Năm 2006, qua báo chí Việt Nam, André Menras đọc được nhiều trường hợp ngư dân Việt Nam đánh bắt cá tại vùng biển Hoàng Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam bị các tàu đánh cá, tàu quân sự của nước ngoài uy hiếp, bắt, đánh đập, tịch thu tàu thuyền và dụng cụ nghề cá, bắt nộp tiền chuộc đến tán gia bại sản.
Từ ngạc nhiên đến phẫn nộ, sau nhiều đêm trằn trọc, André Menras đã quyết định dấn thân vào việc bảo vệ các ngư dân, ông cho rằng, bảo vệ ngư dân cũng là bảo vệ chủ quyền của Việt Nam. Và rồi ông đã âm thầm theo dõi, thu thập tư liệu về những vấn đề thời sự nóng bỏng diễn ra trên biển Đông, tập trung công sức và cố gắng tìm hiểu, nghiên cứu rất nhiều tài liệu về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Nhiều bài báo do ông viết với nhiều chứng cứ pháp lý đầy sức mạnh đã có tác động tích cực đến dư luận quốc tế. Lo ngại tàu Trung Quốc ngày càng ngang nhiên không chỉ xâm phạm chủ quyền Việt Nam mà còn tấn công ngư dân Việt Nam, André Menras quyết định phải làm một bộ phim tài liệu về những ngư dân Việt Nam dù cuộc sống còn nghèo khó nhưng luôn đoàn kết, thủy chung, không nhượng bộ trước những hành động xâm phạm chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.
Lấy những ngư dân ở Bình Châu, Lý Sơn cùng gia đình họ làm nhân vật, André Menras đã lên kế hoạch ra khơi đánh bắt cá cùng các ngư dân tại vùng biển truyền thống Hoàng Sa của Việt Nam. André Menras đã đến Bình Châu và Lý Sơn để cùng sống, trò chuyện, cùng ăn cơm với gia đình các ngư dân suốt đời mang mặng nghĩa tình với biển.
Được sự giúp đỡ của một số người bạn Việt
Bộ phim có thời lượng phát sóng 60 phút, kể về những người dân Bình Châu, Lý Sơn hằng ngày phải vật lộn với biển để mưu sinh, để khẳng định chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Ngay từ phần đề dẫn phim, André Menras viết: "Được phần lớn atlas gọi là biển Nam Trung Hoa, người Trung Quốc gọi là biển Nam, người Việt Nam gọi là biển Đông; Địa Trung Hải của vùng Đông Nam Á này là một không gian biển đảo rộng lớn bao quanh là 9 quốc gia. Nó rất được thèm muốn vì nguồn tài nguyên, thủy sản và sinh học. Thềm lục địa tại đây giàu tiềm năng về khí đốt và dầu hỏa cùng những kim loại khác.
Bất chấp Công pháp quốc tế về Luật Biển, Trung Quốc đã quyết định chiếm 80% vùng biển này, cho rằng nó là vùng biển lịch sử của mình. Quần đảo Hoàng Sa, còn gọi là Paracels, đã là đối tượng chiếm đóng bằng quân sự của Trung Quốc qua hai cuộc tấn công: lần đầu vào năm 1956, tương ứng với thời kỳ rút quân của lực lượng thuộc địa Pháp; lần thứ hai đẫm máu, lại tương ứng với ngày ra đi của quân đội Mỹ lúc đó đang bảo vệ chế độ Sài Gòn, chế độ đang quản lý quần đảo đó". Rõ ràng, ngay từ phần đề dẫn bộ phim, André Menras đã có ý thức dẫn dắt dư luận quốc tế đến với vấn đề biển Đông.
Tâm sự với người xem phim, cũng như tự sự với chính mình, André Menras bộc bạch: "Đã từ lâu, tôi muốn gặp gỡ những ngư dân miền Trung Việt Nam, những người đang tiếp tục quăng lưới và lặn biển tại vùng nước quần đảo Hoàng Sa mà tổ tiên họ ngày xưa đã đặt tên là Bãi Cát Vàng… Trong vùng này của thế giới đang âm ỉ một cuộc chiến không tên. Một cuộc chiến thầm lặng dần tăng tốc trong sự vô tình gần như toàn diện của giới truyền thông quốc tế".
Nếu cảnh quay đầu tiên ở Lý Sơn là một tượng đài bên dưới đề dòng chữ "Đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải - 1815" và một cột đá dựng bề thế với dòng chữ khẳng định chủ quyền của Việt Nam: "Bản quốc hải cương Hoàng Sa xứ tối thị hiểm yếu" thì tâm điểm của phim là nỗi đau khôn nguôi và sự chịu đựng phi thường của những người vợ mất chồng, của những đứa trẻ mất cha. Chồng, cha họ bị chết hoặc mất tích trên biển do thiên tai. Chồng, cha họ bị tàu nước ngoài hiếp đáp khi đang đánh bắt trên vùng biển bao đời nay của cha ông họ. Chắc chắn, chưa có ai thống kê xem ở Lý Sơn hay bất kỳ một làng quê biển nào khác của Việt
Cũng chưa ai thống kê có bao nhiêu người phụ nữ Bình Châu, Lý Sơn ra biển ngóng chồng mỗi chiều, dù chồng biệt tích cả nửa năm, một năm. Trong phim của André Menras, những người phụ nữ ấy như hóa đá chờ chồng trước biển. Nghi lễ về "hình nhân" và văn hóa "mộ gió" đã gây ấn tượng đặc biệt với André Menras và nhiều khán giả người Pháp xem phim. Với họ, văn hóa ấy thể hiện một cách tinh tế ý chí bất khuất của ngư dân Việt
Sao có thể cầm nước mắt khi nghe ngư dân Tiêu Viết Là kể anh từng bị tàu nước ngoài bắt 4 lần, bị đánh thành thương tật, bị giam giữ, đòi tiền chuộc đến phá sản và nay còn nợ 400 triệu đồng, nhưng anh vẫn hồn nhiên nói: "Hoàng Sa ở gần đây lắm, làm sao không nhớ, Hoàng Sa là một phần của quê hương Việt Nam mà!".
Và sao không khâm phục khi lão ngư Bùi Thượng, năm nay đã 73 tuổi, được mệnh danh là "vua lặn" của đảo Lý Sơn khi được đoàn làm phim hỏi: "Theo ông, cái nguy hiểm nhất trong nghề đi lặn là gì?", lão ngư không ngần ngại trả lời: "Là khi gặp con cá mập lớn, mình đừng vội bỏ chạy, phải nhìn trừng vào mặt nó, nó sẽ không tấn công mình...". Câu trả lời của ông Thượng khiến André Menras liên tưởng đến hoàn cảnh Việt
Có thể đây chưa phải là bộ phim hoàn hảo về kỹ thuật, về nội dung, nhưng nó là tấm lòng của André Menras. Mục đích cao cả của ông là thông qua bộ phim để ngư dân, những bà vợ góa, đồng bào Bình Châu, Lý Sơn nói những gì mình muốn nói, từ đó giải tỏa nỗi đau của họ, để họ bày tỏ lòng yêu quê hương, yêu đất nước.
Để gửi ra thế giới một thông điệp rõ ràng và lạc quan: Cộng đồng này, dân tộc này sẽ không nhượng bộ cho ai một tấc đất, một tấc biển của mình. Họ sẽ không bao giờ bỏ cuộc! Để Tổ quốc nghe, chia sẻ và ủng hộ. Để dư luận nước ngoài có phản ứng phẫn nộ, đoàn kết và hỗ trợ. Cần lắm sự đồng tâm, đồng lòng của người Việt ở trong và ngoài nước quan tâm giúp đỡ, bởi ngư dân là bằng chứng sống động nhất khẳng định chủ quyền biển đảo của Việt
André Menras tâm sự rằng, ông tin vào hiệu quả của bộ phim: "Cách đây hơn 40 năm tôi đã treo ngọn cờ của kháng chiến quân ngay giữa lòng Sài Gòn bị chiếm đóng như một sự phẫn nộ, một lời tố cáo sự tàn bạo của kẻ xâm lược, một hành động đoàn kết với nhân dân Việt Nam. Nay, tôi coi bộ phim này như một ngọn cờ nhỏ của sự đoàn kết. Tôi tin ngọn cờ này sẽ kêu gọi nhiều ngọn cờ khác, vì không một con người văn minh nào chấp nhận được nạn bạo quyền, gây hấn ở thế kỷ XXI này. Bộ phim là tiếng nói chống lại sự áp bức để tôn trọng con người, tôn trọng quyền của các dân tộc. Và những việc làm của các bạn, của tôi lúc này đã góp phần nhỏ trong tiếng nói chính đáng đó"!
| André Menras sinh năm 1945 tại Hérault, Pháp, tốt nghiệp Trường Sư phạm Năm 1972, André Menras và Jean Pierre Debris bị chính quyền Sài Gòn trục xuất. Từ đó hai người đã thực hiện chuyến đi vòng quanh thế giới để tuyên truyền, sau đó viết sách tố cáo tội ác của Mỹ và chính quyền tay sai những ngày bị giam cầm. Cuốn sách "Thoát khỏi ngục tù Sài Gòn - Chúng tôi tố cáo" của André Menras cùng bạn đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới. Năm 2009, André Menras nộp đơn xin nhập quốc tịch Việt |
