Đó là nội dung các đại biểu QH thảo luận ngày 7/11, sau khi nghe báo cáo giám sát của UBTV Quốc hội về việc thực hiện chính sách, pháp luật về môi trường tại các khu kinh tế (KKT), làng nghề.
Ô nhiễm môi trường nghiêm trọng ở khu kinh tế, làng nghề
Khảo sát tại 15 khu kinh tế cho thấy, tại một số KKT đã có dấu hiệu ô nhiễm môi trường nước mặt, chủ yếu là ô nhiễm các chất hữu cơ cao hơn quy chuẩn cho phép (QCCP) từ 1 đến 2 lần, ô nhiễm dầu mỡ cao hơn QCCP từ 4 đến 6 lần (như tại một số điểm KKT Nghi Sơn, Dung Quất, Đình Vũ, Cát Hải…). Nhiều cơ sở chưa thực hiện nghiêm các cam kết bảo vệ môi trường, thường xả nước thải chưa xử lý vượt QCCP ra môi trường (có nơi đến vài chục lần). Ở một số cơ sở hệ thống xử lý nước thải chỉ hoạt động khi có đoàn thanh tra, kiểm tra tới. Nước thải của các khu công nghiệp chỉ được xử lý sơ bộ và thải vào hệ thống thu gom chung hoặc thải trực tiếp ra môi trường, rất ít KKT có khu nước thải tập trung.
Một số KKT ven biển đã có dấu hiệu ô nhiễm không khí từ bụi, khí thải. Nguồn gây ô nhiễm đất là chất thải từ hoạt động công nghiệp dịch vụ và chất thải sinh hoạt, nước thải từ cống rãnh đổ ra môi trường. Trong tương lai, khi diện tích các KKT được lấp đầy và các dự án đầu tư đi vào hoạt động đầy đủ thì khả năng ô nhiễm môi trường đất rất cao, có thể sẽ xuất hiện các hiện tượng nước có chứa nhiều axít, chất độc hại, các chất thải rắn, các vi sinh vật độc hại, các kim loại nặng được đưa vào trong đất…
Nhiều người dân mắc bệnh từ ô nhiễm làng nghề
Làng nghề và làng có nghề ở Việt
Đó là, ô nhiễm chất hữu cơ tại các làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm, chăn nuôi và giết mổ… vượt quy chuẩn hàng chục lần. Ô nhiễm vô cơ chủ yếu tập trung tại các làng nghề dệt nhuộm, thủ công mỹ nghệ và mây tre đan, tái chế giấy. Ô nhiễm kim loại nặng độc hại, dầu thải từ nước thải của các làng nghề mạ, tái chế kim loại… quá trình mạ bạc còn tạo ra muối thủy ngân cyanua, ôxit kim loại và các tạp chất khác vượt quy chuẩn từ 1,5 đến 10 lần. Trong quá trình tái chế và gia công cũng phát sinh các khí độc như hơi axit, kiềm, ôxít kim loại và ô nhiễm nhiệt… Có nơi vượt quy chuẩn từ 3 đến 8 lần, hàm lượng sunphuarơ (S02) có nơi vượt 6,5 lần. Kết quả khảo sát tại 52 làng nghề thì có 46% làng nghề bị ô nhiễm nặng. Tình trạng này ngày một gia tăng nhiều hơn, nhiều người dân mắc bệnh trầm trọng do bị ô nhiễm. Đặc biệt tỷ lệ người mắc bệnh ung thư cao. Tỷ lệ người mắc bệnh ở độ tuổi lao động đang có xu hướng tăng. Ở một số làng nghề có mức độ ô nhiễm nặng thì tuổi thọ trung bình của người dân giảm thấp hơn đến 10 năm so với tuổi thọ trung bình toàn quốc.
Quy hoạch vùng kinh tế, phát triển làng nghề bền vững
Phải nghĩ tới lợi ích lâu dài, quy hoạch vùng kinh tế và làng nghề bền vững, đa số các đại biểu QH nhất trí với nội dung này. Bức xúc trước tình trạng bệnh tật nghiêm trọng do tình trạng ô nhiễm môi trường tại các KKT, làng nghề gây ra, đại biểu Bùi Thị An (Hà Nội) chú ý tới yếu tố phát triển bền vững. Bà An lý giải, cần phải tập trung làng nghề. Nhưng yếu tố bất ổn là ô nhiễm trầm trọng như tại một số làng nghề: Đa Hội, Đồng Kỵ, La Xuyên…
Bà An nhấn mạnh: “Cái giá của sự phát triển bền vững chưa được đánh giá đúng mức. Người dân chưa nhận thức được mầm mống của bệnh tật nghiêm trọng. Phải nhìn lợi ích lâu dài để phát triển làng nghề bền vững”. Có ý kiến cho rằng, hiện nay công nghệ sản xuất tại các làng nghề rất lạc hậu nên đã góp phần gây ô nhiễm môi trường. Vì vậy, phải có quy hoạch tổng thể làng nghề, khu kinh tế, tăng cường kiểm tra quá trình thi công, chú ý hậu kiểm…
Đại biểu Nguyễn Ngọc Phương (Quảng Bình) cho rằng, nguyên nhân gây ô nhiễm là do điều kiện kinh tế khó khăn, duy trì một thời gian khá dài, chỉ nghĩ đến kinh tế mà không nghĩ đến hệ lụy do ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Ông Phương nhấn mạnh, cần xây dựng có chọn lọc, có chiều sâu. Từ quy mô sản xuất nhỏ lẻ, hàng hóa chất lượng thấp kém cạnh tranh phải giúp các làng nghề đầu tư sản xuất áp dụng khhoa học sản xuất hàng hóa chất lượng cao, bảo vệ môi trường. Làng nghề cần phải gắn với khu du lịch dựa trên các tiêu chí của làng nghề, đánh giá tổng thể từng địa phương, tiến tới sản xuất tập trung để không gây ô nhiễm môi trường.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Bảo (Vĩnh Phúc) đánh giá, hệ thống bảo vệ môi trường ở một số khu công nghiệp chưa đồng bộ, hình thức xử phạt chưa nghiêm, nhiều nhà đầu tư còn coi nhẹ việc bảo vệ môi trường. Về công tác quy hoạch làng nghề, KKT, đại biểu Thân Đức
