Định lượng tình tiết để xử nghiêm tội danh tham nhũng

Làm rõ dấu hiệu định tội về tham nhũng

Cùng với đó, năm 2014, Chính phủ đề nghị Quốc hội xem xét sửa đổi, bổ sung BLHS và các văn bản có liên quan theo hướng làm rõ hơn hành vi phạm tội tham nhũng, chức vụ bảo đảm sự thống nhất giữa Luật Phòng, chống tham nhũng (PCTN) với BLHS, đồng thời sửa đổi quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự về thời hạn điều tra cho phù hợp với những vụ án tham nhũng, chức vụ có tình tiết phức tạp. Lâu nay các quy định trong BLHS có tính định khung để xử lý tội danh tham nhũng như “gây hậu quả nghiêm trọng”, “gây hậu quả rất nghiêm trọng, “gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng” cũng chưa đảm bảo tính thống nhất khiến nhiều vụ việc, dù số tiền các bị cáo làm thất thoát là tương đương nhau nhưng mỗi nơi lại áp dụng một kiểu.

Trong khi đó, dấu hiệu định tội của một số loại tội danh trong chương XXI của BLHS khó phân biệt, gần giống nhau, khó áp dụng (như tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong thi hành công vụ, tội lạm dụng quyền hạn trong khi thi hành công vụ...). Rồi quy định về nộp lại quà tặng, xử lý trách nhiệm người đứng đầu, chuyển đổi vị trí công tác hiện tại còn hình thức, thiếu tính khả thi...

Chính phủ cũng đề nghị Tòa án nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao hướng dẫn thống nhất việc áp dụng pháp luật hình sự đối với tội phạm tham nhũng, chức vụ theo hướng xử lý nghiêm khắc, hạn chế áp dụng án treo; hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định của Bộ luật hình sự có tính định lượng (gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, số lượng lớn, rất lớn, đặc biệt lớn, thu lợi bất chính lớn, vụ lợi…).

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể, các cơ quan thông tin báo chí tiếp tục phối hợp cùng Chính phủ và chính quyền các cấp tăng cường giám sát, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về PCTN; nâng cao nhận thức và vai trò của toàn xã hội đối với công tác PCTN để tạo chuyển biến đồng bộ và mạnh mẽ hơn nữa trên các mặt công tác nhằm sớm đạt mục tiêu ngăn chặn và từng bước đẩy lùi tham nhũng.

Để đảm bảo tính phát hiện hành vi tham nhũng, năm 2014 sẽ tiếp tục chỉ đạo việc nghiên cứu, hoàn thiện thể chế về PCTN theo Kết luận Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI); Nghị quyết số 82/NQ-CP về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 21-KL/TW của Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI). Chính phủ tập trung chỉ đạo hoàn thiện Đề án tăng cường thực hiện và kiểm soát việc kê khai tài sản theo quy định của Đảng và Nhà nước; Đề án kiểm soát thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn.

Đồng thời, quy định việc chi trả qua tài khoản đối với tất cả các khoản chi từ ngân sách Nhà nước cho cán bộ, công chức; sửa đổi, bổ sung quy định về khen thưởng cá nhân có thành tích xuất sắc trong tố cáo, phát hiện tham nhũng.

Gần 10 nghìn tỷ đồng và 51 nghìn lượng vàng thất thoát từ các vụ tham nhũng bị phát hiện

Trong năm 2013, ngành Thanh tra phát hiện 80 vụ, 90 đối tượng có hành vi liên quan đến tham nhũng với số tiền 117,5 tỷ đồng, kiến nghị thu hồi 117,5 tỷ đồng. Đã thu 59 tỷ đồng, kiến nghị xử lý hành chính đối với 4 tập thể, 28 cá nhân, chuyển cơ quan điều tra 11 vụ, 34 đối tượng. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Quốc phòng, TP Hải Phòng, các tỉnh Lạng Sơn, Tuyên Quang, Hà Tĩnh, Ninh Thuận, Quảng Ngãi, Bình Phước, Bình Thuận là những ngành, địa phương phát hiện và xử lý nhiều vụ việc tham nhũng, tiêu cực.

Lực lượng Cảnh sát điều tra đã thụ lý 371 vụ án, 847 bị can phạm tội về tham nhũng, trong đó: khởi tố mới 233 vụ, 568 bị can (so với cùng kỳ năm trước tăng 11 vụ và 97 bị can); gây thiệt hại khoảng 9.260 tỷ đồng, 51.000 lượng vàng SJC; đã thu hồi nộp ngân sách Nhà nước trên 900 tỷ đồng...

Tuy nhiên, việc thực hiện, xử lý sau thanh tra, kiểm toán còn có những bất cập nhất định, hiệu quả chưa được như mong muốn. Ngoài ra, việc bố trí lực lượng, xây dựng nội dung, kế hoạch thanh tra, kiểm toán trong một số vụ, việc cụ thể còn chưa sát thực tiễn; hiện tượng trùng lắp trong hoạt động thanh tra chuyên ngành chưa được khắc phục.

Qua nhận và giải quyết đơn thư tố cáo tham nhũng cho thấy, việc người dân tham gia tố cáo tham nhũng chưa nhiều, tình trạng này có nguyên nhân xuất phát từ việc giải quyết đơn thư tố cáo còn để kéo dài, trong khi đó thực hiện cơ chế bảo vệ người tố cáo của các cơ quan Nhà nước chưa tốt nên tâm lý người tố cáo tham nhũng.

Đáng chú ý, việc chuyển đổi vị trí công tác đã được thực hiện trong nhiều lĩnh vực quản lý Nhà nước. Các cấp, các ngành đã tiến hành chuyển đổi vị trí công tác 16.542 cán bộ, công chức. Quá trình thực hiện cũng bộc lộ hạn chế như đối với một số vị trí công tác cần có kiến thức, kỹ năng chuyên môn chuyên sâu nhưng chưa có người phù hợp để chuyển đổi, gây khó khăn cho cơ quan, tổ chức, đơn vị trực tiếp quản lý cán bộ, công chức, viên chức.

Trong năm 2013, đã có 41 trường hợp người đứng đầu bị xử lý do thiếu trách nhiệm để xảy ra tham nhũng, trong đó, có 4 người đã bị xử lý hình sự, 33 người đã bị xử lý kỷ luật hành chính (Bắc Giang 2 người và Bắc Ninh 2 người đứng đầu bị xử lý hình sự do thiếu trách nhiệm để xảy ra tham nhũng). Con số nói trên cho thấy việc xử lý người đứng đầu cơ quan, đơn vị để xảy ra tham nhũng còn rất hình thức, chỉ mới lẻ tẻ ở một số địa phương.

Còn nặng về hành chính và án treo

Theo báo cáo của Chính phủ, hoạt động thanh tra, kiểm toán phát hiện nhiều vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực quản lý kinh tế, xã hội nhưng số vụ việc có dấu hiệu tham nhũng được phát hiện chuyển sang cơ quan điều tra còn ít. Quá trình giải quyết một số vụ án tham nhũng của các cơ quan tiến hành tố tụng còn chậm, nhất là các vụ án tham nhũng có nội dung phức tạp, việc xem xét, xử lý các hành vi tham nhũng trong một số trường hợp chưa nghiêm, nặng về xử lý hành chính, cho hưởng án treo.

Thực tế, đội ngũ cán bộ làm công tác PCTN tuy trình độ chuyên môn đã được nâng cao nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu do đối tượng phạm tội là những người có chức vụ, quyền hạn, có trình độ chuyên môn cao, kiến thức xã hội rộng, có nhiều mối quan hệ, có nhiều thủ đoạn để che đậy hành vi phạm tội. Trong khi đó, án tham nhũng thường là những vụ án lớn, hành vi phạm tội phức tạp, nhiều bị can, quá trình điều tra thường phải trưng cầu giám định để xác định hậu quả thiệt hại. Công tác giám định thiệt hại về kinh tế, đất đai… mất khá nhiều thời gian, thiếu sự đồng thuận giữa các cơ quan liên quan.

Khi xem xét, khởi tố các vụ án tham nhũng, do việc đánh giá hành vi phạm tội thông qua tài liệu xác minh ban đầu, cơ quan tiến hành tố tụng nhận định các đối tượng này phạm tội tham nhũng. Tuy nhiên, quá trình điều tra, truy tố, xét xử cho thấy hành vi phạm tội của các bị can không đúng như tội danh đã khởi tố, do vậy phải ra quyết định thay đổi để điều tra, truy tố, xét xử theo đúng quy định của pháp luật.

Một mặt, đối tượng phạm tội là người có chức vụ, quyền hạn, thủ đoạn phạm tội tinh vi, có nhiều thủ đoạn đối phó, che giấu hành vi phạm tội của mình nên việc phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử gặp nhiều khó khăn. Quá trình điều tra các vụ án tham nhũng đều phải gia hạn thời hạn điều tra vụ án, nhiều vụ phải gia hạn thời hạn điều tra lần 2, lần 3