minh, Bộ trưởng Bộ GTVT cho biết, hiện Việt Nam có tiêu chuẩn thiết kế đường cao tốc với 4 giới hạn tốc độ là 120 km/h, 100 km/h, 80 km/h và 60 km/h. Nhiều tuyến đường nếu đầu tư đồng bộ hoàn chỉnh theo quy hoạch thì có thể chạy tối đa 120km/h, như tuyến Hạ Long – Móng Cái, Hà Nội – Hải Phòng, Cầu Giẽ - Ninh Bình; hoặc tuyến Pháp Vân - Cầu Giẽ 100 km/h.

Bộ GTVT cũng nghiêm túc xem xét trách nhiệm, chỉ đạo các cơ quan chức năng, bộ, ngành liên quan thanh tra, kiểm tra, xử lý trách nhiệm và xử phạt nhà thầu, ban quản lý dự án, chủ đầu tư, các cơ quan thẩm định và xem xét trách nhiệm, nhất là xử phạt nghiêm khắc các đơn vị tư vấn.

"Từ đầu năm 2023, Bộ đã cho nghiên cứu, rà soát các tiêu chuẩn có phù hợp với thực tế hay chưa và kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, các tuyến quy định 80 km/h có thể nâng lên 90 km/h", ông thông tin và cho biết, Bộ đã điều chỉnh tiêu chuẩn thiết kế đường cao tốc, dự kiến năm 2024 thay đổi giới hạn tốc độ tối đa.

Đề nghị Nhà nước mua lại 5 dự án, hỗ trợ 3 dự án

Liên quan câu hỏi của ĐBQH Trịnh Xuân An, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, thực hiện Nghị quyết 62 của Quốc hội, Bộ GTVT đã quyết liệt phối hợp các bộ, ngành, địa phương tháo gỡ cho các dự án BOT "có vấn đề", với tổng chi phí dự kiến hơn 10.000 tỷ đồng. Thực tế nội dung này, Bộ đã triển khai từ rất lâu rồi, nhưng còn nhiều vấn đề phức tạp, liên quan đến việc tháo gỡ.

Sau khi Nghị quyết 62 ban hành, Bộ đã trình Chính phủ kế hoạch tháo gỡ khó khăn, tháng 10 vừa qua, Chính phủ đã trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến. UBTVQH đã cho ý kiến, yêu cầu Chính phủ và Bộ GTVT giải trình làm rõ: ngoài 8 dự án của Trung ương ra, ở địa phương có bao nhiêu dự án? Khó khăn, vướng mắc của các dự án ở địa phương như thế nào? Nguồn vốn giải quyết từ đâu? Từ nguồn tăng thu hay lấy từ đầu tư công trung hạn? Rồi vấn đề pháp lý?

Theo ông, các dự án này đều triển khai trước khi Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP) có hiệu lực, đây là những vấn đề tương đối khó khăn, vướng mắc. Hiện, Bộ đang tiếp tục giải trình với Chính phủ và các bộ, ngành để từng bước trình Quốc hội trong thời gian tới.

"Hay vấn đề liên quan chủ thể các dự án này, các dự án không chỉ liên quan nhà đầu tư mà liên quan cả các ngân hàng. Khi làm việc, chúng tôi yêu cầu nhà đầu tư phải hy sinh lợi nhuận, còn các ngân hàng phải hy sinh câu chuyện lãi suất để bảo toàn và thu hồi vốn...", Bộ trưởng cho hay. Vừa qua, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã làm việc với Bộ GTVT và các bộ, ngành; Bộ đã tổng hợp, có giải trình hết sức cụ thể, sẽ báo cáo Chính phủ trước 15/11, hy vọng trong thời gian sớm nhất Chính phủ sẽ trình Quốc hội để tháo gỡ cho 8 dự án BOT này.

"Trong 8 dự án, có 5 dự án đề nghị Nhà nước mua lại và 3 dự án đề nghị chúng ta hỗ trợ. Về tiến độ, cũng tương đối chậm rồi, chúng tôi sẽ cố gắng với trách nhiệm của mình để tham mưu Chính phủ sớm trình Quốc hội và giải trình kịp thời khi UBTVQH có ý kiến" - Bộ trưởng Bộ GTVT thông tin.