Theo quy định của Luật Đặc xá năm 2018, tại khoản e, Điều 11, một trong những điều kiện của người được đặc xá là khi được đặc xá không làm ảnh hưởng xấu đến ANTT. Đây là nguyên tắc cốt lõi trong chính sách khoan hồng của Nhà nước, nhằm bảo đảm việc đặc xá không gây rủi ro cho xã hội.
Thực tiễn các đợt đặc xá trước đây cho thấy, việc áp dụng tiêu chí “không làm ảnh hưởng xấu đến ANTT” ở một số nơi còn chưa thống nhất. Trên cơ sở đó, lãnh đạo Bộ Công an đã chỉ đạo Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (QLTG, CSGDBB, TGD) xây dựng tiêu chí cụ thể, tham mưu Chính phủ đưa vào Hướng dẫn của Hội đồng tư vấn đặc xá (HĐTVĐX).
Các tiêu chí được xây dựng theo hướng toàn diện, không chỉ xem xét nhân thân, quá trình chấp hành án mà còn đánh giá các yếu tố liên quan đến môi trường xã hội, nguy cơ phát sinh khiếu kiện, khả năng bị lợi dụng để gây mất ổn định, cũng như tác động tâm lý xã hội nếu được đặc xá. Việc cụ thể hóa này giúp các đơn vị áp dụng thống nhất, hạn chế tối đa yếu tố cảm tính trong quá trình xét, đề nghị đặc xá.
Trên cơ sở đó, việc đánh giá phạm nhân không chỉ dừng lại ở tiêu chuẩn pháp lý, mà được đặt trong tổng thể các mối quan hệ xã hội và điều kiện cụ thể của từng trường hợp. Các cơ quan chức năng rà soát kỹ thông tin về gia đình, nơi cư trú, khả năng tái hòa nhập cộng đồng, cũng như những tác động có thể phát sinh sau khi người được đặc xá trở về địa phương. Đồng thời, tiêu chí này cũng nâng cao trách nhiệm phối hợp giữa Công an địa phương và chính quyền cơ sở trong thẩm định, xác minh, bảo đảm đánh giá khách quan, toàn diện.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo đặc xá đợt 1/2025, Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an đã chỉ rõ, tiêu chí “không làm ảnh hưởng xấu đến ANTT” còn có cách hiểu khác nhau giữa các địa phương. Từ đó, đồng chí Thứ trưởng chỉ đạo xây dựng bộ tiêu chí thống nhất, áp dụng trên toàn quốc, khắc phục tình trạng nhận xét cảm tính, thiếu căn cứ.
Thực hiện chỉ đạo, Cục Cảnh sát QLTG, CSGDBB, TGD đã tham mưu xây dựng tiêu chí cụ thể đưa vào Hướng dẫn của HĐTVĐX. Từ năm 2025, việc áp dụng tiêu chí này đã bảo đảm thống nhất trong công tác xét, đề nghị đặc xá. Cụ thể, Hướng dẫn số 33/HD-HĐTVĐX triển khai Quyết định số 457/QĐ-CTN ngày 7/4/2026 của Chủ tịch nước về đặc xá năm 2026 quy định rõ: người được đặc xá bị coi là có thể ảnh hưởng đến ANTT nếu nhân thân, hoàn cảnh gia đình tiềm ẩn nguy cơ tác động đến công tác bảo đảm an ninh, trật tự; có khả năng phát sinh khiếu kiện đông người, bị lợi dụng kích động chống phá; hoặc hành vi phạm tội trước đây có thể gây hoang mang, bức xúc trong nhân dân, ảnh hưởng đến việc thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước.
Theo quy định, khi xét, đề nghị đặc xá, các hội đồng và tổ thẩm định căn cứ quá trình chấp hành án, hồ sơ tài liệu để đánh giá khả năng ảnh hưởng đến ANTT. Danh sách phạm nhân đủ điều kiện sau đó được gửi về Cơ quan Thường trực HĐTVĐX để tổng hợp, đồng thời đề nghị Công an địa phương xác minh. Trên cơ sở kết quả xác minh, HĐTVĐX xem xét, quyết định.
Tại hội nghị Ban Chỉ đạo đặc xá Bộ Công an ngày 19/5, Cục Cảnh sát QLTG, CSGDBB, TGD đã báo cáo danh sách các trường hợp nếu đặc xá có thể ảnh hưởng xấu đến ANTT. Thứ trưởng Lê Văn Tuyến cùng các thành viên Ban Chỉ đạo đã xem xét kỹ từng trường hợp, bảo đảm không để sót lọt người đủ điều kiện và không để người không đủ điều kiện được đặc xá. Từ đó, Ban Chỉ đạo đã đưa ra quyết định cụ thể, rõ ràng, có phân tích, đánh giá khách quan từng trường hợp để Thường trực Ban Chỉ đạo tập hợp báo cáo HĐTVĐX.
Thiếu tướng Nguyễn Thanh Trường, Cục trưởng Cục Cảnh sát QLTG, CSGDBB, TGD cho biết, các tiêu chí được xây dựng theo hướng toàn diện, không chỉ xem xét nhân thân, quá trình chấp hành án mà còn đánh giá các yếu tố liên quan đến môi trường xã hội, nguy cơ phát sinh khiếu kiện, khả năng bị lợi dụng để gây mất ổn định, tác động tâm lý xã hội nếu được đặc xá. Quy trình đánh giá được thực hiện chặt chẽ, kết hợp giữa thông tin trong hồ sơ và xác minh thực tế tại địa bàn cư trú, bảo đảm việc đánh giá có căn cứ, khách quan. Do vậy, từ năm 2025 việc thực hiện tiêu chí này đã đảm bảo thống nhất trong công tác xét, đề nghị đặc xá.
Thực tế, nhiều phạm nhân cũng ghi nhận sự rõ ràng của tiêu chí. Phạm nhân Nguyễn Văn Nhân cho biết, trước đây có lo ngại việc đánh giá “ảnh hưởng đến ANTT” mang tính cảm tính, song hiện nay tiêu chí đã cụ thể, minh bạch hơn, tạo điều kiện cho những người đủ điều kiện được xem xét công bằng.
Chỉ ít ngày tới, Chủ tịch nước sẽ quyết định đặc xá cho các phạm nhân cải tạo tiến bộ. Việc cụ thể hóa tiêu chí “không làm ảnh hưởng xấu đến ANTT” đã góp phần nâng cao chất lượng công tác đặc xá, bảo đảm đúng người, đúng điều kiện, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân đối với chính sách nhân đạo, khoan hồng của Đảng, Nhà nước.
