Phụ tải điện liên tục lập đỉnh mới
Những ngày cuối tháng 5/2026, nắng nóng gay gắt bao trùm nhiều khu vực trên cả nước, đặc biệt tại miền Bắc, nền nhiệt liên tục duy trì ở mức cao khiến nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến, tạo sức ép rất lớn lên công tác vận hành hệ thống điện quốc gia.
Theo báo cáo của Bộ Công Thương tại cuộc họp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương ngày 26/5, các cơ quan khí tượng trong nước và quốc tế đều nhận định năm 2026 đang đối mặt với nhiều dị thường khí hậu, trong đó nguy cơ xuất hiện hiện tượng “Siêu El Nino” từ tháng 7 tới lên tới khoảng 80%. Hiện tượng này có thể kéo theo nắng nóng kéo dài, hạn hán và suy giảm lượng nước về các hồ thủy điện.
Không chỉ tác động đến đời sống dân sinh, thời tiết cực đoan đang tạo áp lực chưa từng có lên hệ thống điện. Từ đầu tháng 4 đến nay, đặc biệt trong các đợt nắng nóng từ ngày 13-15/5 và 23-27/5, phụ tải điện toàn quốc liên tục xác lập các mức kỷ lục mới.
Số liệu từ Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho thấy, đến ngày 25/5, công suất cực đại toàn hệ thống đã đạt 57.120 MW, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm 2025; sản lượng tiêu thụ điện đạt 1,171 tỷ kWh, tăng 11,8%. Riêng miền Bắc, công suất cực đại đạt 29.667 MW, tăng tới 26,2% so với cùng kỳ năm trước; sản lượng điện tiêu thụ đạt 603 triệu kWh, tăng 20,2%.
Đặc biệt, đỉnh phụ tải hiện không còn tập trung vào ban ngày mà đã dịch chuyển mạnh sang khung giờ tối từ 20h đến 23h. Đây là thời điểm hệ thống điện chịu áp lực lớn nhất do nguồn điện mặt trời không còn phát điện, trong khi nhiều hồ thủy điện nhỏ thiếu nước, khả năng huy động nguồn bị hạn chế đáng kể.
Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với mục tiêu tăng trưởng “hai con số”, nhu cầu điện dự báo sẽ tiếp tục tăng rất cao. Theo Bộ Công Thương, nếu GDP tăng trưởng trên 10%, nhu cầu phụ tải điện cũng sẽ tăng tương ứng hoặc cao hơn, tạo áp lực lớn đối với cả nguồn điện, lưới truyền tải và công tác điều độ hệ thống.
Trước áp lực phụ tải tăng cao, Bộ Công Thương đã chỉ đạo NSMO và các đơn vị điện lực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định trong mùa cao điểm nắng nóng.
Theo đó, ngành điện đang tập trung nâng cao khả dụng của hệ thống truyền tải và phân phối điện, đặc biệt đối với các công trình cấp điện cho miền Bắc như nâng công suất máy biến áp AT1 Hòa Bình, đưa vào vận hành MBA AT1 T500 Phố Nối và AT7 T220 Hà Đông.
Đối với nguồn thủy điện, các hồ chứa được vận hành linh hoạt, ưu tiên tích nước và phát điện vào khung giờ cao điểm tối. NSMO cũng đã yêu cầu các nhà máy thủy điện nhỏ miền Bắc điều chỉnh biểu đồ phát điện để hỗ trợ hệ thống trong các khung giờ phụ tải cao. Đến nay, 301/301 nhà máy với tổng công suất khoảng 3.000 MW đã thực hiện điều chỉnh theo yêu cầu.
Với nhiệt điện than, các tổ máy khả dụng được huy động tối đa nhằm tăng dự phòng cho hệ thống. Các đơn vị phát điện được yêu cầu khẩn trương khắc phục sự cố, nâng công suất khả dụng để đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao trong giờ cao điểm tối.
Trong khi đó, các nguồn điện khí và nhiệt điện dầu cũng được huy động linh hoạt. NSMO phối hợp với PV GAS tối ưu nguồn cấp khí, đồng thời chuyển đổi giữa khí nội địa, LNG và dầu DO nhằm bảo đảm khả năng phát điện và giảm chi phí hệ thống. Một số nguồn điện dầu giá thành cao như Ô Môn I, Thủ Đức, Cần Thơ cũng được huy động để bảo đảm an toàn cung ứng điện.
Đáng chú ý, nhằm phù hợp với đặc tính phụ tải mùa hè, NSMO đã đề xuất áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường mới ngay trong tháng 6/2026 để điều tiết nhu cầu sử dụng điện, đặc biệt trong khung giờ từ 17h30 đến 22h30.
Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia năng lượng, trong bối cảnh phụ tải tăng trưởng nhanh, việc chỉ dựa vào các giải pháp kỹ thuật sẽ rất khó giảm áp lực cho hệ thống điện nếu thiếu sự đồng hành của người dân và doanh nghiệp trong sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.
Tiết kiệm điện là giải pháp chiến lược, lâu dài
Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, thời gian gần đây, nắng nóng gay gắt, trong khi hoạt động sản xuất cũng đang gia tăng, gây áp lực lớn lên hệ thống điện. Do đó, ngoài việc ngành điện tiếp tục triển khai các giải pháp để đảm bảo nhu cầu điện cho phát triển kinh tế - xã hội, Bộ Công Thương cũng rất mong người dân và các cơ sở sản xuất đồng hành trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Bên cạnh một số giải pháp đã được thể hiện rất rõ trong Chỉ thị 09 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương cũng đề xuất thêm một giải pháp. Cụ thể: Cần chuyển dịch thời gian sử dụng điện, tránh vào giờ cao điểm. Đây là giải pháp nhằm tạo điều kiện cho sản xuất, giảm áp lực cho hệ thống điện trong những thời điểm phụ tải tăng cao.
Cũng theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, trước hết Nhà nước, các bộ, ngành và các cơ quan phải thực hiện thay đổi giờ hoạt động phù hợp. Bộ Công Thương đề nghị bên cạnh các doanh nghiệp thì các cơ quan nhà nước, cơ sở sử dụng điện lớn cùng tính toán phương án điều chỉnh thời gian hoạt động phù hợp với tình hình thực tế của phụ tải.
Bộ Công Thương đã giao các đơn vị làm việc với địa phương, đồng thời yêu cầu địa phương phối hợp với các cơ sở sản xuất, kinh doanh xây dựng phương án điều chỉnh kế hoạch sử dụng điện, hạn chế phụ tải vào giờ cao điểm.
Bộ cũng đã giao cho các cơ quan, đơn vị làm việc với địa phương, đồng thời yêu cầu các địa phương phối hợp với các cơ sở sản xuất, kinh doanh trong việc điều chỉnh kế hoạch sử dụng điện. Ví dụ, với các cơ sở sản xuất công nghiệp, thông thường sẽ có những phương án cân đối lại hoạt động sản xuất để hạn chế phụ tải vào giờ cao điểm.
Bên cạnh đó, cần rà soát tổng thể toàn bộ hệ thống điện, từ hạ tầng đến lưới điện truyền tải, phân phối điện; đồng thời kịp thời sửa chữa, xử lý các điểm có nguy cơ sự cố để bảo đảm vận hành ổn định trong giai đoạn cao điểm nắng nóng.
Tại châu Á, nhiều quốc gia đã triển khai các chính sách linh hoạt nhằm tiết kiệm năng lượng.
Tại Trung Quốc, điển hình như tỉnh Giang Tô đã ban hành chính sách “tiết kiệm điện chính xác”, triển khai quanh năm thay vì chỉ theo mùa như trước đây. Chính sách tập trung vào 4 lĩnh vực gồm công nghiệp, xây dựng, cơ quan công và sinh hoạt dân cư. Về nhiệt độ điều hòa tại các cơ quan công, về nguyên tắc nhiệt độ làm mát mùa hè không được thấp hơn 26 độ C và nhiệt độ sưởi mùa đông không được cao hơn 20 độ C, trừ các trường hợp y tế và khẩn cấp. Chính quyền cũng khuyến khích người dân sử dụng điện lệch giờ cao điểm thông qua nền tảng trực tuyến của lưới điện quốc gia.
Bộ Năng lượng Thái Lan triển khai sáng kiến “Energy Saving Plus Plus” nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm tiêu thụ trong toàn bộ khu vực công. Chính phủ khuyến khích làm việc từ xa, tăng họp trực tuyến và điều chỉnh thời gian sử dụng thiết bị điện.
Sri Lanka áp dụng tuần làm việc 4 ngày nhằm tiết kiệm nhiên liệu. Chính phủ nước này quyết định chọn thứ Tư là ngày nghỉ bổ sung cho các cơ quan nhà nước từ ngày 18/3, qua đó giảm nhu cầu đi lại và tiêu thụ nhiên liệu. Ngoài ra, triển khai hệ thống “Thẻ nhiên liệu quốc gia”, hạn chế lượng nhiên liệu mua vào, đồng thời khuyến khích làm việc từ xa và kêu gọi khu vực tư nhân hưởng ứng tiết kiệm năng lượng.
Bangladesh khuyến cáo không nên sử dụng điều hòa để làm mát dưới 25°C và yêu cầu các trường đại học đóng cửa. Maldives và Nepal hạn chế nguồn cung khí hóa lỏng dùng nấu ăn, khuyến khích người dân chuyển sang bếp điện.
Ở Trung Đông, Chính phủ Qatar từ ngày 2/3/2026 đã triển khai chương trình làm việc từ xa quy mô lớn trong khu vực công, cho phép khoảng 70% nhân viên tại các bộ, cơ quan và tổ chức nhà nước làm việc từ xa.
Tại châu Âu như Đức, chính quyền các địa phương cam kết giảm 10% mức tiêu thụ năng lượng và đã ngừng chiếu sáng các tượng đài vào ban đêm. Chính quyền còn dự tính giảm nhiệt độ ở các công sở và trường học trong mùa đông, hạ nhiệt độ của các bể bơi công cộng và sắp xếp lại lịch làm việc của viên chức nhà nước để tận dụng thời gian ban ngày.
Chính phủ Tây Ban Nha đã chính thức công bố các quy định tiết kiệm điện. Theo đó, doanh nghiệp không được phép bật điều hoà làm mát dưới 27 độ C hoặc làm ấm trên 19 độ C vào mùa đông. Nước này cũng yêu cầu ngừng chiếu sáng các tượng đài. Các cửa hàng phải tắt đèn sau 22h và có màn hình hiển thị nhiệt độ bên trong cho người qua lại biết.
Bồ Đào Nha cũng thông qua luật cho phép áp trần giá điện tạm thời cho hộ gia đình và phần lớn doanh nghiệp. Trong khi đó, Bộ Năng lượng Anh khuyến nghị các quán rượu và nhà hàng tắt tủ lạnh đựng chai vào ban đêm...
