Ông Lâm Sum (người Khmer ở xã Thuận Hưng, huyện Mỹ Tú) là người rất trân trọng việc bảo tồn truyền thống văn hóa dân tộc Khmer ở địa phương. Festival đua ghe Ngo năm 2013 tại Sóc Trăng, ông càng phấn khởi hơn khi môn thể thao truyền thống của đồng bào mình được tôn vinh thành lễ hội cấp Quốc gia. Ông Sum cùng các sư sãi vận động thanh niên tích cực hưởng ứng Festival đua ghe Ngo năm nay. Ngoài đội ghe Ngo nam, năm nay chùa Tà Ân thành lập đội ghe Ngo nữ đại diện cho huyện Mỹ Tú tham dự Festival sắp tới. Bà con Khmer Mỹ Tú với tinh thần phấn khởi chuẩn bị tham gia Festival đua ghe Ngo sao cho không khí vui tươi, không ảnh hưởng đến sản xuất.
Ông Lâm Sum, cho biết: “Các vận động viên hầu hết là nông dân nên mọi người sắp xếp công việc đồng áng rồi mới đi tập luyện, làm sao không để ảnh hưởng đến việc sản xuất của gia đình. Mấy năm trước chỉ có đội ghe Ngo nam, năm nay có thêm đội ghe Ngo nữ. Chị em cũng tập luyện tích cực cả tháng nay để chuẩn bị thi đấu”. Nói về Festival đua ghe Ngo năm nay, ông Trần Cam (xã Phú Mỹ, huyện Mỹ Tú) phấn khởi: “Được nâng cấp thành môn thể thao Quốc gia, bà con Khmer chúng tôi rất sung sướng. Bởi đó chính là sự quan tâm của Đảng và Nhà nước với văn hóa dân tộc chúng tôi. Những ngày qua, nhiều nhà chùa và bà con phật tử tích cực vận động anh em tham gia đông đảo để trong lễ hội năm nay đạt thành tích cao hơn”.
Các công việc như sơn sửa, nâng cấp cổng chùa, tường rào để kịp chào mừng Festival đua ghe Ngo ở chùa Trà Quýt (huyện Châu Thành) đang rất khẩn trương, vì đây là cửa ngõ vào TP.Sóc Trăng. Phật tử mỗi người một việc, người gắn hoa văn, người sơn phết và làm vệ sinh quanh chùa. Tất cả cố gắng làm cho không gian chùa khang trang, đẹp và uy nghi hơn. Bà con góp công, góp của để cho khuôn viên chùa Trà Quýt nhanh chóng hoàn thành, làm đẹp thêm cho Lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer mang tầm cỡ Quốc gia sắp diễn ra thêm hoành tráng. Bên trong chùa Trà Quýt không khí thật náo nhiệt, các sư sãi và bà con phật tử phấn khởi vì nhà chùa vừa hoàn thành chiếc ghe Ngo mới để chuẩn bị thi đấu. Mấy năm trước, ghe Ngo chùa Trà Quýt là đội gặt hái nhiều thành tích trong các hội đua của tỉnh Sóc Trăng. Do vậy mà không khí chuẩn bị, cùng niềm vui có ghe Ngo mới càng làm nức lòng bà con phật tử.
Phó Đại đức Thạch La-chùa Trà Quýt cho biết: “Hiện nay bà con đang trùng tu cảnh quan của chùa. Song song đó, chúng tôi cũng cố gắng đóng một chiếc ghe mới để tham gia lễ hội năm nay”. Tại Festival năm nay, chùa Trà Quýt có 2 đội ghe Ngo tham gia thi đấu. Hiện tại, các thành viên đang tích cực luyện tập để phấn đấu đạt thứ hạng cao.
Đã 7 năm trôi qua vẫn chưa một lần giành thứ hạng. Thậm chí, lặng lẽ rời cuộc đua ngay từ vòng đấu bảng. Nhưng cái tên Tum Pók Sok hay còn gọi là Tam Sóc thì chưa bao giờ bị lãng quên trong lòng người hâm mộ, nhất là đối với giới cao niên. Bởi đơn giản đây chính là một trong những đội ghe Ngo xuất sắc nhất của tỉnh Sóc Trăng qua hàng trăm năm tồn tại của môn thể thao cổ truyền này. Nói một cách chính xác, chiếc ghe Ngo chùa Tam Sóc (xã Mỹ Thuận, huyện Mỹ Tú) chính là chiếc ghe Ngo của thế kỷ 20.
Thuở ấy, khi mà cuộc đua còn chưa diễn ra thì từ giới chuyên môn cho đến người hâm mộ đều dự đoán chức vô địch sẽ thuộc về chùa Tam Sóc, đơn giản vì họ quá vượt trội so với phần còn lại. Bằng chứng là từ năm 1988 đến 2002, đội ghe chùa Tam Sóc giành tất cả 12 giải Nhất tại các hội đua trong và ngoài tỉnh kể cả quốc tế. Trong đó đỉnh cao là chức vô địch Đông Dương năm 1989; vô địch Toàn quốc năm 1990 trong giải đấu được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh, nhân kỉ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu. Theo quy luật tự nhiên, sang thế kỷ 21, với sự xuất hiện của chùa Bốn Mặt, chùa Kos Tung, sau này là sự trỗi dậy mạnh mẽ của các đội ghe Ngo đến từ chùa ở huyện Thạnh Trị, Long Phú, Châu Thành, Cù Lao Dung…
Cùng sự sa sút của chính mình, đội ghe Ngo chùa Tam Sóc đã không còn giữ được oai danh như trước. Ở lễ hội Ooc-om-boc năm 2012, đội ghe Ngo chùa Tam Sóc không vượt qua vòng đấu bảng. Chính điều này mà đội quyết tâm làm lại ở Festival năm nay. Ông Danh Sol, Trưởng Ban quản trị Chùa Tam Sóc cho biết: “Chiếc ghe cũ đã quá xuống cấp, năm nay nhờ chính quyền hỗ trợ nên chiếc ghe mới sắp hoàn thành. Hy vọng năm nay chùa Tam Sóc sẽ có được thành công”. Ông Kha Văn Sơn, Bí thư Đảng ủy xã Mỹ Thuận hào hứng: “Với quyết tâm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Mỹ Thuận, cùng với chiếc ghe Ngo mới được đóng, năm nay chúng tôi hy vọng giành lại những thành tích trước đây đã đạt được, đem vinh quang về cho xã nhà”…
