Giải pháp nào để bảo vệ những cánh rừng nơi chảo lửa miền Trung?

Túc trực 24/24h để bảo vệ nhưng rừng vẫn cháy

Tỉnh Quảng Trị hiện là một trong những tỉnh có độ rừng che phủ tốp đầu cả nước (diện tích rừng chiếm tới hơn 68 %), địa hình đồi núi, thiên nhiên khắc nghiệt nắng nóng kéo dài, cộng với gió phơn Tây Nam (gió lào) thổi mạnh nên nguy cơ cháy rừng luôn đặt trong tình trạng báo động.

Từ giữa tháng 5/2026 đến nay, lực lượng phòng cháy chữa cháy, kiểm lâm và các đơn vị liên quan ở Quảng Trị chia thành nhiều tổ công tác để bảo vệ rừng. Nhưng rừng vẫn liên tục bị cháy. Chỉ trong ba ngày từ ngày 19 đến ngày 21/6, trên địa bàn đã liên tiếp xảy ra bốn vụ cháy rừng phòng hộ và rừng ven biển.

Khoảng 12h ngày 21/6, lực lượng bảo vệ rừng và người dân phát hiện cháy rừng tại khu vực bản Mới, xã Kim Ngân, tỉnh Quảng Trị. Ngay sau khi phát hiện đám cháy, lực lượng tại chỗ gồm Đồn Biên phòng Làng Ho, thuộc Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Quảng Trị phối hợp với lực lượng Quân sự, Công an, Kiểm lâm, lâm trường, chính quyền địa phương và người dân tổ chức chữa cháy. Nhờ phát hiện kịp thời, nên sau khoảng 1 tiếng đồng hồ kể từ khi xảy ra cháy, đám cháy đã được khống chế.

Tiếp đó, khoảng 13h30 phút cùng ngày, Đồn Biên phòng Lý Hòa nhận được tin báo về vụ cháy thực bì rừng phòng hộ tại thôn Quý Thuận, xã Đông Trạch. Đơn vị đã huy động 20 cán bộ, chiến sĩ phối hợp với các lực lượng chức năng, chính quyền địa phương và người dân triển khai dập lửa. Đến khoảng gần 15h, đám cháy được khống chế hoàn toàn, diện tích cháy khoảng 1.000 m², chủ yếu là thực bì rừng phòng hộ.

Trước đó, tại thôn Tân Định, xã Ninh Châu xuất hiện đám cháy rừng phi lao phòng hộ trên cát. Ngọn lửa cháy âm ỉ sau đó bùng phát tại khu vực rừng keo nằm giáp ranh giữa hai xã Quảng Ninh và Ninh Châu, tỉnh Quảng Trị.

Ngay sau đó, UBND xã Ninh Châu phối hợp với Ban Quản lý rừng phòng hộ Đồng Hới và ven biển tỉnh Quảng Trị huy động hơn 300 người dân cùng lực lượng Công an, Quân sự, Kiểm lâm, Bộ đội Biên phòng tham gia dập lửa cứu rừng. Các lực lượng đã nỗ lực không ngừng nghỉ để khống chế đám cháy, nhưng do trời nắng nóng, gió lào thổi mạnh nên ngọn lửa liên tục bùng phát.

Nhìn lại nhiều vụ cháy rừng ở Quảng Trị, có những thời điểm đám cháy được khống chế, tưởng dập tắt hoàn toàn nhưng sau đó gió lào thổi mạnh, ngọn lửa lại bùng phát trở lại. Công tác chữa cháy vô cùng khó khăn, bởi thực vật khô dày, đặc biệt là lớp cây trên nền cát nắng nóng càng khiến đám cháy bùng phát dữ dội.

Khu vực xảy ra cháy rừng rất phức tạp, đám cháy xuất hiện tại nhiều vị trí khác nhau, trong khi nguồn nước phục vụ chữa cháy ở xa khiến việc tiếp nước mất nhiều thời gian. Vụ cháy ở xã Ninh Châu được chính quyền, người dân địa phương và các lực lượng chức năng nỗ lực hết sức để dập tắt. Nhưng đám cháy đã gây thiệt hại khoảng 200 ha rừng.

Cần các giải pháp căn cơ để bảo vệ những cánh rừng

Trước diễn biến thời tiết cực đoan và nguy cơ cháy rừng đang ở mức cao, các chủ rừng nên thường xuyên vệ sinh, phát dọn thực bì trên diện tích được giao quản lý. Cả hệ thống chính trị nên vào cuộc tuyên truyền, phổ biến cho người dân nâng cao ý thức bảo vệ rừng. Chấp hành nghiêm các quy định về phòng cháy, chữa cháy rừng.

Bên cạnh việc thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, nhất là lĩnh vực bảo vệ rừng và phòng chống cháy rừng đến tận địa bàn khu dân cư. Tại các địa bàn khu vực xung yếu, nơi có nguy cơ cháy cao cần xây dựng kế hoạch cụ thể và các biện pháp phòng, chống cháy rừng. Việc phòng chống cháy rừng không chỉ là phần việc của kiểm lâm, các ban quản lý bảo vệ rừng… mà cần huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc.

Các phường, xã có diện tích rừng lớn cần phối hợp với lực lượng kiểm lâm tổ chức huấn luyện phòng, chống cháy rừng theo nhiều phương án đặt ra. Hướng dẫn cho các chủ rừng và người dân các biện pháp như: đốt dọn thực bì đúng cách, phát đường băng cản lửa ở diện tích rừng có nguy cơ cháy cao, vệ sinh, chăm sóc rừng trồng; đưa vật liệu dễ cháy ra khỏi phạm vi rừng…

Thực tế cho thấy, để phòng, chống cháy rừng hiệu quả, ngay từ đầu mùa nắng nóng, một số địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đã phối hợp với các đơn vị liên quan và các chủ rừng triển khai vệ sinh rừng trước mùa khô, tu bổ các công trình phòng, chống cháy rừng. Xây dựng đường phục vụ công tác tuần tra chữa cháy rừng, nâng cấp, mở các tuyến đường ngăn lửa, mua sắm trang thiết bị như máy thổi gió, máy định vị GPS. Chính việc tăng cường quản lý nguồn nhiệt, nguồn lửa, dừng việc xử lý thực bì bằng lửa và nghiêm cấm việc đốt lửa trong rừng… đã mang lại hiệu quả rất cao trong việc phòng, chống cháy rừng.

Theo nhiều người có kinh nghiệm làm trong ngành lâm nghiệp lâu năm thì khi xảy ra cháy rừng, để hạn chế cháy đến mức thấp nhất, đồng thời tránh nguy hiểm cho người tham gia chữa cháy, cơ quan chức năng địa phương đó cần giải quyết tốt các vấn đề sau:

Nhiều nơi xảy ra cháy lớn, huy động hàng ngàn người tham gia dập lửa, cứu rừng nhưng lại thiếu một “tổng chỉ huy” nhất quán tại hiện trường. Bởi khi rừng xảy ra cháy, có nhiều lực lượng tham gia dập lửa, mỗi lực lượng lại ở các cơ quan, đơn vị khác nhau… vì vậy việc chỉ đạo thường thiếu nhất quán, dậm chân nhau ít hiệu quả. Vì vậy tại hiện trường đám cháy cần phải có một chỉ huy để phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị.

Bên cạnh đó, khi xảy ra cháy lớn, gió thổi mạnh, việc dùng vòi nước, ống phụt, hoặc dùng sức người đối mặt với đám cháy sẽ ít mang lại hiệu quả. Kinh nghiệm một số nơi xử lý cháy rừng hiệu quả cho biết; khi phát hiện đám cháy nhỏ có thể huy động sức người dập tắt. Nhưng khi đám cháy bùng lên dữ dội, cần huy động người và phương tiện tạo các đường băng cản lửa. Phát sẻ cây cối, tạo những đường băng rộng 50-100 m vây quanh đám cháy, sau đó lực lượng chức năng ở ngoài đường băng, tàn tro lửa bay qua đường băng nơi nào dập tắt ngay nơi đó…

Để giữ được những cánh rừng bạt ngàn trong nắng lửa miền Trung, tỉnh Quảng Trị cần huy động “Toàn dân tham gia bảo vệ rừng” một cách hiệu quả. Trong đó, chú trọng nêu cao vai trò trách nhiệm, thực hiện đồng bộ các giải pháp phòng chống cháy rừng gắn với trách nhiệm cá nhân người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, địa phương.