Nhật ký ăn xin đêm Sài Gòn
Cơn mưa đầu tiên của mùa mưa Sài Gòn nhơ nhớp, hơi đất ẩm mốc bốc lên ngai ngái khó chịu, những giang hồ "cái bang" quăng cho tôi cái nhìn gai góc, lạnh lẽo. Ngày hôm sau, tôi không xuất hiện trước mặt họ, tôi đứng từ phía xa và quan sát. 6 giờ tối, đường phố bắt đầu lên điện vàng vọt, nhấp nháy.
Trên chiếc xe cúp 50 hoen gỉ, không biển số, một người phụ nữ đội nón trắng, mặc áo choàng rộng thùng thình, mặt che vài lớp khẩu trang, phía trước ngực địu một đứa trẻ, phía sau chở hai đứa lớn hơn một chút ngồi chênh vênh bấu vạt áo nhau. Chị ta phóng xe bạt mạng. Rú ga, nẹt pô luồn lách giữa dòng người đông nghịt trong giờ cao điểm. Tại vòng xoay Nguyễn Tri Phương (quận 5, tiếp giáp với quận 10, TP Hồ Chí Minh), chiếc xe chồm lên vỉa hè, phanh hự một cái, đứng im.
Chị ta xốc nách từng đứa một quăng xuống đất, hai đứa loạng choạng nhưng không ngã. Rồi người phụ nữ ấy tháo từng chiếc bịch treo lủng lẳng trên xe xuống, rải một tấm nilon bắt đầu bán hàng. Hàng của chị ta là vài túi bông dáy tai, vài cục kẹo cao su. Dưới gốc cây cổ thụ trước đèn xanh đèn đỏ của nhánh đường Nguyễn Chí Thanh (quận 10, TP Hồ Chí Minh), chị ta ngồi sụp xuống đất, vẫn trong bộ dạng kín đến tận răng, đứa bé địu trước ngực khóc oe oe.
Hai đứa nhỏ thì vội vã cầm chục tờ vé số lao qua vòng xoay, chen giữa dòng xe, gặp ai chúng cũng ngửa xấp vé số mỏng dính mời chào, còn tay kia chìa ra xin tiền. Phần lớn khách mua vé số bởi thương hại, tội nghiệp hai đứa trẻ con gầy xơ, nhem nhuốc, cáu bẩn. Bán và xin được đồng nào, chúng lập tức chạy về giao nộp cho người đàn bà địu con ngồi dưới gốc cây.
Về phần mình, người đàn bà che kín mặt ấy cũng thu nhập lác đác đồng ra đồng vào chủ yếu bằng sự bố thí. Những món hàng bày bán đó, rất ít người mua. Họ vội vàng ném vài đồng đồng tiền lẻ thương hại vào cái nón ngửa sẵn, khi đèn xanh bật sáng, họ vụt đi. Một tay ôm con, một tay hút thuốc lá phì phèo, nhưng tuyệt nhiên chị ta không bao giờ bỏ khẩu trang ra, hút xong lại bịt kín bưng.
Khoảng 19 giờ, có người phụ nữ đi xe đạp tới bế con thay ca cho chị kia. Rồi chị kia leo tót lên chiếc xe máy "sắt vụn" lao đi. 23 giờ, khi dòng xe thưa vắng dần, chị ta quay trở lại và những đứa trẻ quy tụ về địa điểm ban đầu thu dọn "đồ nghề" chuẩn bị về. Xe máy chạy trước, xe đạp đuổi theo sau.
Chúng tôi theo dấu của tập đoàn "cái bang" qua cầu Chà Và sang quận 8 (TP Hồ Chí Minh). Con hẻm nhỏ trên đường Cao Xuân Dục (phường 12, quận 8) vắng hiu hắt. Hẻm nhỏ mà nhiều ngã rẽ, đoàn "cái bang" lẩn vào hiện ra giữa bóng tối nhập nhòe. Những dãy nhà lụp xụp, tối om chạy dài hun hút, thi thoảng lại xuất hiện bơm kim tiêm nằm chổng ngửa trong góc tối. Điểm dừng chân của tập đoàn "cái bang" là căn nhà thấp lè tè nằm sánh vai với những túp lều khác. Một khu ổ chuột đúng nghĩa nhưng có vẻ thông thoáng hơn vì phía trước mắt có dòng kênh đen đặc vắt qua.
Sáng hôm sau, chúng tôi quyết định gõ cửa nơi chốn của "cái bang". Nhưng cửa đóng then cài, không có một ai. Mấy người hàng xóm cho biết, họ kéo nhau đi xin cơm từ sáng không biết khi nào về. Họ ở đây là bà Tư Liễu (63 tuổi) và 4 đứa vừa cháu vừa chắt. Họ làm nghề ăn xin? chúng tôi hỏi. "Vừa ăn xin, vừa ăn trộm và vừa ăn chơi nữa. Bà cháu ấy mới chuyển đến đây nên chúng tôi chỉ biết thế thôi, nghe đâu có đứa con gái giang hồ dữ dằn, giờ đi cai nghiện rồi"- một người hàng xóm cho biết.
Giang hồ "cái bang"
Buổi tối tiếp theo, chúng tôi có mặt ở địa điểm hành nghề của gia đình "cái bang" Tư Liễu. Nhân vật chúng tôi tiếp cận là người đàn bà chạy xe cúp. Chúng tôi hỏi, chị ta trả lời tỉnh queo, cộc lốc và chưa khi nào lột khăn bịt mặt ra: "Tên T, 21 tuổi, hai đứa con, không có chồng. Mà mấy người hỏi làm chi vậy? “Đứa trẻ khóc dữ quá, chị ta phát cáu và không trả lời nữa. Chị quát con bé lớn đang lăng xăng bán vé số đi mua miếng dán hạ sốt cho cháu. Bà Tư Liễu xuất hiện, chị ta ngoắc đầu về phía đó xua đuổi: "Bả đó, đến hỏi đi". Bà Liễu mặt méo xệch, thở dốc, chưa kịp ngồi xuống đã quát hai đứa nhỏ: "Mẹ cha chúng mày, tháng này tiền điện nước tăng gấp đôi, bà cho chúng mày chết đói hết".
Hai đứa nhỏ đang ăn bánh mì ngừng nhai, vội vàng chạy đi bán vé số. Bà đang phẫn nộ thế không biết có chịu nói chuyện không, chúng tôi dúi một ít tiền vào tay bà, bảo thôi đứng nạt mấy đứa nữa, dù sao cũng đã rồi. Bà lại chửi: "Cha chúng nó, làm khổ tao đến bao giờ. Chờ con mẹ nó về tống hết chúng nó đi".
Và câu chuyện của bà, của đứa con gái trời đánh bắt đầu ngược dòng thời gian, về thuở giang hồ ăn chơi… rũ rượi. Bà là dân gốc Bắc vào Sài Gòn từ trước giải phóng, lẽ ra cũng có cái nhà, có chút vốn liếng bán buôn nhưng thời thế thế thời, nhà bị giải phóng mặt bằng, tiền bồi thường bị người ta lừa sạch sẽ. Được hai đứa con, thằng con trai bị bệnh nghiểm nghèo "đi" sớm. Chồng bà chán quá, bỏ theo gái. Bà chán quá, chẳng thiết làm gì, nhưng vướng đứa con gái nên gắng gượng. Bà bảo đã từng làm đủ thứ nghề, cũng giang hồ tứ chiếng lắm mới tồn tại trong thế giới "đầu trâu mặt ngựa" này ngần ấy năm được. Hỏi bà giang hồ như thế nào? Bà nổi giận. Thế là thôi, tôi không dám hỏi nữa. Bà giấu giếm đời mình, nhưng đứa con gái và bây giờ là đứa cháu ngoại thì bà nói ra hết. Từ đi hoang có con, đến nghiện ngập, tù tội… Những va đập giang hồ xước máu của hai mẹ con nó bà kể trần trụi.
Con gái của bà tên Lê Thị V. (42 tuổi) chưa kịp lớn đã đua đòi ăn chơi, đi theo trai để nó lừa cho vác cái bụng bầu về. Cô V sinh con khi chưa đủ tuổi thành niên. Rồi vì hận đời, cô ta lao vào những tụ điểm ăn chơi thác loạn, gia nhập giới giang hồ chuyên đi ăn đêm, hút chính ma túy. Đứa con gái sinh năm 1993 cô ta vứt ở nhà cho bà Tư Liễu nuôi, đi khi nào đói dính bụng thì mò về, không đoái hoài gì đến con gái. Bà Liễu bất lực trước đứa con trời bảo, bà không dám nói nhiều, sợ nó lên cơn cũng "phang" luôn cho bà một cái.
Rồi một ngày tàn, cô ta héo rũ trở về căn nhà trọ gần xóm Củi. Cô ta bắt đầu để ý con khi đứa bé đã 5 tuổi. Cô tập tành làm người lương thiện, theo mẹ đi bán vé số, đi bán kẹo cao su, đi ăn xin nuôi con. Được hai năm "gác kiếm giang hồ", trong những lần đi sớm về đêm ấy, Lê Thị V làm quen một tay anh chị trong nhóm giang hồ chuyên đòi nợ thuê. Rồi chẳng bao lâu, cô ta say tình ngất ngây với đại ca. Lại một cái bụng chửa chành ành vác về kém theo "thân tàn ma dại". Nhưng chưa thôi, mang bầu mà cô ta vẫn không tha "nàng tiên nâu", vẫn ngày đêm lăn lộn đầu trộm đuôi cướp để có tiền thỏa mãn cơn nghiện.
Đứa con gái đầu đang ngấp nghé tuổi dậy thì cũng nối gót mẹ, lang bạt, vạ vật ngoài đường rồi "dính" vào thằng tiểu giang hồ mới nứt mắt. Không bao lâu, nó ôm bụng về ăn vạ bà Liễu. Uất nghẹn quá, bà Liễu nổi cơn tam bành, túm mớ quần áo bỏ đi biệt tích. Hai mẹ con Lê Thị V. và Nguyễn Thị T. cùng kiếp giang hồ, dựa vào nhau. Mẹ vừa nuôi con nhỏ, vừa bồ bịch hút hít. Con gái có bầu, đang chờ ngày sinh. Đời giang hồ của V. chính thức nghỉ ngơi khi Công an mở đợt truy quét, cô ta bị bắt buộc phải đi cai nghiện.
Đứa con ngoài giá thú còn đỏ hỏn gửi lại cho con gái Nguyễn Thị T. T. sống lây lất bằng tiền ăn xin, đói quá cũng chôm chỉa lặt vặt để nuôi con trong bụng và nuôi đứa em cùng mẹ khác cha. T. sinh con ngoài đường, được người ta đưa về phòng trọ. T nhờ người hàng xóm đi tìm bà Liễu về, nếu không tất cả sẽ chết. Bà Liễu vuốt mặt quay về, căm hận ngùn ngụt nhưng chẳng thể làm gì.
Bà đi ăn xin nhưng đội lốt người bán bông dáy tai, đi lượm ve chai, đi mót nhặt những thứ người ta vứt bỏ để nuôi lũ con cháu "lăng loàn" ở nhà. Con cứng cáp một chút, T. bỏ ở nhà và tiếp tục dấn thân vào thế giới "đen" trong các khu ổ chuột. T. nghiện thuốc lá nặng, một ngày đốt vài bao. Bà Liễu không biết T. có nghiện ma túy không, vì nó lầm lì nên bà cũng không dám hỏi.
Bẵng đi thời gian, bà Liễu phát hiện bụng đứa cháu ngoại lùm lùm. Gặng hỏi thì nó bảo: "Có bầu tháng thứ 6 rồi". Bà Liễu giận quá, không buồn hỏi nó lang chạ với ai. Bà cấm cửa không cho về nhà. T. bỏ đi, lại đẻ rơi ở ngoài đường. Người ta mang hai mẹ con T. về giao cho bà Liễu khi sự sống còn rất mong manh.
Bây giờ thì đứa con thứ hai của T. được 19 tháng tuổi. Nó suy dinh dưỡng trầm trọng, chỉ còn da bọc xương và T. cũng thế, thân thể mỏng dính. Tôi lo lắng khi tính khí của T. vẫn đậm chất giang hồ, vẫn ngông nghênh, vênh váo mặc dù khoác áo ăn xin. Hỏi bà Liễu, có khi nào lại thêm cháu nữa? Bà thở dài buông xuôi: "Kệ nó, chờ năm sau mẹ nó về tôi trả lại hết những của nợ này. Tôi đi thật xa không bao giờ quay trở về nữa".
Giang hồ "cái bang" là cụm từ do người viết đặt. Bởi tôi không muốn gọi họ là giang hồ đâm thuê chém mướn, vì họ chưa làm được điều kinh khủng ấy, cũng không muốn gọi họ bằng kẻ ăn xin đầu đường xó chợ, thui thủi nhếch nhác, vì phong cách ăn xin của họ chứa đầy "chất bụi"
