Dân tộc Brâu sống ở vùng Tây Nguyên, tập trung phần lớn ở huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum với vỏn vẹn hơn 400 người. Như tất cả các dân tộc thiểu số khác, người Brâu có phong tục tập quán, có bản sắc văn hóa riêng của mình, sống gần gũi, chan hòa với thiên nhiên, đất trời. Đối với người Brâu, lễ trỉa lúa là một nghi thức tâm linh quan trọng nhất của họ trong năm. Đây không chỉ là dịp ăn mừng, mà còn thể hiện khát vọng vươn lên làm chủ cuộc sống, làm chủ thiên nhiên.
Chỉ vào mâm lễ được đặt trang trọng trước mặt, già làng A Ót (dân tộc Brâu, làng Đắk Mế, xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum) giới thiệu cho chúng tôi biết, trước khi diễn ra lễ hội này, dân làng phải chuẩn bị những đồ lễ gồm: 2 vò rượu cần, thịt gà, thịt heo, thịt dê, cơm lam và một tô tiết. Bên cạnh đó, một điều quan trọng không thể thiếu trong mâm lễ là một túi đựng tất cả những hạt giống để gieo trồng trong năm, mỗi loại khoảng một nắm tay, trộn đều vào nhau để cúng thần linh.
Gần 10h sáng, tại làng Brâu (Làng văn hóa các dân tộc Việt Nam), buổi lễ cúng trỉa lúa của người Brâu đã được chính thức bắt đầu. Nhưng ngay từ trước đó hàng tiếng đồng hồ, hàng trăm du khách khắp nơi đã đổ dồn về đây, đứng quây thành vòng tròn chật ních, mong tìm được một vị trí thích hợp để được chứng kiến một cách đầy đủ nhất nghi lễ độc đáo này.
Bắt đầu buổi lễ, trong không khí trang nghiêm, già làng A Ót lấy tiết của những con vật cúng thần đã được chuẩn bị sẵn trong mâm lễ để tưới lên những hạt giống và trộn chung lại với nhau. Số tiết còn lại, già làng A Ót bôi đều lên hai mặt của chiếc chiêng tha, mời tha ăn và khấn: “Đây là máu, là tim của vật cúng được dân làng chúng tôi dâng lên các vị thần... Đó là những con vật đẹp nhất, thức ăn ngon nhất, rượu cũng ngon nhất, xin thần hãy chấp nhận lời khấn của dân làng mà ban cho dân làng trỉa lúa không bị kiến tha, không bị chim, chuột ăn, trồng mì thì được tốt tươi nhiều củ, trồng gì được nấy, không bị thú rừng phá hoại”.
Trong lễ hội trỉa lúa, thủ tục cúng chiêng tha và mời tha ăn là quan trọng nhất. Người Brâu cho rằng, chiêng tha không chỉ là nhạc khí mà còn là thần linh, là tổ tiên của họ. Chiêng tha gồm chiêng vợ và chiêng chồng, là biểu tượng tinh thần, quyền lực tối ưu trong đời sống cộng đồng. Đó là vật chủ thông linh giữa thế giới thần linh và con người, nó có chức năng phán truyền, vì vậy chiêng luôn được đặt ở vị trí trang trọng nhất trong suốt quá trình diễn ra lễ cúng.
Theo quan niệm của người Brâu, lễ hội trỉa lúa cũng là dịp để cầu cho bản thân và gia đình mình có được một sức khỏe tốt, có đủ lúa ăn cho cả năm và cảm tạ thần linh đã bao bọc cho toàn thể dân làng. Theo quy định, trước khi xuống giống một ngày, dân làng phải kiêng ăn ớt, kiêng uống rượu, kiêng ăn muối, vì nếu ăn những thứ đó, thì con chim, con chuột sẽ phá lúa, phá rẫy.
Sau khi mời chiêng tha ăn xong là đến phần khấn quanh mâm lễ và thụ lộc. Theo đó, già làng sẽ ngồi trước hai vò rượu và cúng, mời các thần linh về hưởng thụ. Khi già làng khấn xong, hai nghệ nhân trong làng sẽ đánh chiêng bài “Đón khách” và bắt đầu phần nhảy múa, uống rượu vui vẻ. Cả làng và tất cả các khách đến tham dự lễ hội cùng nhau thụ lộc, giao lưu nhảy múa, biểu diễn cồng chiêng sôi nổi.
Người Brâu cho rằng, trong ngày lễ trỉa lúa, xuống giống này, nếu mời được khách đến càng đông, thì càng có nhiều may mắn, đem lại cho dân làng vụ mùa tốt tươi. “Lần đầu tiên được chứng kiến một lễ hội độc đáo và sôi nổi như thế này, tôi thấy mình như là thành viên của lễ hội trỉa lúa chứ không phải là khán giả. Qua đây mới biết, người Brâu rất nhiệt tình và hiếu khách, tôi thấy đặc biệt thích nét văn hóa này của họ”, anh Nguyễn Văn Khánh (du khách ở quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) chia sẻ.
Cũng trong lễ hội trỉa lúa, sau 2 ngày nhảy múa, ăn mừng, già làng sẽ gói tất cả các vật phẩm hạt giống đã được cúng tế thần và chia cho các thành viên trong làng mang về từng nhà để làm phép. Những hạt giống đó được đem về nhà trộn chung với thóc lúa, hạt giống xong mới được đem đi tra hạt
