Hoa công nghệ cao, đầu ra vẫn theo lối cũ
Trải qua nhiều thập kỷ phát triển, nghề trồng hoa Đà Lạt đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Từ phương thức canh tác truyền thống, nhà vườn đã đầu tư hệ thống nhà kính, tưới tiêu tự động, công nghệ điều khiển nhiệt độ, độ ẩm và ứng dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật vào sản xuất. Nhiều giống hoa chất lượng cao được nhập khẩu từ châu Âu, Mỹ, Nhật Bản… góp phần đa dạng hóa chủng loại, nâng cao chất lượng và đáp ứng thị hiếu ngày càng khắt khe của thị trường.
Tuy nhiên, trong khi khâu sản xuất đã từng bước tiếp cận công nghệ hiện đại thì hoạt động thu hoạch, vận chuyển, giao dịch và tiêu thụ hoa vẫn còn phụ thuộc đáng kể vào phương thức truyền thống. Đây cũng là một trong những điểm nghẽn lớn khiến giá trị của những cánh hoa Đà Lạt chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng.
Ông Nguyễn Văn Hậu, người có hơn 50 năm gắn bó với nghề trồng hoa tại Thái Phiên, phường Lâm Viên – Đà Lạt cho biết, phần lớn nhà vườn vẫn duy trì cách tiêu thụ hoa đã tồn tại từ nhiều năm nay. Sau khi thu hoạch, hoa được phân loại, đóng thùng rồi gửi theo các nhà xe vận chuyển đến TP Hồ Chí Minh, giao cho các vựa hoa tại chợ đầu mối để tiêu thụ.
Điều đáng nói là khi hoa rời khỏi vườn, người trồng gần như không nắm được giá bán thực tế. Họ phải chờ thông tin từ chủ vựa sau khi hoa được tiêu thụ mới biết giá mỗi cành, mỗi bó và số tiền mình nhận được. Phương thức này được người trồng hoa địa phương gọi là bán hoa ký gửi.
“Có khi hoa đã thu hoạch, đóng thùng, vận chuyển xuống TP Hồ Chí Minh nhưng người trồng vẫn chưa biết hôm đó giá bán bao nhiêu. Mọi thông tin gần như phụ thuộc vào chủ vựa. Người trồng chỉ biết chờ thông báo trong khi toàn bộ chi phí sản xuất, thu hoạch và vận chuyển đều đã bỏ ra!..”, ông Hậu chia sẻ.
Với phương thức tiêu thụ truyền thống, người trồng hoa phải đối mặt với nhiều rủi ro do đặc thù do hoa tươi dễ hư hỏng, chịu tác động lớn từ cung cầu thị trường. Việc phụ thuộc vào chủ vựa khiến nhà vườn khó chủ động về giá bán, thời điểm giao dịch và tìm kiếm đối tác. Đáng lo ngại, tình trạng chậm thanh toán, chiếm dụng vốn, thậm chí quỵt nợ vẫn xảy ra khiến không ít người trồng hoa rơi vào cảnh khó khăn.
Bà Đỗ Thu Thủy, chủ một vựa hoa kinh doanh tại Đà Lạt cho biết, khâu vận chuyển, bảo quản hoa Đà Lạt hiện nay rất hạn chế. Hoa tươi chủ yếu được vận chuyển bằng phương tiện thông thường, thiếu kho lạnh chuyên dụng và quy trình bảo quản đồng bộ, dẫn đến tình trạng dập nát, gãy cành, giảm chất lượng. Tỷ lệ hao hụt tại một số nơi có thể lên đến 20–30%, gây thiệt hại đáng kể cho nhà vườn.
“Việc thiếu quy chuẩn thống nhất về phân loại, đóng gói, kiểm định chất lượng và truy xuất nguồn gốc cũng đang là rào cản đối với hoa Đà Lạt khi tiếp cận các kênh phân phối hiện đại. Những bất cập này không chỉ làm gia tăng chi phí, giảm lợi nhuận mà còn ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hoa nội địa trên thị trường!..”, bà Thủy chia sẻ.
Kỳ vọng đưa công nghệ số vào từng giao dịch
Những bất cập kéo dài trong hoạt động tiêu thụ đặt ra yêu cầu phải tổ chức lại chuỗi cung ứng, tạo lập một thị trường giao dịch chuyên nghiệp, nơi người trồng hoa có thể tiếp cận trực tiếp với khách hàng, nắm bắt thông tin giá cả và chủ động hơn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Thực tế, ý tưởng xây dựng trung tâm thương mại và đấu giá hoa Đà Lạt đã được tỉnh Lâm Đồng đặt ra từ khá sớm. Năm 2010, địa phương từng tính đến phương án xây dựng trung tâm thương mại và đấu giá hoa tại vùng hoa Thái Phiên với quy mô khoảng 10ha, tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 20 triệu USD. Tiếp đó, năm 2017, TP Đà Lạt (cũ) tiếp tục có chủ trương thành lập trung tâm giao dịch hoa trên diện tích 16,6ha tại khu vực chân đèo Mimosa. Dù đã được đặt ra qua nhiều giai đoạn, các dự án xây dựng sàn giao dịch, đấu giá hoa Đà Lạt đến nay vẫn chưa thể hiện thực hóa.
Theo nhiều nhà vườn, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hoa, một sàn giao dịch không chỉ đơn thuần là nơi mua bán mà cần trở thành mắt xích kết nối toàn bộ chuỗi giá trị ngành hoa, từ sản xuất, kiểm định chất lượng, bảo quản, vận chuyển đến thanh toán và phân phối. Khi thông tin thị trường được công khai, giao dịch được chuẩn hóa và các bên có thể trực tiếp kết nối với nhau, người trồng sẽ có thêm cơ sở để xây dựng kế hoạch sản xuất, hạn chế tình trạng cung vượt cầu và giảm thiểu những rủi ro không đáng có.
Ông Đỗ Minh Trung, đại diện Công ty TNHH Sàn Hoa Đất Việt cho biết, đơn vị đang xúc tiến thành lập sàn đấu giá hoa tại Đà Lạt, nhằm tháo gỡ những bất cập trong giao dịch và tiêu thụ hoa hiện nay. Điểm nổi bật của mô hình là ứng dụng phương thức đấu giá ngược trên nền tảng số, với cơ chế giá giảm dần theo thời gian thực, giúp kết nối trực tiếp nhà vườn với khách hàng trên toàn quốc, bảo đảm tính công khai, minh bạch và rút ngắn thời gian giao dịch.
Hiện sàn Hoa Đất Việt hiện đã có ứng dụng trên Appstore và CH play. Nền tảng còn cho phép đăng tải video vườn hoa chất lượng 4K, theo dõi hành trình đơn hàng theo thời gian thực và hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp tại vườn. Điều này giúp bà con nông dân và thương nhân giao dịch hoa minh bạch chỉ trên một chiếc điện thoại Smartphone một cách thuận tiện.
Việc sớm hình thành sàn đấu giá hoa Đà Lạt, tích hợp các tiện ích quản lý chất lượng, giao dịch, thanh toán và giải quyết tranh chấp, đồng thời ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong phân tích thị trường, dự báo xu hướng tiêu thụ sẽ mở ra hướng đi mới cho ngành hoa địa phương. Không chỉ giúp minh bạch hóa hoạt động mua bán, kết nối hiệu quả giữa nhà vườn, doanh nghiệp và thị trường, sàn đấu giá hoa còn được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ người sản xuất chủ động lựa chọn giống, thời điểm và quy mô canh tác, từng bước nâng cao giá trị hoa Đà Lạt, tạo dựng thương hiệu và tăng sức cạnh tranh trên thị trường trong nước, quốc tế.
