Theo sử sách để lại, Phù Nghĩa hầu Lương Văn Chánh rời xứ Thanh, đi cùng chúa Nguyễn Hoàng vào vùng đất Thuận – Quảng từ năm 1558, mở mang đất nước về phương Nam. Vị tướng tài ba này đã có công đầu giúp dân khai hoang, mở đất lập nên tỉnh Phú Yên ngày nay, được hậu thế tôn vinh là Thành hoàng đất Phú Yên. Trong sắc phong của vua Minh Mạng năm 1822, Phù Nghĩa hầu Lương Văn Chánh là Thượng đẳng thần, tức là Thần đầu.
Theo “Lương Văn Chánh – thân thế và sự nghiệp” của Nhà xuất bản Từ điển bách khoa – 2011, huyền thoại về “Miếu Thần đầu” kể lại rằng, năm Mậu Dần (1578) Lương Văn Chánh sai bộ tướng đem hơn 100 chiến thuyền vào cửa sông Đà Diễn, tiến quân tấn công Thành Hồ đánh đuổi quân Chiêm tháo chạy về hướng Châu Thượng nguyên. Sau khi đánh chiếm Thành Hồ, Lương Văn Chánh ra lệnh quân sĩ giúp dân dựng nhà, làm ăn sinh sống, trong khi một vài nhóm quân Chiêm còn lẩn trốn trong rừng. Một lần tướng quân Lương Văn Chánh cùng thân binh vào rừng đến chiều tối mới về bản doanh, không may rơi vào vòng phục kích của nhóm quân Chiêm. Cuộc chiến kéo dài suốt mấy canh giờ, bỗng dưng con Bạch Mã hí vang, chồm lên vượt khỏi vòng vây khi chủ tướng bị thương nằm rạp trên lưng Bạch Mã. Chẳng mấy chốc Bạch Mã lao nhanh về hướng bắc mong đưa chủ tưởng về phủ Chúa. Đến bên chân núi Giồng Trắc - nay thuộc địa phân thôn Phú Lương, xã An Phú, TP Tuy Hòa, Bạch Mã dừng lại khi chủ tướng đổ xuống, đầu rời khỏi cổ. Nước mắt Bạch Mã đổ dài, nó chồm lên hí vang lần nữa rồi quỵ xuống nằm bên chủ tướng. Đến năm 1823, “Miếu Thần đầu” được xây dựng để hậu thế thờ Thần đầu Lương Văn Chánh như một sự tri ân. Ngày xưa các quan đi qua ngôi miếu này đều phải xuống ngựa, giở nón, cúi đầu để tỏ lòng tôn kính Lương Văn Chánh. Xuân Thu nhị kỳ mỗi năm đều tổ chức cúng tế ở “Miếu Thần đầu”.
Cách đây hơn 3 năm, ngay sau khi nhận được điện thoại của người dân bày tỏ nỗi bức xúc trước vụ việc kẻ xấu lén lút đập phá “Miếu Thần đầu” trong đêm 21/9/2011, phóng viên Báo Công an nhân dân sớm có mặt tại hiện trường nhìn thấy dấu tích hai trụ cổng vuông 40cm, cao hơn 1m đã bị kẻ xấu đập vỡ, hai con kỳ lân bằng đá vôi đắp nổi trên đỉnh trụ cổng đã bị lấy trộm. Bên lề đường phía trước miếu vẫn còn hai khối đá vôi vuông vức là một phần thân trụ cổng còn bỏ lại. Một số người dân địa phương tiết lộ rằng trước khi xảy ra vụ việc nêu trên, thỉnh thoảng một số người lạ mặt ở nơi khác lén lút tới miếu thờ này thắp hương, cầu cơ xin số để… đánh đề.
Dòng chảy thời gian cùng sự vô tâm của một số kẻ thiếu ý thức trân trọng và bảo tồn ngôi miếu, khiến cho di tích có dấu hiệu hoang phế dần. Rất nhiều người dân địa phương mong muốn cơ quan chức trách đầu tư tôn tạo và bảo vệ “Miếu Thần đầu” để thể hiện lòng tôn kính, tri ân sâu sắc của hậu thế đối với Phù Nghĩa hầu Lương Văn Chánh. Xin đừng để di tích biến thành… phế tích!
